ДехIибала-Алжанала умхьу

ЖумягI бархIила адабуни
— Лебил кьаркьа умудеш барни (вазни);
— Гъез, никуби кьицIдарни;
— Умути палтар чегьни;
— МискI пайдалабарни;
— Жявли мижитлизи ваъни;
— Имамла мякьлаб (мимбарла) мер буцни;
— ЦархIилтас диргалахIевхъни;
— ХутIбала замана гъайхIейкIни;
— ЖумягIла дехIибайс гьалар суннатла 4 ракагIятла дехIибала дарни;
— ЖумягIла дехIибайс гIергъи 4 ракагIятла ратибатуни дарни;
— Сура «Кагьф» белчIни (гIергъиси жумягI сабаайчи нурли шалавирар);
— Салаватуни душни (Идбагличи ﷺ диути сари);
— Балга-дугIя дарни (жумягI бархIилизиб манзил лебси саби дугIя кьабулбируси).
Гьаман хьардиути суалти
Хьунри жумягIла дехIибайчи букьес асубирару?
Иш гьанбушибсилизибад иргъуси секIал, хьунрани жумягIла дехIибала дарес асубирни саби, хIерила дехIиба мерлар. ШуртIри тамандарили, камти адамтачил дарибти жумягIла дехIибала диалли, кIинайс хIерила дехIибала дарес гIягIнили хIебиъни. ЖумягI бархIи хIерила дехIибала дарниличиб, жумягIла дарни хьунрас дурхъаси биънира. Гьанбушибсила мурад: Идбагли ﷺ или сай: «Хьунул адамти мижитла бакIалли, чармабиридая» или.
Ит манзил ГIятикат бикIуси хьунул адам мижитла рашули руили сари. КIинайс ил хъулир руули кали сари, хъулир руъни бархьли чебаибхIели. Хьунрачи жумягIла дехIибала черхIедарни, илди мурул адамти цалабикибси мерлаб цалабикес асухIебиъни саби! Хьунрас хъулиб буъни дебали гапбарибси саби. Сеннира, мижитла башути хьунрас унзара декIарли диалли, пардавра чекахъили, чеббяхъили барибси мерра биалли, шяргIла тахIярличир далдикибти палтарра диалли, жамигIятла кири баъни ахIенсира, замана халбарили, вягIза–насихIят бакьес илдира хIяжатли биъни халбарили, илдази мижитла мякьядая викIалли сен бетарара? Хъулиб калаллира илдачи бируси гIяйибра агархIели илра халбарес гIягIнибиркур.
Мижитла хIебякьи хъулиб жамягIят барили дехIибала дарес асубирару ибсира бахъли хьарбиуси секIал саби. Хъулиб дурхIни – хъалибаргличил, гIяхIял–юлдашличил жамягIят барили, дехIибала дараллира, 27-на дарибти дехIибацад кири биур. Амма мижитлар дарибтала дурхъадеш имцIали бирар. Мижитла укьес гIузру биалли, зягIипикили яра гIяхIял–юлдаш вакIили илдас къуллукъбирули калалли, гьарахълира сайли мижитла укьес къияннира биалли, жамагIят хъулиб биру. Имкан ва ахъри лебси адам виалли, мижитла аркьян. Хъулибра жамагIят асубирар или, лебилра хъулиб буалли се бетарара? Мижитла укьес диубцада къайгъибиреная, ил саби Аллагьла ﷻ хъали. Муруй имамдеш дарили, хьунул гIергъи каризурли дехIибала даралли, жамагIятла кири биур. Балугъдешличи хIеибси адамличил дарх дараллира (дурхIначил) жамагIят бетарар. Амма хъулибра буили, гьарилли декIарли сунес сунени дехIибала дарни халаси гIягIниагардеш саби. Ил саби чула ургаб шайтIай хIянчи барибси анцIбукь.
Чичи хъарти жумягIла дехIибала?
ЖумягI бархIила дехIибала гьарил балугълавиубси бусурман мурул адамличи хъарти сари. Илди хъарти ахIен виштIасиличи, балугълахIеибсиличи, лагъличи, хьунул адамличи. Илкьяйдали гьункьяличи, хIялалси сапарличив кали виалли. ИлхIелира, виубцад мижитла вакIили дарес гIягIнити сари жумягIла дехIибала.

Ислам диннизиб сен къадагъабарибси жумягI бархIи сапарличи дураулхъахъес?
Исламлизиб жумягI бархIила сапар къадагъабарибси саби, гьунчив кали жумягIла дехIибала урхIедатахъес багьандан ибси мягIналичил. СенкIун, гьунчив калунси адамли дехIибала уркалахъес асубирар. Амма сапарличи дураулхъуси адамла бирхауди биалли, ил жумягIла дехIибала дируси мерла кьанхIейубли, заманаличив ветиъниличи, сапарлизиб селра къадагъаласи лебси ахIен. («ФатхIул ГIяллам»).
- ЖумягI бархIила суннатла кьаркьа умудеш барни (вазни) муртличи бикайчи халбируси? Ил убкали биалли секьяйда чебихъуси?
- ЖумягI бархIила суннатла умудеш барни бехIбирхьуси саби савлила дехIиба замана бехIбихьибхIейчибад ва таманбируси саби имамли жумягIла дехIибала тамандарили «Ас-Саляму гIялайкум ва рахIматуллагь» ибхIейс. ГIяхIсилизи халбируси саби жумягIла дехIибайчи укьес гьалав вазни, умудеш калахъес багьандан. Ил кьаркьа умудеш барни чебихъниличила гъайикIалли, ил суннатси баркьудилизи халбируси саби цархIил журала умудеш барни кьяйдали.
Ил бирни иргъахъули саби, адамли ил мягIничебси биъни багьурли бархьхIебалтахъес багьандан, сенкIун ил марбареси сабаб хIебиалли, бархьхIебалтни гIяхIси саби. Иличи че ишгъуна мягIнала хIядисра лебси саби: «ЖумягI бархIи чебяхIбирули, чили кьаркьала бирцалра, дазал даралра, умути палтар чегьурли мижитлизи укьялра, имамличи гъамли кайалра, илала гьарил ганзлис ил ца дус дубуцибхIелигъуна савгъат бирар». («ТухIфат аль-Мугьтаж»).
МУХIЯММАД МЯХIЯММАДОВ