бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

ГIязиз Иминагаев акIубхIейчирад – 130 дус

ГIязиз Иминагаев акIубхIейчирад – 130 дус

ГIязиз Иминагаев акIубхIейчирад – 130 дус

ГIязиз Иминагаев акIубсири 1892 ибил дуслизив Сергокъалала районна ГIяймаумахьилизив, хъубзарала хъалибарглизив. Илини мадраса белчIунсири. Граждан дургъбазир жигарла бутIакьяндеш дариб. Дявти тамандиубли гIергъи, школализив учительли узусири. 1926 ибил дусличивад вехIихьили даргала газетала редакциялизив узесвииб. 1936 ибил дусличивад СССР-ла писательтала Союзла член сай. ЧеряхIти ВатIа дургъбази сай гIяхIъулали вякьунсири. 1944 ибил дуслизив зягIипикили, хъули чарухъунсири. Илини сунела назмурти имцIаливан хIурхъила лугъатличил лукIусири. Илала назмуртала чумал жуз дурадухъунти сари. Илди бусягIятла заманаличи мешутили ва аргъбаибтили кавлули сари. Илдазирад цацадехIти назмурти хIушабра гьаладирхьулра.

(хIурхъила лугъатличил)

«Нушала призывникунас» бикIуси назмулизибад:

…ВатIанна ахIарти жагьилти дурхIни,
ДакIили сарину гъубзнела бурхIни,
Дуцая дугати яракь някъбази
Нушила ахIарил ВатIан багьандан.
 …Дунъяла халкь-ургар питни элкьути,
Диржибти хIилишиб мулэхIихъути,
Даимал халкьла хIи нехIакь хьартIути
Нушила дазула дураб тIашаис…

Гьаннара дубурлантани дигиличил ва пахруличил тикрардирули сари ишди тугъи: Сахълира

«Шанда тур някъбазилли
ГIяскурти сахъли сари,
Душмантази СССР
ЧIумъали балтахъули.
Душмантала нушаши 
Хьулани дахъал сари,
Вавнабяхъибил анхъла
Къапу дибъали сари.
Шис дигалла душмандиш –
Агура нушала ляв,
Шис дигалла баришдиш –
Агура нушала дяв.
Улкалис алавчалли
Шанданна бару саби,
Дяв диганти бигвихъис
Диръили дару сари».

Гьарахъбакьая къинжал

«Къие халкьлис душманикьул,
ГIвямрулизив пашманикьул,
Туснакълизи хIу дибъайкьул
Къинжал гьарахъбакьа, юлдаш.
Сунишибли язихъбибти,
ХIи хьартIнилис пашманбибти,
Хьунул-дурхIя ятимбибти
ПикриахIбикьуллив, юлдаш?
Къинжал билгьне се мурадал,
Бура хIуни ча хьаршудал,
Агвар къийин сен бурчудал,
Вайна хиял бати, юлдаш…»

Судьяби

Тамашала балагь саби шиличиб, 
Къиян саби къаршибикили халкьличи,
Къиян-жапа пикрихIебиру инсайчиб, 
Рушбат биалли, се-дигара биаб или.
Судьяби саби гьар макрулизиб
КъунзбикIули шимазиб, махьурбазиб,
Кунби дахес мурталра къайгъилизиб, 
ХIейэсара нуша дукесил или.
Илдазивад рушбатличи хьуликIул 
СултIанмут сай гьалайкили гъайикIул,
Зулму бирул дявчикар гIяхIли дигул,
«Камси биалра рушбат бикесгу» или.
ЛевгIев цIакьси гIямалчи сай ГIямази,
Агара сунела гьеч вяхIлизир урези,
Рушбат га икIар кIелра дявчикарлизи
«ХIела мурад бетурахъисну» или.
Къиндаувил судья Ибрагьимлизи,
Гъайулхъадра дард бурули сунези,
Жаваб буру урузхIекIули хIези:
«Наб агара ишдас саб рушбат» – или.
Симсир жулик Ададайла БухIяммад, 
Чарулхъули вирар махьурбазивад
Лебил бекIахъ ГIяймау-МяхIяргибад
Рушбатуначибли биркьисра или.
ГIеланачи Митязра судья виуб 
Гаши убкIуси цагIяхIли мицIирсайуб
БекIмахулхъес я багалавиэс хIейуб
Рушбат сасибличи гIичIхьадикьули.
Шилизибти вайтигъунти бикIибтив
ЦархIилтира ишдигъунти бирутив?
Нуша дебкIарачи ишди кавлутив?
Пикридухъенаягу ХIурхъила шанти!

Шидибдеш нушила бирар

Хьибитурил тыл агарил 
Улка шидибулхьанахIин,
Душмантела тылла бухIнаб
Гьиль дибъадеш бузулехIин.
Шандангъуна тыл нушила,
ЧIумалхбабиз къия халкьла,
ЦIакьла источникунела 
Зурба лугIи либ нушала.
Сабел саби шидибдишра
Башис имкан бикIанехIин.
Гьил шидибдеш шис бигалла,
Къиян-жапа далтутехIен.
Дявла фронт дибъабякьис,
Халкьла армияби дучис,
Геройтисун хIядурдея
Душман тIутIу-кьякьявакьес.
Дузти палтар ванадешлис
Дархьаая армиялис,
Либилла цIакь фронтлизи
ГIибкьаая шидидухъис!
Душмайс чIумал хункI буцая,
Сахават някъ ватаая,
Гьарилла цIакь бабгахIали
Зулмукарти бялчIахIану. 

2026-08-01 (Сафар 1448 д.) №8.


Суалти-жавабти

– Мурул-хьунул декIарбикили гIергъи хьунуйзиб муруйзибад къиян –хIекь чебахъахъес (компенсация) тIалаббарес ихтияр лебсив, эгер мурул цахIнаб хIербирухIели хьуна арцличил хIерирули кали виалли? – Эгер мурул хьуна арцличил хIерирули кали виалли, илини биалли дугьбачил иличи...


ГIяли ибн Абу ТIалибла мижит

Нушани гьалабра нушала белкIаназиб жIявхIелла мижитуначила бурибсири. Иш яргализиб гьанбушес дигулра ГIяли ибн Абу ТIалибла мижитличила. Илала сурат кабяхъили саби гьижрала 1271 ибил дуслизиб дураибси Афганиста 1000 афгани къурушлизиб. Илизиб нушани чебиулра халаси мижит, берхIила нуранани...


Се бируси?

– Адамли урхIла беткахъибси мицIираг баргили виалли се бируси?   – Эгер адамли шила яра шагьарла дураб урхIла мицIираг баргалли, илизиб ихтияр лебси саби ил сунечил барх арбукес, сунес батес ахIи, илала хужаим варгайчи мяхIкамбарес багьандан. Илкьяйдали илини къайгъибарес...


ХIижаб бихнила 10 сабаб

Чумал дус гьалаб нуни хIижабла мягIна гьаргбарира, ва ЧевяхIсила уркIецIиличибли гьанна разидешличил ил бихулра. Иш белкIлизиб нуни бусурман хьунул адамтани хIижаб бихнила сабабтачила бурис. Рирхулра ишди баянтани цархIилти рузбира илгъуна баркьуди дураберкIахъес уркIичеббиру.   Се саби...


ЧевяхIсилис бегIлара хIейгуси

(бехIбихьуд 5,6 – ибил номертазиб)   ТIалаб хIясибли декIарбикни Хьунуйзиб ихтияр лебси саби муруйзи магьар кабушахъес тIалаббарес, эгер муруй сунечи шаригIятли хъардарибти таманхIедиралли. ИлхIели илини муруй бедибси магьарла мас чарбарес гIягIниси саби, чула-ургаб гъамдеш бетаурли...