бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

ГIязиз Иминагаев акIубхIейчирад – 130 дус

ГIязиз Иминагаев акIубхIейчирад – 130 дус

ГIязиз Иминагаев акIубхIейчирад – 130 дус

ГIязиз Иминагаев акIубсири 1892 ибил дуслизив Сергокъалала районна ГIяймаумахьилизив, хъубзарала хъалибарглизив. Илини мадраса белчIунсири. Граждан дургъбазир жигарла бутIакьяндеш дариб. Дявти тамандиубли гIергъи, школализив учительли узусири. 1926 ибил дусличивад вехIихьили даргала газетала редакциялизив узесвииб. 1936 ибил дусличивад СССР-ла писательтала Союзла член сай. ЧеряхIти ВатIа дургъбази сай гIяхIъулали вякьунсири. 1944 ибил дуслизив зягIипикили, хъули чарухъунсири. Илини сунела назмурти имцIаливан хIурхъила лугъатличил лукIусири. Илала назмуртала чумал жуз дурадухъунти сари. Илди бусягIятла заманаличи мешутили ва аргъбаибтили кавлули сари. Илдазирад цацадехIти назмурти хIушабра гьаладирхьулра.

(хIурхъила лугъатличил)

«Нушала призывникунас» бикIуси назмулизибад:

…ВатIанна ахIарти жагьилти дурхIни,
ДакIили сарину гъубзнела бурхIни,
Дуцая дугати яракь някъбази
Нушила ахIарил ВатIан багьандан.
 …Дунъяла халкь-ургар питни элкьути,
Диржибти хIилишиб мулэхIихъути,
Даимал халкьла хIи нехIакь хьартIути
Нушила дазула дураб тIашаис…

Гьаннара дубурлантани дигиличил ва пахруличил тикрардирули сари ишди тугъи: Сахълира

«Шанда тур някъбазилли
ГIяскурти сахъли сари,
Душмантази СССР
ЧIумъали балтахъули.
Душмантала нушаши 
Хьулани дахъал сари,
Вавнабяхъибил анхъла
Къапу дибъали сари.
Шис дигалла душмандиш –
Агура нушала ляв,
Шис дигалла баришдиш –
Агура нушала дяв.
Улкалис алавчалли
Шанданна бару саби,
Дяв диганти бигвихъис
Диръили дару сари».

Гьарахъбакьая къинжал

«Къие халкьлис душманикьул,
ГIвямрулизив пашманикьул,
Туснакълизи хIу дибъайкьул
Къинжал гьарахъбакьа, юлдаш.
Сунишибли язихъбибти,
ХIи хьартIнилис пашманбибти,
Хьунул-дурхIя ятимбибти
ПикриахIбикьуллив, юлдаш?
Къинжал билгьне се мурадал,
Бура хIуни ча хьаршудал,
Агвар къийин сен бурчудал,
Вайна хиял бати, юлдаш…»

Судьяби

Тамашала балагь саби шиличиб, 
Къиян саби къаршибикили халкьличи,
Къиян-жапа пикрихIебиру инсайчиб, 
Рушбат биалли, се-дигара биаб или.
Судьяби саби гьар макрулизиб
КъунзбикIули шимазиб, махьурбазиб,
Кунби дахес мурталра къайгъилизиб, 
ХIейэсара нуша дукесил или.
Илдазивад рушбатличи хьуликIул 
СултIанмут сай гьалайкили гъайикIул,
Зулму бирул дявчикар гIяхIли дигул,
«Камси биалра рушбат бикесгу» или.
ЛевгIев цIакьси гIямалчи сай ГIямази,
Агара сунела гьеч вяхIлизир урези,
Рушбат га икIар кIелра дявчикарлизи
«ХIела мурад бетурахъисну» или.
Къиндаувил судья Ибрагьимлизи,
Гъайулхъадра дард бурули сунези,
Жаваб буру урузхIекIули хIези:
«Наб агара ишдас саб рушбат» – или.
Симсир жулик Ададайла БухIяммад, 
Чарулхъули вирар махьурбазивад
Лебил бекIахъ ГIяймау-МяхIяргибад
Рушбатуначибли биркьисра или.
ГIеланачи Митязра судья виуб 
Гаши убкIуси цагIяхIли мицIирсайуб
БекIмахулхъес я багалавиэс хIейуб
Рушбат сасибличи гIичIхьадикьули.
Шилизибти вайтигъунти бикIибтив
ЦархIилтира ишдигъунти бирутив?
Нуша дебкIарачи ишди кавлутив?
Пикридухъенаягу ХIурхъила шанти!

Шидибдеш нушила бирар

Хьибитурил тыл агарил 
Улка шидибулхьанахIин,
Душмантела тылла бухIнаб
Гьиль дибъадеш бузулехIин.
Шандангъуна тыл нушила,
ЧIумалхбабиз къия халкьла,
ЦIакьла источникунела 
Зурба лугIи либ нушала.
Сабел саби шидибдишра
Башис имкан бикIанехIин.
Гьил шидибдеш шис бигалла,
Къиян-жапа далтутехIен.
Дявла фронт дибъабякьис,
Халкьла армияби дучис,
Геройтисун хIядурдея
Душман тIутIу-кьякьявакьес.
Дузти палтар ванадешлис
Дархьаая армиялис,
Либилла цIакь фронтлизи
ГIибкьаая шидидухъис!
Душмайс чIумал хункI буцая,
Сахават някъ ватаая,
Гьарилла цIакь бабгахIали
Зулмукарти бялчIахIану. 

2026-05-01 (Зуль-КьагIда 1447 д.) №5.


Зуль-ХIижжа базла 10 бархIила дурхъадеш

Идбаг ﷺ сунела дурхъаси хIядислизив викIули сай: «Илди бурхIназив дубурцуси адам Аллагьли ﷻ вецIал секIайчивли дурхъавиру: сунела гIямрулизи баракат хьурабиру; мас-давла имцIабиру; хъалибарг балагьуназибад уцахъу; бунагьуни умудирар; гIяхIти баркьудлуми имцIа-дирар; бебкIала излуми...


«Муриси къяналичиб кьутIкьуси бархьдеш гьалаб саби»

Гьалабван набзи бурибси къяна сабни аргъира.   АнцIбукьуни гIямрулизир сегъунти-дигара дирар. ЦацахIели къяна буресра чебиркути манзилти дирули дирар. Диннизибра бикIули бирар гIяхIдешлис къяна буралли, бунагь лебси ахIен или. Нуни аргъира къунба бугьути адамти имцIали биъни. Чули барибси...


ЧевяхIсилис бегIлара хIейгуси

ГIергъиси манзил декIарбиркниличил дархдасунти дахъал суалти хьардиули сари. Илди баяндарес багьандан иш белкI гьалабирхьулра. ДекIарвикни – хьунуйчилти бархбасуни къябаъни саби дугьбачил, белкIличил ва мез хIедалусилис лишантачил. Ислам динни хъайчикабиъни цахIнаб хIербирнила вягIда кьяйдали...


Кьурбан-байрам

ГIид аль-АдхIа—бусурмантала бекIлибиубси байрам саби. Ил Зуль-ХIижжа базла 10-ибил бархIи, ГIярафала бархIилис гIергъиси бархIи бехIбирхьуси саби. ГIид аль-АдхIалис гIергъити хIябал бархIи (11, 12, 13) «ташрикьла» бурхIни сари.   ГIид аль-АдхIала бархIилис гьалабси бархIи...


Тулкни

Бакlиб ахир замана – пасадбиахъуб гlялам Ахир заманала халкь, дунъяличи хъарихъур, Вайси чули гlеббурцу, бархьси гьуни бархьбалта Хlекьси гlеббурцнилизиб, илди бирар гlянцl-сукъур, Бакlиб ахир замана – пасадбиахъуб гlялам.   Гlялимти ва жагьилти, дунъяличи...