бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

ГIязиз Иминагаев акIубхIейчирад – 130 дус

ГIязиз Иминагаев акIубхIейчирад – 130 дус

ГIязиз Иминагаев акIубхIейчирад – 130 дус

ГIязиз Иминагаев акIубсири 1892 ибил дуслизив Сергокъалала районна ГIяймаумахьилизив, хъубзарала хъалибарглизив. Илини мадраса белчIунсири. Граждан дургъбазир жигарла бутIакьяндеш дариб. Дявти тамандиубли гIергъи, школализив учительли узусири. 1926 ибил дусличивад вехIихьили даргала газетала редакциялизив узесвииб. 1936 ибил дусличивад СССР-ла писательтала Союзла член сай. ЧеряхIти ВатIа дургъбази сай гIяхIъулали вякьунсири. 1944 ибил дуслизив зягIипикили, хъули чарухъунсири. Илини сунела назмурти имцIаливан хIурхъила лугъатличил лукIусири. Илала назмуртала чумал жуз дурадухъунти сари. Илди бусягIятла заманаличи мешутили ва аргъбаибтили кавлули сари. Илдазирад цацадехIти назмурти хIушабра гьаладирхьулра.

(хIурхъила лугъатличил)

«Нушала призывникунас» бикIуси назмулизибад:

…ВатIанна ахIарти жагьилти дурхIни,
ДакIили сарину гъубзнела бурхIни,
Дуцая дугати яракь някъбази
Нушила ахIарил ВатIан багьандан.
 …Дунъяла халкь-ургар питни элкьути,
Диржибти хIилишиб мулэхIихъути,
Даимал халкьла хIи нехIакь хьартIути
Нушила дазула дураб тIашаис…

Гьаннара дубурлантани дигиличил ва пахруличил тикрардирули сари ишди тугъи: Сахълира

«Шанда тур някъбазилли
ГIяскурти сахъли сари,
Душмантази СССР
ЧIумъали балтахъули.
Душмантала нушаши 
Хьулани дахъал сари,
Вавнабяхъибил анхъла
Къапу дибъали сари.
Шис дигалла душмандиш –
Агура нушала ляв,
Шис дигалла баришдиш –
Агура нушала дяв.
Улкалис алавчалли
Шанданна бару саби,
Дяв диганти бигвихъис
Диръили дару сари».

Гьарахъбакьая къинжал

«Къие халкьлис душманикьул,
ГIвямрулизив пашманикьул,
Туснакълизи хIу дибъайкьул
Къинжал гьарахъбакьа, юлдаш.
Сунишибли язихъбибти,
ХIи хьартIнилис пашманбибти,
Хьунул-дурхIя ятимбибти
ПикриахIбикьуллив, юлдаш?
Къинжал билгьне се мурадал,
Бура хIуни ча хьаршудал,
Агвар къийин сен бурчудал,
Вайна хиял бати, юлдаш…»

Судьяби

Тамашала балагь саби шиличиб, 
Къиян саби къаршибикили халкьличи,
Къиян-жапа пикрихIебиру инсайчиб, 
Рушбат биалли, се-дигара биаб или.
Судьяби саби гьар макрулизиб
КъунзбикIули шимазиб, махьурбазиб,
Кунби дахес мурталра къайгъилизиб, 
ХIейэсара нуша дукесил или.
Илдазивад рушбатличи хьуликIул 
СултIанмут сай гьалайкили гъайикIул,
Зулму бирул дявчикар гIяхIли дигул,
«Камси биалра рушбат бикесгу» или.
ЛевгIев цIакьси гIямалчи сай ГIямази,
Агара сунела гьеч вяхIлизир урези,
Рушбат га икIар кIелра дявчикарлизи
«ХIела мурад бетурахъисну» или.
Къиндаувил судья Ибрагьимлизи,
Гъайулхъадра дард бурули сунези,
Жаваб буру урузхIекIули хIези:
«Наб агара ишдас саб рушбат» – или.
Симсир жулик Ададайла БухIяммад, 
Чарулхъули вирар махьурбазивад
Лебил бекIахъ ГIяймау-МяхIяргибад
Рушбатуначибли биркьисра или.
ГIеланачи Митязра судья виуб 
Гаши убкIуси цагIяхIли мицIирсайуб
БекIмахулхъес я багалавиэс хIейуб
Рушбат сасибличи гIичIхьадикьули.
Шилизибти вайтигъунти бикIибтив
ЦархIилтира ишдигъунти бирутив?
Нуша дебкIарачи ишди кавлутив?
Пикридухъенаягу ХIурхъила шанти!

Шидибдеш нушила бирар

Хьибитурил тыл агарил 
Улка шидибулхьанахIин,
Душмантела тылла бухIнаб
Гьиль дибъадеш бузулехIин.
Шандангъуна тыл нушила,
ЧIумалхбабиз къия халкьла,
ЦIакьла источникунела 
Зурба лугIи либ нушала.
Сабел саби шидибдишра
Башис имкан бикIанехIин.
Гьил шидибдеш шис бигалла,
Къиян-жапа далтутехIен.
Дявла фронт дибъабякьис,
Халкьла армияби дучис,
Геройтисун хIядурдея
Душман тIутIу-кьякьявакьес.
Дузти палтар ванадешлис
Дархьаая армиялис,
Либилла цIакь фронтлизи
ГIибкьаая шидидухъис!
Душмайс чIумал хункI буцая,
Сахават някъ ватаая,
Гьарилла цIакь бабгахIали
Зулмукарти бялчIахIану. 

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 д.) №6.


ХIял-тIабигIятли сай жагаируси

Гьалабван гIямрулизибадси ца ишгъуна анцIбукь хIясиббарира. Ца кинолизибадси бутIа чебиахъулри. Хьунул адамли беркала бируси мерличирти лерил секIал зянкъдикIахъулри, тIалхIяна дялчулри ва ахъли чIяррикIули, сунела белкIунси макьала чарбарахъес гъайрикIулри. Ил паргъатрарес бирули ахIенри илаб...


Мура гьаларти хьуна чеблуми

Хьунуй мура гьалар халати жавабкардеш дихути сари ва иличир дахъал чеблуми лерти сари:   Хьунул хъали-цIализир муруйс тамай мутIигIли рирес чебиркур. Илис мурул вигахъес чебиркур ва иличил мурталра малхIямли рирес гIягIнибиркур, ил кьабулли калахъес риубси бирес илала чебла саби. Эгер илини...


Динна гIилмула кьани гьаргбарибси

Дагъистайзибси ислам динна тарих дебали давлачебси саби. Нушала динна гIялимти гьар-чинабалра машгьурти ва хIурматла адамти саби. Илдани сабри халкьлис бегIлара къиняси замана пачалихъли бархьбатурхIелира уркIбази берцудила иман минабируси. Лавашала районна Кьакьамахьила шира ил шайчиб дебали...


Суалти-жавабти

- ДехIибала дируси мерличир яра палтарличир кадикибти гъез лерли диалли, дехIибала халдирутив? - Адамла гъез мурул адамла диаб яра хьунул адамла диаб нясдешлизи (нажаслизи) халдирути ахIен. Ил багьандан, гъез лерси мерличир дарибти дехIибала дулъути ахIен. Амма илди мяхIрам ахIенси хьунул адамла...


Аджапсандали

ГIягIнидиркур: Баклажан – 1 кг; помидор – 600 гр; муриси перец – 500 гр; набадари – 500 гр; базилик – 50 гр; кинза – 50 гр; петрушка – 50 гр; жерши – 2 бекI; итан жерши – 5 цула; кориандр – 1 ч.кьулса; уцхо-сунели –...