бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Гьалабизуни хIедиахъес багьандан

Гьалабизуни хIедиахъес багьандан

Гьалабизуни хIедиахъес багьандан

ДР-ла сукъуртас хасбарибси библиотекалис – 55 дус

2022 ибил дуслизиб Дагъистан республикала сукъуртас хасбарибси библиотека 55 дус биубси саби. Иличил бархбасахъи гьалабван илаб байрамра бетерхур. Библиотека ва хIянчизарти мубаракбарес бакIилри Дагъистанна Правительствола, культурала Министерствола, ВОС -ла вакилти, бучIанти ва гIяхIли.

Библиотекала бекIлибиубси мурад саби жамигIятлис алавси дунъяличир кадиркути анцI-букьуначила баянти гьаладирхьес ва миллатла культурала хазнализи бухIнабухъахъес имканти лугни. ИшбахIила замана жузи дучIниличи телевизортани, компьютертани, телефонтани дебали халаси асар бирули саби. ГIергъиси замана жузи агарти хъалибаргуни дахъдаили сари. Или биалра, республикала сукъуртас хасбарибси библиотекали хIулбазиб нукьсандеш лебти адамтас багьудлумала хазналичи гьалабизуни хIедиахъес багьандан, халаси хIянчи дурабуркIули саби.

Нушала республикализиб хIул-базибад нукьсанти 7 азирличибра имцIати адам леб. Илдас хасти библиотекаби акIахъни - ил дебали халаси сархибдеш саби. Жузи дучIнили, багьуди кайснили илдала гIямрулизиб халаси мер бурцули саби.

1967 ибил дуслизиб сукъуртала культурала ва гIямрула шуртIри къулайдарес ибси пикриличил, МяхIячкъалализиб, шагьарла Советла депутатунала хIукму хIясибли, 7 - ибил библиотекализиб сукъуртас хасбарибси библиотека акIахъубсири.

ИтхIели илала фондлизир 4 азир жуз сарри лерти. Заведующаяла хIянчи хъардариб Москвала пачалихъла культурала Институт таманбарибси Супрун Шамсижат ЗайнулгIябидовначи. Ил акIубси сари Лакла районна Унчукатль шилизир. Сукъуртас хасти библиотекаби республикализир итхIели агартири. Илини ца дусла духIнар бузерила хIянчи гьунчидикахъиб ва республикализир 16 библиотека-передвижка акIахъуб. 1968 ибил дуслизиб республикализиб сукъурти ва вайтIа чебиути 1650 адам лебтири. Илдазибад хасси библиотекализи 1029 адам белкIунтири.

Библиотекали цIацIаси бархбас бузахъуси саби МяхIячкъалала ВОС -личил (Всероссийское общество слепых). Илдас кункдешлис дагъистанна автортала ва цархIилтира жузи магнитофонна пленкаличи делкIи лехIихъутири. ГIур илдас библиотекала хIянчизартачил анализ бирусири.

Виктор Черкасовла школализив левалли хIулбала шала камбиубсири, амма литератураличи ва багьудлумачи гъирали илис кумекбариб изайс мутIигIхIекIахъес. Илини ДГУ -ла историяла факультет ХIунтIена дипломличил таманбариб. Историяла учительли кIел дус хIянчи барили, ил библиотекализи узес шурухъун. Виктор Чекасовли хIянчи жигарчерли дирусири, гьарил сукъуртала Обществоличи жузи диахъутири. Илдас кумеклис Брайла жузала каталог акIахъуб.

1974 ибил дуслизиб Редукторный поселоклизиб филиал акIахъубсири. Виктор илизив узес шурухъун. Ил МяхIячкъалала «Электроприбор» объединениеличил бузусири. Ахъли бучIнила кружокуни дузахъули, музучилищела музыкантуни жибарили музыкала вечерти дурадуркIули, студентунала кьукьначил бузули, библиотекали хIулбазибад нукьсанти адамтас культурали ва багьудлумази дягIути унза гьаргдарибтири.

Виктор Ивановичла бузерила стаж 45 дусличи абикиб. Жагьси поэтлизивад ил ДР-ла писательтала Союзла член ветаур. ИшбархIира ил библиотекала учIан сай.

1975 ибил дусличивад 1981 ибил дусличи бикайчи республикала сукъуртас хасбарибси библиотекала директорла къуллукъличи катур Джафар Шахшаев. Илала 18 дусличиб хIулбала шала бетихъес бехIбихьиб. Амма иличи хIерхIеили, илини Кумухлизиб отличноли педучилище ва ДГПУ ХIунтIена дипломличил таманбариб. Ил учительлира узули калун. Дахъал агурбала ва далуйтала автор сай. РАН - ла ДНЦ - ла гIилмула хIянчизарлира узиб. Жузи, статьяби, монографияби дураиб. 1982 ибил дусличирад библиотекала руководительла къуллукъуни дузахъес рехIрихьиб Мария СултIановани. Илала бекIдешлиуб библиотекали 8 грант сархиб. «Россияла культура» программа хIясибли, «Жузани гIямру дарсдиру"бикIуси Крымлизибси халкьани-ургабси форумличир бутIакьяндеш дарахъес 3 грант дедиб, Дагъистан республикала БекIла 3 грант касиб. Илдачибли библиотекала бузери гьалабяхI арбукес, чехIебиути компьютертачи бурсибарес, хасти программабачил тянишбарес имканбакIиб.

2019 ибил дуслизив библиотекала директорла къуллукъличи катур Малучиев ХIяжи Сафижуллаевич. Социолог, ДГУ-ла доцент, педагогикала гIилмуртала кандидат, жагьилтала социальный хIялумцIнила Центрла директор, АТК-ла экспертунала Советла член. Илини къайгъибариб биштIаси мерличибад библиотека гьарзаси мерличи гечбарес. Илар гьанна лерилра шуртIри лер. 2021 ибил дуслизиб библиотекали конкурсличиб чедибдеш сархили, ДР-ла БекIла Грант касиб. Иличибли хасти сагати техника тIалабдарес имканбакIиб.

ХIяжи Сафижуллаевичли бурни хIясибли, ишбархIи библиотека цайли цаси хасти техникаличир баянти дихIуси мер саби. «ХIулбазиб нукьсандеш лебти гIеббурцули дузутира. Нушаб кумеклис тифлотехнологиябира лер, аудио жузи, Брайла къеланачилти жузи, биштIатас ва халатас хIязла ваяхI. Библиотекализир шуртIри лер принтерличир Брайла шрифтличилти жузи дурайэс. 2021 ибил дуслизир 12 репродукциябачилти ва тифлокраеведческий жузи дураира. БегI гьалар республикала автортала жузи дурайути сари, рельефно-точечный хасси белкIла жураличилти (шрифтличилтира) дархли. Къизлар, Дербент, Хасавюрт, Буйнакъск шагьуртазирра илдигъунти библиотечный пунктани лер», - имцIабариб ХI.Малучиевли.

Библиотекализиб илдала дурабад ца гьатIи тамашала тифлотехнологияла отдел леб. Рельефно-точечный жураличил дураибти жузи сари: «шайх ГIяхIмад - Апандила «Благонравие праведников», Муслим аль-Урадила «Краткое изложение вероубеждения мусульман», ХIямзаевла «МяхIяммад Идбаг», «Имам Шамиль», Абу-Бакарла «Варъала шурми», Фалинала «Анатомия человека» ва цархIилтира. Илкьяйдали аудио жузи «Дагъистанна халкьла хабурти, багьираби ва буралаби», Каримовла «ХIябячунси гIяйса» ва цархIилтира.

Илала кумекличибли, сукъуртас имкан-бикIули саби гIилмула, край руркънила, художественная литературала багьудлумачил тянишбиэс. Илар флешкартабачи аудио жузи делкIес вируси сай. ВайтIа чебиутас электронная лупа леб, хасси дисплей, компьютерла программа хIясибли, белкI белчIличи шурбалтуси.

Илаб МяхIячкъалала ЖумягIла мижитла 3Д - модель акIахъуб. Ил някъбази буцили, мижит сегъуна сабил тянишбиэс бирар. Гьар дус хасси тифлокалендарь дурайуси саби.

БучIанти-ургаб хасси кьукья - дурхIни саби. Илдалара белчIудиличи ва багьудлумачи иштяхI имцIабарес багьандан, жура-журала далдуцуни ва хIязани дурадуркIути сари. Илдас ва халатасра дархли хасти ваяхI лер: теннисла стол, хIурпри, лугIурби, жузи.

Библиотекала пикри-кьас саби, далдуцуни дурадуркIули, илизи бучIес башутала пагьмурти гьаргдарес. БучIанти-ургаб леб далайчиби, музыкантуни, поэтуни ва писательтира бархли. Илди, арадешлизирти нукьсандешунас му-тIигIхIебакIили, гIямру сари лерти кьяйдали дигахъули, чула кьадарличи баришли хIеркабирули саби.

Илди ишбархIила манзил гьарли-марси адабдешла ва адамдешла гIибратлира биубли саби.

Наида Гъуруева

2026-02-01 (ШягIбан 1447 д.) №2.


Гьарун Идбаг

Гьарун ГIимранна урши сай. Илала насаб Якьуб Идбагла урши Лавичи абиуси саби. Гьарунна идбагдеш илала узи Мусала идбагдешличил чIумали дархдасунтири.   Египетлизиб зубартас ва канчанас сужда бирути египетлантани бекIдеш дирес бехIбихьиб. Илди Израилла халкьличи мучлаагарли хIербикIутири ва...


ШягIбан базличила баянти

Ил базла хасдешуни: цаибил – ил баз нушала Идбагла ﷺ базлизи халбируси саби; кIиибил - ил базлизив дубурцни гIяхIил чебиули саби;  хIябъибил – ил базлизиб Бараатла дуги леб.   «Аллагьлиﷻ лерил Сунени акIахъубтала кьисматуни ШягIбан базла байхъайзибси дуги...


Табализиб пирог

ГIягIнидиркур: Белкьунси диъ – 500 гр; картошка – 3 – 4; жерши – 2 бекI; набадари – 2; ниъ – ¼ стакан; кIема – 70 гр; шиниша хъара – 1 тIакьа; диъ белхьунти нергъ – ½ стакан; зе, исиут – бизидеш...


Урги-дергализивад иртан

Умурия гIяскуртани алавбуцибхIели, душмантала ургъан лацла хъарличи ацIили Аллагьал Расулла ﷺ шайчи децIагести гъайли угьули, вявкайкIулри. Иличиб децIагеси се лебси бусурмантас? Гьарил бусурман ургъаннис дигулри кавшес илгъуна увяхIси адам. Амма ил кавшес къияннири, сенкIун ил ахъси ва гьамадли...


Ахиратлис дугIя

Кьиямала бархIи хIисаб-суал дирухIели кункдеш акIахъес бучIуси саби, гьар бархIи 25 – йна бучIни гIяхIси саби: «Аллагьумма барик ли филь-мавти ва фи ма багIд-аль-мавти». МягIна: «Я Аллагь ﷻ, ну убкIухIели баракат ва кункдеш га, илкьяйдали вебкIили гIергъира». Кьиямала бархIи лебилар идбагунала...