ГIялимла вягIза
ГIялимла вягIза

Лавашала районна УллугIяяла шилизивадси гIялим Мирза-хIяжи МяхIяммадовла насихIят.
-- ИшбархIила замана гьундурачир дахъал бехIемцIуни кадиркули сари, жагьилти адамти дагьри думкьахъути секIайзи бирхули, бегIтачи лехIхIейхъули саби. Илала хIекьлизиб, Муса-хIяжи, жагьилтас насихIят бурили дигахъира.
- БегIлара мягIничебси ва ишбархIи гIягIниси саби – нушала хала бегIтачибад нушаб букьурли баибси бусурман дин сегъуна сабил багьни, ил бузахъни. ИшбархIила замана бусурман динна гьайат багьни, ил аргъни. Гьарли-марси, бархьси нушала имам ШафигIла гIилму бяркъни. Илала мутагIялим сай имам Гъазали, илизибад касибси саби РафигIли, илизибад касиб имам Нававини, илизибад Тажудин Субукини, илизибад МяхIяммадун МягIяллини, илизибад Жалалутдин СуютIини ва цархIилтира. Илкьяйдали бехIбихьибси саби ил халати имамтала, нушала гIялимтала тугъ. Ил гьуни бархьхIебатурли, илдачибад бакIили кабизахъурси гIилму саби лебси кьяйда, бехIсурхIебарили батурли, багьахIелли,ва нушанира цархIилтази балахъахIелли, ил ита-иша балкIхIебалкIунси гIилмула гьуни бетаруси саби. Иличибли, чузиб бархьси багьуди лебти мутагIялимти, илдазибад бархьси гьунчибти, ахъси даражала гIялимти бетарути саби. Ил тяхIярли, илдигъунти гIялимтани буруси биралли, гIядатла адамтира сегъуналра низам-кьяйда хIедулъути, держли хIебужути, хъулки-шилтахъ агарти, адамтас диргалахIебулхъути, наркотикунази хIебирхути, хIукуматла бухIнаб паргъатдеш бихIути адамтили бетарути саби.
Мисаллис, гьанна мадрасаби дахъдаили, бучIутира бахъал саби. Амма мадраса таманбарили, гIилму дагьаайчи бучIули ахIенну, байхъала гьунчир дархьдалтули сари. ГIилмулис кьалли ахир-хьарахъуд агарси саби. ГIилмули ну 56 ра ибил дусличивад вехIихьили 70 ибил дусличи бикайчи учIули калунра, гIур белчIуди хъараурхIейчивад, цархIилти бучIахъулра. Амма биалра, дила гIилму дайхъалара диули ахIен, бусягIятра 20-30 дус гIуррара учIасра се-биалра багьес асубирар или гьанбиркули саби. 5-6 дус бучIутани биалли, тамандарира или лехIкайхъули саби. СекIал балуси адамли гIяхIил бала гIилмула нигьаят (хьарахъуд) агни. Бахъалгъунтти адамтани гIилмула мягIна балули ахIен, ислам динна мягIна балули ахIен. Тамай бусурман динна хIякьикьат балалли, илини далли гьарсекIал духIнадурцути сари: мункаратуни, пасаддешуни, халкьла духIнарти къалмакъар, адамти кабуршни, хъулки бирни, дагьри думкьахъути секIал пайдаладирни ва цархIилтира. Илди гьарсекIайчи къаршиси саби ислам дин. Ислам дин гьарли-марли балули ва аргъили, иличибли гIямал биралли, гIялимтани буруси бирули вяшбикIалли, улкалисра илабти халкьлисра халаси паргъатдеш бируси саби. Мисаллис, кьарамитIатуни ибти буили саби, илдала дебали вайси кьам сабри. Илдани Шам (гьаннала Сирия), Египет, Макка, Мадина дуциб, хIяжла хъайчиб хIяжни лугьули калун. Илабаб бутIа абитIи БахIрейннизиб 22 дус калун. Камси гIякьлула бегIти, ислам дин хIебалутас гьанбикибсири, иличибли ислам таманбиуб ва хIяжлизи гIур чилра хIякьян или. ИтхIелла адамтас, гьижрала 250 ибти дусмазиб бусурман дин къяббердиб или гьанбикибсири. Ил кьам гIур агарбиубсири, илаб биалли, ислам дин цIакьбиубсири. Гьанна кьарамитIатуни чихъали саби или 100 адамлизи хьарбаалли, илдазибад 10 адамлис багьес асубирар. Исламра леб гьанна хIяжра леб.
ИтхIейчирад исламличи дакIибти къияндешуни ва балагьуни дахъал сарри, Багъдадла шагьарла мижитуназирти ва мадрасабазирти кунгани лайдикIули, хIеркI чеб-чебли бицIахъибсири. Амма илаб дин цIакьбиубли, 100 дусла гIергъи гьатIира халати мижитуни, мадрасаби дариб, дахъал кунганира делкIун, цIакьти гIялимтира бетауртири. Илгъуна саби ислам дин, ил кабилзахъес бехбихьибла агарбарес бирути сецад-дигара биубти саби, амма илди ЧевяхIсини саби агарбариб. Дин чилилра агарбарес вируси ахIен, ил дурхъаси Аллагьли нушачи хьурабарибси саби ва Сунени балтахъусира саби. Гьарилти манзилтазир къияндешуни дирутири, нушала улкализиб коммунистуни лебхIелира, нуша дин мяхIкамбирули дугели дучIутири. Ца шилизир хIедалтухIели, цархIил шилизи дякьи дучIули калунра, иларад Къиргъизиялизира даира, амма илабра бархьси дин хъумхIертули бузахъира. Нуша дучIхIедучIахъес халаси къайгъи биранти саби агарбиуб, ислам дин биалли, гьатIира цIакьбиуб. Ил багьандан лебилра жагьилти адамтазира бурес дигулра – бархьси гьунчивси ЧевяхIсинира гIеввурцуси сайну, бархьси гьунчибси дякь чеббикIили, дашеная, дин бяркъяя. Аллагьли I тавфикь бараб нушаб гIилму дагьахъес. Амин!