бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Багьудлуми кайснила пайда

Багьудлуми кайснила пайда

Шукру барес чебиркур нушани ЧевяхIсилис вегIла диннис ва ахиратлис пайда касес, имамличи лехIирхъес, ишкьяйда мижитлизи дашес имканбикIнилис. ЧевяхIси Аллагьли ﷻ нушаб ахъри гиб. НушаникIун чебиулра Аллагьли ﷻ илизибад бахъал адамти мяхIрумбариб, Аллагьли ﷻ нуша илизирад мяхIкамдараба.

 

Абу Гьурайрачибад баахъибси хIядислизиб бурили саби: «Багьуди касес дураухъунси адамлис Аллагьли ﷻ Алжанализи гьуни гьамадбируси саби. Лерилра ванзаличир, заклизир лерти секIай, урхьназирти бялихъунира дархли ил адамла бунагьуначивад чевверхахъес тиладидикIути сари».

ЧевяхIсини акIахъубти малаикунани дугели ва хIерели Аллагьлис ﷻ дезни дирути сари. Илдани гIилму руркъути адамти ванзаличибад башахъес урузкIули чула дуклуми тIинтIдирути сари. Адамтас насихIятли биэси мисал лебкис. Иблис ЧевяхIси Аллагьлис ﷻ мурталра дезна бирули, дуги-хIери булгусири дахъал дусмазиб. Илини сужда хIебарибси мер аги дунъяличиб. Аллагьли ﷻ Адам акIахъубхIели, ил имцIали балуси, лайикьси сайливан илис саламла сужда барахъес буриб. Иблис илхIели, ил гIянжилизивад варибси виалли, ну цIализибад барибсира или уктембиубсири ва ил сабабли Алжанализибад дураибсири. Илис лерил гIилмура ил даражара сунес Аллагьли ﷻдедибти диъни хIергъиб.

Гьарил адамликIун касибси багьуди пикрибарили, сунела дагьрили умцуси саби. Ил секIал хIергъули виалли, кьабулхIебиру. Нушани 7-8 дус дучIули кайсути багьудлуми илди «загьир» гIилму сари нушани чедиути. ЦархIил журала гIилмура лерти сари Аллагьли ﷻ сунес дигути лугърала уркIбази картIути. «Кагьф» сурали нуша нушала дагьрили илди аргъахъес кумекбирули, гьуцIдирулра.

Бухаричибад хIядис лебкули саби: Муса Идбаг хутIба барес дуравхъунхIели, адамти бисутири. Илдани хьарбаиб, чи сая адамтазивад бегIлара балуси или. Ил викIар: «Ну сайра». Ил адабдешличи бурсивирули Аллагь ﷻ илизи викIар: «Дила хIуниван ахIи, гIяхIли балути лебти саби», ва ил Хизричи вархьиб.

Иличи вакIили Муса викIар: «Ну багьудлуми касахъес хIечи Аллагьли ﷻ вархьибсира, наб хIечил виэс дигулра».

Хизрини жаваб бедиб: «ХIу набчил калес хIейруд. Амма илцадра дебали дигадли, дила тIалаб леб – нуни се бирасра, чина укьясра хIуни къаршидеш мадирид». Муса кьабуликиб. Илди къаякъличи кабиили аркьухIели, Хизрини илала лутIилизиб тIярхъи бирес вехIихьиб. «Се бирулри хIуни?» - хьарбаиб Мусани . «Бурирагу нуни хIези, хIу набчил калес хIейруд или!», - жаваб бедиб Хизрини . «ГIяхIси, нуни гIур селра хьархIебиис, пурбан бара ну хIечил калахъес», - тиладибариб Мусани .

ГIур илди шагьарлизи бухIнабухъун. Илдас илав виштIаси урши къаршиикиб. Хизрини ил кавшиб. «Се саби хIуни бируси? Се вайдеш бариба илини, илкIун виштIаси урши сай?!», - гьандуцес хIейубли вявъиб Мусани . «Нуни хIези бурибсиригу, хIу набчил варх виэс хIейруд или», - викIар Хизри .

«Гьу, хIебиалли, таман, гIур нуни селра хьархIебиисну, иш гьакIлис ватаба хIечил варх. Эгер нуни се-биалра бурасли, нуша тамай декIардиркехIе», - бусравухъун Муса .

Шагьарлизив илдачи чилра гъамхIейуб. Илаб Хизрини гъятIбиубси лац чебаили, ил тIашбалтес вехIихьиб. Муса викIар: «Се саби хIуни бируси? Ишди шагьарлантикIун нушаб гьунихIебаиб, кьацIлира хIедахунра, нуша гушлира…»

«Гьаланачибал бурирагу нуни хIези, хIу набчил калес вирхIейруд или. Гьанна лехIизи набчи… Гьарли-марли нуни дарибти лерилра баркьудлуми Аллагьла ﷻ хIикмат саби. Ит къаякъ биалли, мискинтала сабри, цайли цаси чус яшавбареси секIал. Илдала вегIбекIли лебталалра къаякъуни керисухIели, илдала батур, тIярхъи лебни багьандан. Уршиличила бурасли, илала уркIиличиб куфрула мугьур лебсири, илала бегIти биалли, гIяхIти адамти сабри, Аллагьлис ﷻ дигахъути. Илис гIергъи ЧевяхIсини илдас рурси редиб, сарира идбаглис шери рякьунси ва илдачивад идбаг акIубсири. Лацличила бурасли, илала удир мургьи-арцла дурхъати ваяхI лертири, сарира ятимтас диэс гIягIнити. Ил лац заманалис гьалаб кабикалри, илди ятимтас хIедиркутири. Аллагьли ﷻ набчи илкьяйдали барахъес хъарбариб. ХIера, ил саби мягIна дила баркьудлумала».

Абу Гьурайрачибад нушачи баибси хIядис лебси саби: «Нуша Аллагьличи ﷻ гъамдируси гьар секIал, ил Аллагьличила ﷻ багьуди кайсни саби. ЧевяхIсини нушачи хъардарибти фарзла дехIибала, дуббуцари, закат, имкан лебсилис хIяж – илди лерилра секIай нуша Аллагьличи ﷻ гъамдирутира. Иличи гъамтили дирехIе».

Идбагли ﷺ чеббикIибси гьунилира нуша Аллагьличи ﷻ гъамдирутира, Аллагьлис ﷻ нуша дигиаайчи. Нуша Илис дигиаахIелли се бетарара? Ил викIар: «Илгъуна адамлис Ну чебиуси хIуй, бикьуси лихIили, гъайикIуси лезмили, гьабуцибси някъли, башуси кьяшли ветарус». Ил дигахъуси - сай адамлизибад – илини гIяхIсицун бурули, бархьси Аллагьла ﷻ гьунчивадцун вашалли. ГIуррара Аллагь ﷻ викIули сай: «Илини тавба дарили, чевверхни тиладибаралли, ну чевурхус, ил адам чи виаллира. Ил адамлис вайдеш барес вализурси виалли, Нуни илизи дявичил балахъис». Иличибра урехиласи се бируси?

ХIушани сегъуна-биалра баянти дакьибхIели, къалабама-дикIудая илди урдяхъес ва инкарбуцес. ХIушала дагьри ил даражаличи адхIейкили диалли, илдачи къаршили кадизес гIягIнидеш агара. Аллагьли ﷻ мяхIкамдараба нуша ил хIядислизибси даражаличи хIедикахъес, сунезибра Аллагьли ﷻ дявиличила балахъуси Амин.

 

ГIяхIмад Казанбиев, ДИУ-ла студент

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 д.) №6.


Чумиздагла пайдаличила

Дурхъаси Кьуръайзиб чумиздагличила чуйнара гьанбушили саби. МухIяммад Идбагли ﷺ бурибсири илдани кьаркьа арадешлис бируси халаси пайдаличила. Сунесра илди дебали дигахъи, хаслира «гIажва» журала. Идбагли ﷺ бурни хIясибли, савли илди 7 чумиздаг деркунсилис я агъули, я сихIрули зарал...


ЧIичIала ва хъулки

Левли уили сай ца чIичIлуми дурцан. Илини чIичIлуми дуцили илдала агъулизирад дармунти дирутас агъу бирцули уили сай. Агъу бакIахъили гIергъи, илди чула мер-мусаличи дурхьули ва цархIилти дурцули. Гьачамра илини чIичIала буцили чIаплизи кабатурли хъули чарулхъухIели, берхIи гIелабикилри. Ил...


Давла бурчан

Дубурла гьарахъси шилизи башуси дахъал кьячIикIуначилси гьунчиб дугила кьанси замана машина бикуси Мухтар ускаири, ва сунела бархкьябачил бехIемцIлизи викилри. Кункси машиналичибти шел адамлизибадли хIябал алхири, кIел декIли дяхъурбази бикили, аргъала деткахъилри.   ШаладиркухIели вачарличи...


Динна гIилмула кьани гьаргбарибси

Дагъистайзибси ислам динна тарих дебали давлачебси саби. Нушала динна гIялимти гьар-чинабалра машгьурти ва хIурматла адамти саби. Илдани сабри халкьлис бегIлара къиняси замана пачалихъли бархьбатурхIелира уркIбази берцудила иман минабируси. Лавашала районна Кьакьамахьила шира ил шайчиб дебали...


Тулкни

Ибрагьим Халилли урши гахъес тиладибариб Аллагь ﷻ! Аллагь ﷻ! Я Раббанна я Аллагь ﷻ(3-йна) Игъфирлана зунубана я Аллагь ﷻ.   Ибрагьим Халилли урши тиладивариб, Аллагьличил ﷻ сунени вягIда бариб БегIлара дигуси кьурбайс лугьас иб, Наб Аллагьли ﷻ урши кьадарваралли.   Илис урши...