Ислам дин ва гIилму

Дусличи-дус «диета» ибси уличил гуширнила журажурала тяхIурти пикридирули сари. ГIялимтани кабизахъни хIясибли, къантIси манзиллизиб бегIлара гIяхIсилизи халбирули саби хIябал бархIила дуббуцари.
ХIялумцIлаби дурадеркIни хIясибли, лерил журабала гушвирнила бегIлара мягIничебси - иммунитет цIакьбарни саби. Илдазибад 3 бархIила гуширнили халаси асарбирни кабизахъурли саби. ДахъхIила замана дурадуркIути хIялумцIлабани чебаахъили саби, хIябал бархIили нушала кьаркьала агъулати секIайзибад умубирни. Илала дурабадра вирусуначи ва цархIилти излумачи къаршидеш дарес имкан имцIабикIули саби. ХIялумцIлаби дурадеркIибси профессорли бурни хIясибли, адамла кьаркьайзирти хIила цIубаби клеткаби имцIадирули сари ва иличил дарх агъулати секIултазирад хIи умудирули сари. ИлхIели илди лейкоцитунала вирусуначи къаршидеш дирни имцIабирули саби.
Иличи че стволовой клеткабала бузери жигарчеббирули саби, илди сари кьаркьайзир бегIлара бекIлидиубти клеткаби. Тамаша саби, амма хIябал бархIира диули сари кьаркьа иммунитет ахъбуцес ва умубарес багьандан, хаслира илди гьар баз тикрардиралли. Цаибил яргализиб кьаркьа клеткаби нясдешуназирад умудирниличибад бехIбирхьули саби, сарира бемдрила (ракла) ва цархIилтира излумачи леркути. Иличил барх кьаркьала вайти ва заядиубти клеткабазибад акьубулхъули саби. Чикагола гIялимти гьатIира гьарахъли бетаиб ва секьяйда гуширалли гIяхIсил баянбариб. ХIякьикьатлизиб уббухъун 16\8 бегIлара гIяхIси жура биъни. ЦархIилван буралли, 16 сягIят гушдешла 8 сягIятла ургалаличил.
ХIябал бархIила гушдеш 13, 14, 15 бацла календарьла бурхIначил цалабяхъялли, кьаркьайчи бицIибси бацла асар багьесли хIярхIбирар. БицIибси бацла вайси асар адамличи жявлил кабизахъурси саби. Гьарли-марти баянти хIясибли, бац бицIибси манзиллизир гьундурачирти бехIемцIуни имцIали детарули сари. Илкьяйдали цархIилти вайти анцIбукьунира адамтачил имцIали кадиркули сари. Мисаллис буралли, камси-биалра держла бержибси адамли се-дигара бекIмахбухъеси, хIятта такьсирра бархли барес вирули сай, гIурхIели дебали пашманвиэси. Австралияла гIялимтани дурадеркIибти хIялумцIлаби хIясибли, 23 процент психиатриялизи кабиркьути декIти зягIипти бац бицIибси манзил саби. ИлхIелира илди хIянчизартачи чебулхъули, бирхIули саби. Швейцарияла хIялумцIантани хIябдаршличиб имцIали саби гIяхIъулати кIел базла бухIнаб ахтардибариб. Илдас бусуси манзил бекIла мехIела электроэнцефалограмма барибхIели якьинбиуб: бац бицIибси манзил адамла гьанкI вайтIа башуси ва къантIси биъни, усаэс хIяжатси замана бухъянбилтIули саби ва мурхьси гьанкI 30 процентла камбирули саби.
Ил багьандан психологунани маслигIятбирули саби ил манзиллизиб тухумти-гъамтачил, хъалибаргличил, юлдашуначил къиянти масъулти ирзни гIелайчи арбухахъес, бац камбикIес бехIбихьайчи. Ил манзил гьаман адамтала дахъхIила излуми цIакьли дакIудулхъесдирхIур. Тухтуртанира ил замана къиянти операцияби хIедирес къайгъибирули бирар, сенахIенну илди бурхIназир хIи вайтIа дутнила урехи леб. ГIялимтани адамла кьаркьайчи илгъуна бацла асар жявлил хIисаббарибсири. Бахъалгъунтала пикри хIясибли, илкьяйда бетаруси саби нушала кьаркьала хIябал бутIала кIел бутIа шинкIадешлизибад сабхIели. Бац бицIибхIели хIилизиб адреналинна кьадар имцIабирар, чимхъализирти шин жигарчердирар, жинсла гормонти имцIадирар ва дагьриличибад хIял чедибиркуси саби. Адам гушхIели биалли, кьаркьайзирти шин камдирути сари, иличил барх бацла асарра камбирар. ХIядислизиб бурили саби, гьар базла 13, 14, 15 ибти (цIубаби бурхIни) бурхIназиб дуббуцни абзур дус дуббуцнигъуна саби, илди бурхIнира бац бицIибти бурхIни сари (ан-Насаи). Нушала Идбагли (с.гI.в.) ил ЧевяхIсилизибад ахIи чинабад балусири?
НАИДА ГЪУРУЕВА