Редакциялизи кагъар
Редакциялизи кагъар

- Исламла динна кьанунти хIясибли асубирусив адамла кьаркьа биркIанти цархIиллис кадатес (трансплантация)?
- Иш суал хIисаблизи касили хIушаб гьалабирхьулра исламла динна машгьурси МухIаммад ГIатIыйя Сакьра гIялимла фетва.
Бусурмантала низам-кьяйда кадилзахънила шайчибти гIя-лимтала ил суалличил дархдасунти пикруми декIарти сари. Илдала далилтира ва фикьгьила жузазирад баянти хIисаблизи касили нушани ишгъуна баянти леркулра:
1 – ибил яргализиб, эгер сунела биркIан кайсуси адам – донор вебкIили виалли, ва вебкIес гьалаб илини биркIан кабатахъес ихтияр бедили яра васият барили виалли, ил къадагъабарибси ахIен. СенкIун къадагъалис (хIярам) далилти агара, ва вебкIибсила биркIантачи хIурмат-кьиматли мицIирсилис пайда къадагъабирахъули ахIен, ил имцIали биъни багьандан. Чараагардеш акIубхIели къадагъабарибсира асубирахъни хьулчили буцили саби.
Эгер вебкIибсини вебкIес гьалаб биркIанти касахъес васият барили хIейалли, ва ихтияр бедили хIейалли, илхIели илала кьайгимтала ихтияр хIербируси саби. Илдани ихтияр хIебиралли, къадагъабирниличила ва асубирниличила пикруми лер. ИлхIелира мицIирси верцахъес чараагардеш алкIухIели, къадагъаласи асубирусили бетаруси саби, ва ил операцияличи цIакьси хIяжатдеш биаллицун саби кьабулбиркути.
2 – ибил яргализиб, биркIан кайсуси донор мицIирли виалли, ва илала биркIан кайсухIели, мисаллис уркIи, ил вебкIес асубиралли, биркIан касес къадагъабарибси (хIярам) саби. Ишаб декIардеш агара ихтияр бедили биаб яра мабиаб. Адамла ихтияр хIясибли бирули биалли, ил сунени сай кавшнигъуна бетаруси саби. Ихтияр агарли касибси биалли, адам кавшнигъуна бетаруси саби, ва илди кIелра къадагъадарибти (хIярам) сари.
Эгер биркIан кайсухIели, донорлис убкIнила урехи хIебиалли, ва ил биркIан агарли ил хIериэс виралли, гIергъиси хIербируси саби: эгер бируси операция, мисаллис, кIелра някъ яра кIелра кьяш кадалтниличибли черти дирнилис гьалабизли биралли, яра бунагьласиличи лебкули биалли, адамли яшав бирахънилис диргала булхъули, яра шаригIятла кьяйдурти дулъниличи лебкалли, ил анцIбукьлизиб биркIан кабатес къадагъабирули (хIярам) саби. ИлхIели биркIан касахъес ихтияр биалра, хIебиалра декIардеш агара.
«Эгер биркIан касниличибли адамлис урехи хIебиалли, чедир гьандушибти кьяйдали, биркIан касили кабатес, мисаллис, ца урцец, хIули, цула ва хIи донорла ихтияр агарли къадагъабарибси саби (хIярам), ва адамличил ва илала биркIантачил дархдасунти такьсиртачила фикьгьила жузазиб белкIунси тяхIярли, ахъри барес чебси саби.
БиркIанти ва цархIилти донорла ихтиярличил касибти секIал, гIялимтала кьукьяли къадагъалатази халдирули сари (хIярам), ва илис далиллизи халбирули саби адамла кьаркьа кьимат, цархIил адамли илди пайдаладирниличибли илала кьадри-кьимат убяхIбирнилизи ва кьаркьайзибад чеббяхъибси секIал хIярибихьес гIягIнили биънилизи халбирули».
«Имам Нававини бурули сай, вегIла гъез цархIилти адамтала гъезличил духъяндирнила къадагъаличила. СенкIун илдира цархIилти кьаркьа биркIантира пайдаладарни, чула кьадри хIисаблизи касили, асухIебируси ахIен, цархIилван буралли, гъез, никуби ва цархIилти кьаркьа биркIанти хIяридирхьути сари.
(Аль – мажму, ШархI муслим).
Ил шайчиб кьабулагардеш балахъесра вирар, ил суалличил бархбасахъи декIарси пикрира лебхIели, эгер гъез духъяндирни биргIябиргес, къалпдешлис яра хIяздухъахъес (фитна) бирули хIебиалли.
Гъез укадалтниличила якьинси хъарбаркь агара. Ибну ХIажар Аль-ГIаскьалани викIар: «ХIядисли балахъули саби гъез датес асубирниличила, илди укадатес гIягIнили биъниличила хъарбаркь агара, ва чараагардешли къадагъаласи асубирахъуси саби».
(ФатхI Аль – Бари).
Трансплантация къадагъаласилизи халбирутас хьулчили бируси саби, адамла кьаркьала илала лебдеш хIебиъни, сай-вегIси хIебиъни, ва илис къадагъабарибси саби иличил хужаимван вяшикIес. Иш пикри тамай гьаргбарили ахIен, ва ил шайчиб цаси далил агара, сунезибра рухI ва гIямру адамла арилизирти ахIен ибсигъуна бурибси мягIнала.
Ил тяхIярли, вегIли вегI кавшни къадагъабарили саби, ва вегI вебкIеси тяхIярличи ветиркахънира асухIебируси саби, эгер дебали цIакьси чараагардеш хIебиалли, вегI валтахъули яра исламла диннизиб чебаахъибси кьяйдали жигьадлизив бутIакьяндеш дирули хIейалли.
Адамла кьаркьала белшни хIясибли хIербаралли, адам илала хужаим сай ва илизиб ихтияр лебси саби сунес вайдеш ва зарал хIебиахъесли пайдалаикIес. Исламла дин хIясибли я вегIлис, я цархIиллис зарал бирес асубируси ахIен.
Иш шаригIят хIясибси къантIси пикри-хIер саби суалла шайчиб ахъбуцибси. Сеналра биркIанти дурасибхIели адам мицIирли кавланал, яра бебкIаличи ветиурал ункъли балути специалистунани саби ахирласи пикри лебкуси. Илкьяйдали умут яра мягIничебси пикри биэс гIягIниси саби илгъуна операцияли адамлис пайда лебхниличи ва арадеш къулайбирниличи. Или хIебиалли, биркIан кабатни мягIниагарси операция ва зягIипсилис хIяжатдеш агарли изиарахъни бетаруси саби. Бални хIясибли, цацабехIтани кадатурти урхIла биркIанти кьабулхIедиру, донортала биркIанти далдикахъес гIялимтани сагати технологияби пикридирули диалра.
Нушани донорла биркIан кабатахъес ибси пикри кьабулбирули диахIелли, суал алкIули саби: «Асубирусив донорла биркIайс сегъуна-биалра багьа сайсес? ГIялимтала кьукьяли ил асухIебирусилизи халбирули саби, илис азадси адам вирцни яра илала бутIа къадагъабарни (хIярам) далилли биахъубли.
ХIядислизиб бурили саби: «ЧевяхIси Аллагьли ﷻ буриб: «ХIябал адамлис нуни кьимат бедлугас Кьиямала бархIи, …ил азадси адам вицибси ва илди арц пайдаладарибсира…» (Аль Бухари ва цархIилтира).
ЦархIил гIялимтала кьукьяли асубирахъули саби бехIсур мас яра савгъат бедни, ил михъирла ниъ дерхънилис бедлугуси багьаличил цугбуцили.
- Адам вебкIибхIели адамтани гIядат бузахъули бирар 3 килограммла чакарла кьачIни дуртIнила. ЦацабехIтани биринжла дуртIули дирар. Иличибли вебкIисилис сегъуна-биалра пайда лебсив?
- Эгер вебкIибсини илкьяйда барахъес васият барили виалли, ва сунела шайзирад харжанас арц датурли виалли, илала васият бетерхахъес чебси саби. ВебкIибсила васият хIясибли, садакьа бирули биалли, илала лебдешла хIябал бутIала ца бутIализирад дирути сари харжани.
Мисаллис, вебкIибсила гъамсини сунела шайзибад садакьа бирули виалли, гIядатуни багьандан ахIи, Аллагь ﷻ багьандан нигетра барили, вебкIибсилис кири баахъес или бируси саби. ИлхIели ЧевяхIсини кьабулбирниличи умут леб.
Амма гIядатуни детерхахъаес или вебкIибси 40, 52 ва дусла вирнила гIядат нушала диннизиб агарси секIал саби.
Бируси садакьа гIядат багьандан ахIенну барес гIягIниси, Аллагь ﷻ багьандан саби. ИлхIели саби вебкIибсилисра, садакьала харжани чеасибсилисра пайда ва кири бируси, ЧевяхIсини кьабулра бируси.