бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Исламла тарихла закличир рурхIути урми

Исламла тарихла закличир рурхIути урми

Исламла тарихла закличир рурхIути урми

МухIяммад Идбагла ﷺ асхIябти хьунул адамти

Cафия ГIябдуль-МутIалибла рурси, Идбагла ﷺ дудeшла рузи сарри.

Сафия Идбагла ﷺ адавзи ХIямзала рузи ва Зубайр бин ГIавамла нешра сарри, сайра Идбагли ﷺ мицIирли левалли Алжанализив вирниличила хабар багьахъурли разиварибси.

Сафияни ислам Маккализиб кьабулбарибсири. Илис ва илала урши Зубайрлис дахъал къияндешуни дяхIяэс кьадарбиубсири Маккала мушрикуназибад. Илини ислам дин кьабулбарни багьандан сунела урши секьяйда гIязабверкIибал чеваибсири, амма илис кумекбарес хIериубсири.

Зубайрла адавзини ил чIигIяла убуршайчив жибжирватурли, гав-лавирусири куфрулизи чарвиахъес багьандан. Амма Зубайрли тикрарбирусири: «Ну Аллагьличивад ﷻ гIелумхIелзас! Ну Илис марли калас!»

Сафияни гьар секIал чедиули, уркIи изули пякьудусири. Лерилра илди къиян-жапа сабурличил Сафияни чекасибтири.

Зубайр итхIели 12 дусцун сайри виубси, нешла чIумадеш чедиухIели, илала цIакь имцIабирулри. Сафияни ва илала уршили лебилра чула лебдешра бархьбатурли, бусурмантачил барх Мадинализи, Аллагьличи ﷻ ва Илала Расулличи ﷺ гьижра дураберкIибсири, Маккала мушрикуназибад берцес багьандан.

Мадинализир ил ансартала (Идбаг ﷺ гIевуцибти мадиналанти) ва гечбиубти бусурмантала хьунул адамтачил рарх архIябачи рашусири ва рирусигъуна кумекбирусири.

УхIудла дергълизив илала узи ХIямза шагьидла бебкIали алхунсири. Ил кавшахъес хъарбарибсири маккалан Хиндла лагъ Вахшини. Хиндли ва бахъал аллагьунала бегIтани (многобожники) илала кьаркьала гъина-гъина барибсири: къянкъра лихIбира чердяхъили, канира гъяраили. Идбаг ﷺ ил анцIбукьлис дебали пашманиуб ва децIличил викIар: «Рузила пашмандешра децIра хIедиалри ва суннат хIебиалри, нуни иш жаназа ишаб балтаси, мицIирагла кунбазиб багьарбиайчи. УхIудла дергълизиб нуни чедибдеш сархасли, нуни душмантала хIябцIали кьаркьала ихкьяйда дирис».

Илала децI чебаили, бусурмантира бикIар: «Аллагьличил ﷻ хъя бирулра, нушани чедибдеш сархахIелли, илдасра илгъуна бирехIе!»

ИлхIели ЧевяхIсини Идбагличи ﷺ аятуни дархьибсири, мягIна:

«(16:126) ХIушани илдас танбихI бирадалли, танбихI барая хIушаб барибси кьяйда. Амма хIушани сабурбарадалли, ил гIяхIси саби сабурчебтас.

(16:127) Ил багьандан сабурбара, сенахIенну хIела сабур Аллагьличибадцун ﷻ саби. ДецIмайкIуд илдачи ва пашманмайруд илди гIямултачил вяшбикIниличи».

Илди аятуни дархьили гIергъи Идбагли ﷺ къадагъа барибсири жаназаби палакатдирахъес. ГIурхIели, Идбагли ﷺ Макка буцибхIели, илала арилизи бикибтири ХIямза кавшахъес хъарбарибcи Хинд, илала мурул Абу Суфьян ва хъарбаркь таманбарай лагъ Вахши. Илдала баркьудили сецад децIагахъили биалра, МухIяммад Идбаг ﷺилдачивад чевверхурсири. Иличи хIяйнранбиубти илдани ислам кьабулбарибсири ва адабчебли хIербиран биубтири.

Сафияни узила бебкIаличила багьурхIели, ХIямза чеэс дигули ахъиб. Идбагли ﷺ иличила багьурли, ил мяхIкамрарес багьандан, Зубайрличи хъарбариб ил жаназаличи гъамхIерарахъес. Сафияни урши Зубайрлизи хьарбаиб: «Сен? Нуни аргъира илала жаназа куцагарбарниличила. Ил Аллагьла ﷻ гьунчиб сабри бетаурси. Нуни Аллагь ﷻ багьандан сабурбирис, ЧевяхIсила ахъриличибли…» Сунела узи чеибхIели, илини сабурличил иб: « Инна лиЛлагьи ва инна иляйгьи ражигIуна – лерилра нуша Аллагьличирад ﷻ сарра ва Иличи чардулхъутира».

Идбагли ﷺ цархIилти шагьидуначил варх илра хIяриихьахъес хъарбариб.

Исламла тарихли нушачи ил хьунул адамла гъабзадешличила ва урехиагардешличила хабар баахъиб. Ил цаибил хьунул адам сарри душман кавшибси.

Хандакьла удиб дергъ бетурхухIели, Идбагли ﷺ Мадинала Фари бикIуси ахъси мерличиб хьунул адамти батуртири. Илдачил варх ХIясан бин Сабит бикIуси 60 дусла гIямрула адамра ватурсири. ИлхIели Мадина алавбуцибтазивад ца жугьутI илдачивяхI дигIянни ватихьиб. Сафияни ил чеили, ХIясаннизи буриб. Илизи ХIясан викIар: «Нуни чи-биалра кавшес вируси виасри Идбагличил ﷺ дергълизив вирусири». Илини селра хIебирни багьурли, Сафияни касили ярагъра, душман кавшибсири.

Гьижрала 20-ибил дусличир Сафия ребкIиб. Ил хIяририхьибси сари БакьигIла хIябразир, цархIилтира ансартала лугIилизибадти адабчебти бусурмантачил ва гечбиубтачил рарх. Аллагьли ﷻ уркецIибараб иличи ва лебил бусурмантала гIяхIдеш гIеббаахъаб. Амин!

Наида Гъуруева

2026-02-01 (ШягIбан 1447 д.) №2.


Низигъарила чяй

Дерубти яра зярхIти низигъарила 1 халаси кьулса; Шин – 500-700 мл; Варъа – 3 чяйла кьулса; Лимон – 3 кесек. Ружери бакIахъибти шин низигъариличи кертIили, чяй 10 минутцадхIи кIапIдарили датирая. КертIили гIергъи ванати чяйлизи, бизидеш хIясибли, варъа ва лимон бархаая....


Гьарун Идбаг

Гьарун ГIимранна урши сай. Илала насаб Якьуб Идбагла урши Лавичи абиуси саби. Гьарунна идбагдеш илала узи Мусала идбагдешличил чIумали дархдасунтири.   Египетлизиб зубартас ва канчанас сужда бирути египетлантани бекIдеш дирес бехIбихьиб. Илди Израилла халкьличи мучлаагарли хIербикIутири ва...


Урги-дергализивад иртан

Умурия гIяскуртани алавбуцибхIели, душмантала ургъан лацла хъарличи ацIили Аллагьал Расулла ﷺ шайчи децIагести гъайли угьули, вявкайкIулри. Иличиб децIагеси се лебси бусурмантас? Гьарил бусурман ургъаннис дигулри кавшес илгъуна увяхIси адам. Амма ил кавшес къияннири, сенкIун ил ахъси ва гьамадли...


Ан-Низамия мадрасалис – 950 дус

ДР -ла тах шагьарлизиб халаси халкьани-ургабси мажлис бетерхур, ан-Низамия мадраса акIахъубхIейчибад 950 дус дикнилис хасбарибси. Ил исламла дунъяла ургарти даршдусмала бегIлара мягIничебтазибад цали бируси багьудила центр саби.   2025 ибил дусла декабрь базличиб МяхIячкъалализиб лебил...


Бархьдеш

ЦархIил тяхIярли биэсра хIебирар…   Гьалабван нуни Интернетлизиб ца ролик чебаира. Илав профессорли гьалабси парталичи кариибси студенткази «дурарухъен аудиториялизирад ва гьаннала гIергъи хIу чераэс хIейги дила лекциябачир» или дуракаиб. Рурси дебали уркIрухъун, селра эс...