бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Исламла тарихла закличир рурхIути урми

Исламла тарихла закличир рурхIути урми

Исламла тарихла закличир рурхIути урми

МухIяммад Идбагла ﷺ асхIябти хьунул адамти

Cафия ГIябдуль-МутIалибла рурси, Идбагла ﷺ дудeшла рузи сарри.

Сафия Идбагла ﷺ адавзи ХIямзала рузи ва Зубайр бин ГIавамла нешра сарри, сайра Идбагли ﷺ мицIирли левалли Алжанализив вирниличила хабар багьахъурли разиварибси.

Сафияни ислам Маккализиб кьабулбарибсири. Илис ва илала урши Зубайрлис дахъал къияндешуни дяхIяэс кьадарбиубсири Маккала мушрикуназибад. Илини ислам дин кьабулбарни багьандан сунела урши секьяйда гIязабверкIибал чеваибсири, амма илис кумекбарес хIериубсири.

Зубайрла адавзини ил чIигIяла убуршайчив жибжирватурли, гав-лавирусири куфрулизи чарвиахъес багьандан. Амма Зубайрли тикрарбирусири: «Ну Аллагьличивад ﷻ гIелумхIелзас! Ну Илис марли калас!»

Сафияни гьар секIал чедиули, уркIи изули пякьудусири. Лерилра илди къиян-жапа сабурличил Сафияни чекасибтири.

Зубайр итхIели 12 дусцун сайри виубси, нешла чIумадеш чедиухIели, илала цIакь имцIабирулри. Сафияни ва илала уршили лебилра чула лебдешра бархьбатурли, бусурмантачил барх Мадинализи, Аллагьличи ﷻ ва Илала Расулличи ﷺ гьижра дураберкIибсири, Маккала мушрикуназибад берцес багьандан.

Мадинализир ил ансартала (Идбаг ﷺ гIевуцибти мадиналанти) ва гечбиубти бусурмантала хьунул адамтачил рарх архIябачи рашусири ва рирусигъуна кумекбирусири.

УхIудла дергълизив илала узи ХIямза шагьидла бебкIали алхунсири. Ил кавшахъес хъарбарибсири маккалан Хиндла лагъ Вахшини. Хиндли ва бахъал аллагьунала бегIтани (многобожники) илала кьаркьала гъина-гъина барибсири: къянкъра лихIбира чердяхъили, канира гъяраили. Идбаг ﷺ ил анцIбукьлис дебали пашманиуб ва децIличил викIар: «Рузила пашмандешра децIра хIедиалри ва суннат хIебиалри, нуни иш жаназа ишаб балтаси, мицIирагла кунбазиб багьарбиайчи. УхIудла дергълизиб нуни чедибдеш сархасли, нуни душмантала хIябцIали кьаркьала ихкьяйда дирис».

Илала децI чебаили, бусурмантира бикIар: «Аллагьличил ﷻ хъя бирулра, нушани чедибдеш сархахIелли, илдасра илгъуна бирехIе!»

ИлхIели ЧевяхIсини Идбагличи ﷺ аятуни дархьибсири, мягIна:

«(16:126) ХIушани илдас танбихI бирадалли, танбихI барая хIушаб барибси кьяйда. Амма хIушани сабурбарадалли, ил гIяхIси саби сабурчебтас.

(16:127) Ил багьандан сабурбара, сенахIенну хIела сабур Аллагьличибадцун ﷻ саби. ДецIмайкIуд илдачи ва пашманмайруд илди гIямултачил вяшбикIниличи».

Илди аятуни дархьили гIергъи Идбагли ﷺ къадагъа барибсири жаназаби палакатдирахъес. ГIурхIели, Идбагли ﷺ Макка буцибхIели, илала арилизи бикибтири ХIямза кавшахъес хъарбарибcи Хинд, илала мурул Абу Суфьян ва хъарбаркь таманбарай лагъ Вахши. Илдала баркьудили сецад децIагахъили биалра, МухIяммад Идбаг ﷺилдачивад чевверхурсири. Иличи хIяйнранбиубти илдани ислам кьабулбарибсири ва адабчебли хIербиран биубтири.

Сафияни узила бебкIаличила багьурхIели, ХIямза чеэс дигули ахъиб. Идбагли ﷺ иличила багьурли, ил мяхIкамрарес багьандан, Зубайрличи хъарбариб ил жаназаличи гъамхIерарахъес. Сафияни урши Зубайрлизи хьарбаиб: «Сен? Нуни аргъира илала жаназа куцагарбарниличила. Ил Аллагьла ﷻ гьунчиб сабри бетаурси. Нуни Аллагь ﷻ багьандан сабурбирис, ЧевяхIсила ахъриличибли…» Сунела узи чеибхIели, илини сабурличил иб: « Инна лиЛлагьи ва инна иляйгьи ражигIуна – лерилра нуша Аллагьличирад ﷻ сарра ва Иличи чардулхъутира».

Идбагли ﷺ цархIилти шагьидуначил варх илра хIяриихьахъес хъарбариб.

Исламла тарихли нушачи ил хьунул адамла гъабзадешличила ва урехиагардешличила хабар баахъиб. Ил цаибил хьунул адам сарри душман кавшибси.

Хандакьла удиб дергъ бетурхухIели, Идбагли ﷺ Мадинала Фари бикIуси ахъси мерличиб хьунул адамти батуртири. Илдачил варх ХIясан бин Сабит бикIуси 60 дусла гIямрула адамра ватурсири. ИлхIели Мадина алавбуцибтазивад ца жугьутI илдачивяхI дигIянни ватихьиб. Сафияни ил чеили, ХIясаннизи буриб. Илизи ХIясан викIар: «Нуни чи-биалра кавшес вируси виасри Идбагличил ﷺ дергълизив вирусири». Илини селра хIебирни багьурли, Сафияни касили ярагъра, душман кавшибсири.

Гьижрала 20-ибил дусличир Сафия ребкIиб. Ил хIяририхьибси сари БакьигIла хIябразир, цархIилтира ансартала лугIилизибадти адабчебти бусурмантачил ва гечбиубтачил рарх. Аллагьли ﷻ уркецIибараб иличи ва лебил бусурмантала гIяхIдеш гIеббаахъаб. Амин!

Наида Гъуруева

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 д.) №6.


ХIял-тIабигIятли сай жагаируси

Гьалабван гIямрулизибадси ца ишгъуна анцIбукь хIясиббарира. Ца кинолизибадси бутIа чебиахъулри. Хьунул адамли беркала бируси мерличирти лерил секIал зянкъдикIахъулри, тIалхIяна дялчулри ва ахъли чIяррикIули, сунела белкIунси макьала чарбарахъес гъайрикIулри. Ил паргъатрарес бирули ахIенри илаб...


МухIяммад Идбагла ﷺ суннатуни сегъунти сари?

ХIядислизиб бурули саби: «Чили мицIирбаралра дила сегъуна-биалра суннат, илини шабагъат кайсу, сабира ЧевяхIсила гьунчиб алхунти даршал адамлис бедлугусигъуна».   Ишар нушани цацадехIти суннатуни хIушаб гьаладирхьехIе, сарира гьар бархIи дирес гьамадти.  ЖамигIятла дехIибайчи...


Динна гIилмула кьани гьаргбарибси

Дагъистайзибси ислам динна тарих дебали давлачебси саби. Нушала динна гIялимти гьар-чинабалра машгьурти ва хIурматла адамти саби. Илдани сабри халкьлис бегIлара къиняси замана пачалихъли бархьбатурхIелира уркIбази берцудила иман минабируси. Лавашала районна Кьакьамахьила шира ил шайчиб дебали...


ЧевяхIсилис бегIлара хIейгуси

(бехIбихьуд 5 – ибил номерлизиб)   Урег-ибил. Къадагъаласи сари хьунул муруйс, эгер илини хIябал тIалакь дедили виалли, декIардеш агара муруй илди цагьакIли хIябал дедибал яра илди баз ургарли цацали дедибал, яра гьачамли илди дугьби дурибал тамай декIарикес пикриличил. Ил анцIбукьлизир хьунул...


Се сари гIямру?

ЦацабехIти пасихIчебти адамтани бурули саби, гьарли-марли гIямрула мягIна багьес багьандан, чузи халаси мягIна бухIнабуцибти мераначи ваэс гIягIниси саби или: больница, туснакъ, ва хIябри. Илдани адамтала гIямрула дурхъадеш ва дарсдикIудеш чебиахъу. Илди меранани нуша ЧевяхIсилис мукIурдешличи ва...