бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Авиценнала насихIятуни

Авиценнала насихIятуни

10-ибил даршдуслизив акIубси Авиценна, лебил дунъяла инсаниятла тарихлизив бегIлара машгьурси тухтурлизи халвируси сай.

Илала бегIлара машгьурси «Медицинала кьанун» бикIуси 5 томличилси энциклопедиялизир зягIиптас дахъал насихIятуни лер. Иларти чумал рецепт хIушабра гьаладирхьулра.

КУНЖУТ

Нушачи ил востоклизибад ва Индиялизибад бакIибси саби. Ил Ибн Синаcра бегIлара дигуси бухъалализи халбарес вирар, сенкIун белкIаназиб илини гьаман гьанбуршули сай. Ил биштIаси гьела кьякьлизиб гIявадеш ва Е витамин имцIали лебси саби. Кунжутлизиб халаси кьадарлизиб кальцийра леб, никубас ва гъезлис багаласи, хIязлис ахIен илис хьунул адамтала витамин или бикIутира. Жяв замунтазибал ил хуреглизи пайдалабирусири, гьаман цIудара ва цIуба журала. Кунжут А, В, С, Е витаминтачил, цинк, железо, магний, фосфор, кальций, калий микроэлементуначилра давлачебси саби. Илдала кумекличибли адамла иммунитет ахъбирар, беркала ашбирнилис, холестерин гIяшбирнилис багалабирар. Илкьяйдали лига-кьякья чIумадиру, ракла изайчи къаршидеш диру.

Илди гьела кьукьри салатлизи яра цархIил хуреглизи дархиалли, гушдеш хIебалахъа. Амма кунжут сецад адамла кьаркьайс пайдаласи биаллира, ил мяхIкамдешличил бузахъес чебиркур, сенахIенну ил балхIебиркутира адамти бирути саби. Мисаллис, хIила тумачилти излуми лертас асухIебируси саби, илини хIи дуцдирахъни багьандан, хIила берта (тромб) бетарнила урехи алкIухIели. Илкьяйдали чимхъа изутас (язва), дурхIялис раибси хьунул адамлис, жихIла яра гьимила пушягIлизир къаркъуби ва аллергия (кьаркьай чехIейсудеш) лебтасра ил асухIебируси саби.

Халаси пайда леб кунжутлизибад барибси гIявадешлизиб. Ил хьунул адамтала дяхIла кам жагабиахъес дирути маскабазиб ва креманазиб гьаман пайдалабируси саби. Кани, лихIби (отит), хьунул адамла михъири (мастит), цулби изухIели, изала хIярхI-биахъес ил гIявадеш камличи бикуси ва суркбируси саби. Чимхъа ва руди вайтIа дузутас, хIи дутниличил дархдасунти къияндешуни лертас кунжутла гIявадеш бужахъес маслигIятбирули саби. Кунжутли илкьяйдали хъехIлис, хургьри изутас, астмала изала лебтас, гьимила пушягI ва дулекIлизир нукьсандешуни лертас кумекбирули саби. ДибгIяндарибти гье пайдаладиралли, кьаркьайзирти агъулати секIулти дурайули, нервабас багаладирули сари.

ГЪЯРЦIА КЪАБАКЪ (КАБАЧОК)

Авиценнани бурни хIясибли, илини хIулбала шалаличи гIяхIлашал асарбиру, бехIбихьибси катарактара бархли багьлабиру, хIила гъяж дурусбиркахъу. Ила¬ла шин дакIахъили жумягIла духIнар кIина-хIяйна дужахъес маслигIятбирули саби. Кабачоклизир А,Е,В,РР,С витаминти, фосфор, магний, натрий, железо калий, фолиевая кислота, каротин, пектин ва дахъал цархIилтира кьаркьайс пайдалати микроэлементуни лер. ГъярцIа къабакъ гIяхIил ашбируси саби ва аллергия (кьаркьай чехIейсудеш) агни багьандан педиатртани биштIатас бегI гьалабси беркала — илдала пюре бедахъес маслигIятбирули бирар. Тухтуртани уркIила, дулекIла, чимхъала ва урцецунала излуми лертас илди гьаман пайдаладирахъес бурули саби. Илдала кумекличил кьаркьайзирти зараллати секIал дураэс гьамадли вирар, холестерин гIяшбиахъес ва гьав ахъбуцесра. Илкьяйдали, илдани хIи умудиру, виштIасилис баибти хьунул адамтасра дебали пайдалати сари, нешла ва дурхIяла нерваби чIумадирни сабабли.

ТяхIуси манзил иммунитет ахъбурцу, хаслира гриппла вирусличи къаршидеш диру. Диабет ва уркIила-тумала излуми лертасра ил имцIали пайдалабирес хIяжатси саби. Илди кьаркьайзир антиоксидантуни кьяйда дузути сари, тIабигIятлизирад кайсути зараллати секIал дурайули ва ракла изайзибад мяхIкамдеш бирули. ГъярцIа къабакъ мурул адамтала арадешлисра багалабирули саби. Илкьяйдали хIилизибси чакар гIяшбирахъули, гIемсни дуцнила изайс кумекбирули, бекIла гъезла кабиз гIяхIбулхъахъуси саби.

2026-08-01 (Сафар 1448 д.) №8.


Республикализивра цаибси

Дила белкIла игитгъуна адамличила макьала белкIес цазаманализиб къияннира бирар, гьамадлира. Мурхьти багьудлумачилси гIялимличила белкIес, хаслира ил академик виалли, лайикьси тяхIярли бетхIерар или гьанбиркули бирар. ГIялимличил ца даражаличир ихтилатдикIес, гIилмулашал мурхьти илала багьудлумачи...


Имам Абу ХIамид аль-Гъазали

УчIанничи кагъар Урши, насихIят бурес гьамадси саби, амма ил кьабулбарес къиянбулхъан, сенахIенну ил кьутIкьусин кабилзан сунела хьуланас гьуни бедлугусилис, уркIилис къадагъаласи дигухIели. Хаслира багьуди касили хьалли нафслис гIелавад вашуси ва дунъялизи вархибси. Илала пикри хIясибли,...


ДехIибала черихъни

Бусурман адам 13 – 14 дус виубхIейчивад балугълаваибси сай: хIебиалли, иличи дехIибала, дуббуцари ва цархIилти Аллагьлис ﷻ дирути гIибадатла жураби (фарзани) хъарти сари. Фарзла (паризала) цадехI дехIибала уркалунси 70 дус жагьаннабла цIализив вирар или цабехIти гIялимтани буруси пикри лебси...


Цахтони

ГIягIнидиркур: (4 порциялис) диъ – 500 гр; бурт (яра мацони) – 300 гр; хиви (грецкий) – 200 гр; кинза – 1 хала; укроп – 5 кьяли; итан жерши – 4 цула; хмели-сунели – 0,5 чяйла кьулса; зе, хIунтIена ва цIудара исиут – бизидеш...


Имам аль-Байгьакьи

Абубакр ГIяхIмад ибну аль-ХIусейн ибну ГIяли ибну ГIябдуллагь ибну Муса аль-Хусравжирди аль-Хурасани, аль-Байгьакьи кьяйда валуси, акIубсири гьижрала 384 ибил дусла шягIбан базлизив, аль-Байгьакь мерла Хусравжирди шилизив. Аль-Байгьакь Нисабур (Нишапур) шагьарличибад гьарахъли ахIи мерлабиубсири,...