Адамла кьаркьайс пайдалати

Бахъалгъунти адамтас гьанбиркули бирар нушаб витаминти янилизир ва хIеблизирцун сари или гIягIнити. Илди биалли, нушаб гьар бархIила гIямрулизир гIягIнити сари, сенахIенну илдани кьаркьа бузерилис буресагарли халаси пайда лебхуси саби. ДуцIрум дахъал цIедеш ва овощуни лерни сабабли, янила ва хIебла манзил бамсурси кьаркьала хIяйкабатахъес ва витаминтала кумекличил арадеш ункъбарес гьамадси замана саби.
А витамин (ретинол)
Кьаркьайзиб ил камбиалли: хIулбала шала, камла аги усалдиркур, кьаркьа гьав, иммунитет гIяшдирар ва вирусуначи къаршидеш дирес къиянбулхъан, гьанкI вайтIа башар.
А витамин лебси саби: бялихъла гIявадешлизиб, хIяйва дулекIлизиб, ниълизиб ва илала продуктуназиб, гидгуразиб, набадуразиб, авокадолизиб, къабакълизиб, картошкализиб ва муриси перецлизиб. БархIилис адамлис гIягIниси бегIлара камси - 1 мг.
С витамин (аскорбиновая кислота)
С витамин хIебиалли, кIинчIуби хIили дашар, вайси гьав бирар, хIялагарвирар, лига-кьякья изахъу. С витамин бирар цитрусуназиб, капустализиб, низигъарлизиб, улелъализиб, мамалгIялизиб, цIудара хъелгIелизиб. БархIилис – 75-90 мг гIягIнидиркур.
Д витамин (кальциферол)
Ил хасси витамин берхIила шалализибад касес вируси саби. Илала кумекличил саби кьаркьайзиб фосфор ва кальций ашбируси. Ил имцIали хIяжатси саби биштIати дурхIнас, ил камбиалли, рахит бетаэс ва дагьрилизиб гIелакабулхъутили биэс бирар. Ил гIявадешличил барх саби балбиркуси, ил багьандан дусла гьарил замана хIушала столличир гIявадеш, гидгури ва гIявадеш лебси бялихъла жураби диэс гIягIнити сари. БиштIатас бархIилис хIяжатси – 10 мкг.
Е витамин (токоферол)
Ил камбиалли, гъезла ва камла бузери усалбиркур, нервабала ибкьдеш имцIабирар, бекIла мехIела бузери хIярхIбирар. Е витамин «жагадешла витаминнизи» хIязлис ахIен халбируси, илини сари дяхIла кам ва гъез жагадирахъути. Илала дурабадра, бекIла мехIе кислородли дирцIахъу, нервабала ибкьдеш урису, кьаркьала жагьбирахъу. Е витамин бирар: шинишаби овощуназиб, духълумала гIявадешлизиб, гидгуразиб ва хIяйва дулекIлизиб. БархIилис гIягIнибиркур 10-30 мг.
В витаминтала кьукья:
В1 – кьаркьала жигарчебли бузахъу; В6 – нервабала аги балбиркахъу; В9 – виштIасилис баибтас хаслира гIягIниси, бемдриличи къаршиси; В12 – гьав гIяхIбулхъахъу, кьаркьала бахъхIи жагьли калахъес кумекбиру. Илди витаминти хIедиънила лишанти – кIунтIуби пIякьдиркни, гьанкIагни, бекI жургъбикIни. Илди витаминти имцIали дирар: гречкализир, хивазир, ниъла продуктуназир, помидортазир, рангла капустализир, хъарализир, сусулла бетIулизир, кьехIелизир, дулекIлизир. БархIилис гIягIнибиркур 5-25 мг.
Р витамин (рутин)
Илала кумекличил хIила туми зуздикIутили кавлути ва кьаркьайзирти агъулати секIал агардирути сари. Ил витамин камбиалли, туми пIякьдиркур, гъез кадиркур, кIинчIуби ва къянкъуби хIили дашар, кьаркьала жявли бумсар, кьяшми изахъу, гьанкI бетихъур. Р витамин бируси саби капустализиб, укроплизиб, петрушкализиб, тIутIилизиб, низигъарлизиб. БархIилис хIяжатси – 20-30 мг. Гьанна илди витаминти лерти цIедеш ва овощуни тIабигIятлизир дилкьуси бегIлара гIяхIси манзил саби. Илди янилизирра калахъес багьандан цIедеш ва кьар дерахъес вирар, илкьяйдали морозильниклизи кадихьили миъдяргIяхъесра. Янилис дирути салатуназирра гIяхIцадла витаминти кавлути сари. Амма багьес чебиркур, дурала улкназирад дихути продуктуни чеди хIерэс жагати диалра, бегIлара халаси пайда лебхуси саби нуша хIердирути мер-мусаличир дашахъути цIедешли ва овощунани.