бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Селизиб саби илала мягIна?

Селизиб саби илала мягIна?

Кьуръайзиб (24:31 ибил аятлизиб) бархьаначи гIеббурули саби хьунул адам кIапIли рашахъес ва сунела кьаркьала гьаргхIебирахъес. Илкьяйдали илизи насихIят кьяйдали, сунела жагадеш лебтазилра чехIебиахъес маслигIятбирули саби. Хьунул адамлис цархIилтала гьалар (хаслира урхIла мурул адамтала) къугъали каризес багьандан, дяхI дикес, жагарирес асубируси ахIен. Дузахъулрав нушани ЧевяхIсини кадизахъурти илди кьанунти?

 

ИшхIелла замана ил суайс жаваб гес дебали къиянбулхъули саби, кIапIли башути хьунул адамти булан, лебталалра хIерани чучи дитIакIесли, гьар шайчибад жагабиубли башухIели.

Се саби хIижаб? ХIижаб гIяраб мезличибад пардав ибси саби, цархIилван буралли, кIапIриъни. Россиялизиб хIербирути бусурман хьунул адамтас ил кIана саби. Гьар хьунул адамла палтарлизир, кIапIли хIерашусилара кIана, шарф чараагарли лерти сари. Тарихли чебиахъуливан, се заманализирра хьунул адамли кIана, яра шарф чебурцусири. БекI гьаргли рашни адуцалачерси рурсилис, яра шери рякьунси хьунул адамлис цIахдешлизи халбирусири.

Ишди бурхIназиб РФ-ла Пачалихъла Думала депутат С. ХIямзаевли хьунул адамтала кабизличила сунела пикри бурибсири. Илала пикри баянбирули, бурес дигулра. Ил ца шайчивад вархьлира сай. Дагъистанлантани гIярабла миллатла илдачицун хасти гIядатуни дузахъес хIяжатси ахIенгу. Бусурман адамтачи хъарси саби чIянкIли динна шайчирти кьанунти дузахъес, илдала миллатличи мешуикес хIяжатдеш агара, сенахIенну нуша ЧевяхIсини дагъистанланти сарливан акIахъубтира. Дагъистанлантала гьатIира декIар-декIарти миллатуни лер, илизиб гьайгьайрагу, дурхъаси хIикмат (пасихIдеш), дигIяндеш гьаргбирули саби. Дагъистанлантала гьарил миллатличи хасти саби-бегIти гIядатуни, культура лерни чебиулра. Гьарил цIедешла саби-бегIси бизидеш, тIем, бяхIчибиз дируливан, миллатуналара илди лерти сари. Ил багьандан нуша даргантили акIнилис шукрубарес чебси саби ва илкьяйдали нешла мезла, миллатласи культурала, нушачи хасти адаб-хIяялашалти лишантала кьадри-кьиматра дагьес хIяжатти сари. Дунъяличиб селра ца иткъи алкIуси ва бетаруси ахIен. Гьар се-секIа мягIна, мурхьси бухIнабуц лебси саби. Нушала улка мурталра цархIилти динаначи, декIар-декIарти миллатунала адамтачи уркIи аргъесли, малхIямли хIербикIусири. Дахъал миллатунар ва динанар улкализиб лебилра халкь цаличил ца уржили, хIурматбирули унраличиб хIербирутири. Илизиб саби нушала улкала урхIмешуахIендешра. Россиягъуна улка, гIур цархIил лебси ахIен, сунезирра илдицад дахъал миллатуни цаличил ца уржили хIердирути.

ГIярабла мез, миллат нушаб дебали дигахъути сари, сенахIенну дунъяличив бегIлара гIяхIси ва черяхIти адаб-хIяяла вегI адам бусурмантала умматла Идбаг МяхIяммад ﷺ гIяраб сайри. Ил багьанданра гIярабунала нушани дебали хIурмат-кьимат дирутира. Амма ишбархIи хьунул адамтала чедила куцличила, ил регIриънила тяхIярличила гъайвикIалли, тамашавиэсли саби, сенахIенну, цархIилтала хIерудилиу хIерикесила мерличир цIудара палтарличил регIриубси хьунул адам гьатIиралра лебталалра ургар декIаррулхъули сари, илхIелира хIунтIена байрахъ кьяйдали. Чуйна бураслира, дила пикрили, хьунул адам жамигIятла рухIнар декIаррулхъес гIягIниси ахIенну, хIясибхIераресли, цархIилтачил рарх жамигIятла рухIнар кIунрицIес гIягIниси сари.

ИшхIелла хьунул адамтани ислам модаличи шурбатурли саби, тяп чули челгьути палтар кьяйдали. Селис челгьути цIудара дягIути хIевни, «лебтанилра ну чераабая, рагьабая» рикIусиван, кIунтIубира пушдизахъурли, дяхIра хIулбира риругIер дакили рашуси хьунул адамли? Юх, ил баркьуди аргъес гьамадли ахIен…

Хьунул адам кIапIли, бусурман дин хIясибли далдикибти палтар чегьурли рашахъес чилилра къадагъабирули ахIен, алхIямдулиЛлагь, амма дазула дураулхъесра асухIебирар. Мисаллис, гIярабла улкализи нуша ардякьи, итар миллатла палтар, яра декIар-декIарти рангла палтар чегьурли дашахIелли, лебталалра хIер нушачи битIикIехIе, ва тяп ит «цIуба къянаван» жамигIятлизирад декIардулхъехIе. Ил багьандан нуша хIердируси улкала, ВатIа культурала, гIядатуналара хIурматбирес хIяжатбиркур, илданикIун нуша гьачамалра вайсиличи жидарибти, яра бурсидарибти ахIенра. Гьар секIайзибад гIяхIсицун, бегIлара черикIласицун къиликъ кайсес къайгъибирехIе. Арали калабая…

 

ПатIимат Сулайбанова

2026-08-01 (Сафар 1448 д.) №8.


ГIурра гаджетунала асарличила

Гьалавван наб ца тяниш къаршиикиб. «Нуни дила дурхIнази телефон батахъес вирули ахIенра. Мурталра илизив хахамвикIули сай. Кебасасли, вяв-чIярлизи ихъули сай, ва вяхIес булан валилзули сай. Балули ахIенра се барес хIяжатлил», – викIи ил.   Марлира, гIергъити дусмазиб...


ХIижаб бихнила 10 сабаб

Чумал дус гьалаб нуни хIижабла мягIна гьаргбарира, ва ЧевяхIсила уркIецIиличибли гьанна разидешличил ил бихулра. Иш белкIлизиб нуни бусурман хьунул адамтани хIижаб бихнила сабабтачила бурис. Рирхулра ишди баянтани цархIилти рузбира илгъуна баркьуди дураберкIахъес уркIичеббиру.   Се саби...


Азгъинти дурхIначила

Муртрил сахаватси ва бузери дигуси хъубзара адам хIерирули уили сай. Илала азгъинти ва кьиркьирти дурхIни буили саби. ВебкIес гьалаб хъубзарли дурхIни сунечи жибарили сай ва пулан мерличибси хъуличиб кур буркъадалли, хазна бургидая или бурили сай. Хъубзара вебкIибмад, илала дурхIни ургубализи...


ДехIибала черихъни

Бусурман адам 13 – 14 дус виубхIейчивад балугълаваибси сай: хIебиалли, иличи дехIибала, дуббуцари ва цархIилти Аллагьлис ﷻ дирути гIибадатла жураби (фарзани) хъарти сари. Фарзла (паризала) цадехI дехIибала уркалунси 70 дус жагьаннабла цIализив вирар или цабехIти гIялимтани буруси пикри лебси...


Республикализивра цаибси

Дила белкIла игитгъуна адамличила макьала белкIес цазаманализиб къияннира бирар, гьамадлира. Мурхьти багьудлумачилси гIялимличила белкIес, хаслира ил академик виалли, лайикьси тяхIярли бетхIерар или гьанбиркули бирар. ГIялимличил ца даражаличир ихтилатдикIес, гIилмулашал мурхьти илала багьудлумачи...