бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Пагьмуртала урунж

Пагьмуртала урунж

Пагьмуртала урунж

МяхIяммад Амирханович Тахсурманович акIубси сай 1933 ибил дуслизив Лавашала районна МикIхIила шилизив. 1953 ибил дуслизиб илини МикIхIила урга даражала школа, 1957 ибил дуслизиб ДГУ-ла филологияла факультет тамандариб. Дарган мезла ва литературала чебяхIси даражала мугIяллим, школабазив узули, 58 дус дурхIнас багьуди ва бяркъ бедлугули калун. Дагъистанна урибси учитель, РФ-ла журналистунала Союзла член, дахъал хабуртала, очеркунала, повестунала, назмуртала автор сай.

ПасихIкар гIялим

(МикIхIила хала мижитла имам, шила мадрасала директор МяхIяммад Итоновлис багъишлабирулра)

I
Ассламу гIялайкум 
Имам МяхIяммад-ХIяжи! 
ХIед микIхIентла шайзирад 
Дурхьулрагу саламти! 
Мадраса тIашбатнилис, 
Мижит мицIирбарнилис, 
Шанти-ургаб дурхъаси 
Ислам дин ахъбуцнилис. 
Диннашал къуллукъбарес 
Шила шантас, унрубас, 
Ва гьаннала жагьилтас 
Даим къарауйчивси. 
Дила шайзибадра хIед 
ХIялай икрамбирулра, 
ХIела адаб-хIяялис, 
ГIякьлу-дагьри, гIилмулис. 
ХIу виштIали левалли, 
Алипуни дяркъурри, 
ХIеб вавначи мирхъиван, 
Диннизи вахъ атIунри. 
Бархьси гьунчи кайзурси, 
Бусурман динничира 
Дурхъаси Кьуръайчира 
Халал диги акIубси. 
Египетла «Аль-Азгьар», 
Университетлизир хIуни 
ГIяраб гIилму дяркъурри, 
Гъираличил учIули. 
БелчIудила ахъанай 
Умутличил ахъади, 
Гьарил секIал дагьурли 
Дагъистайзи вакIири. 
Къукъу-лямцIла ургиван 
Вагьариуб шилизив, 
Илини кьасбарилри
 ГIяламлис кумекбарес: 
«Дила шилизибси дин 
Ахъанайчи ахъбурцис, 
Хала мижитла хIурмат 
Дагъистайзи тIинтIбирис». 
Адабра адамдешра 
Дай уркIилизир дихIян,
 Шантасра тухумлисра 
Мурталра марси микIхIен. 
АлкIухIелил хIиличил 
Динничи диги лерси,
 Кьаркьа азирра биркIан 
Кьуръай варакьдарибси.
 II
МикIхIентлис шалда сайри, 
Шантас нурла чирагъри, 
ЖамигIятлис хъарихъри, 
Районнис - шанда къакъбяхъ. 
ГIякьлула урунж сайри, 
ГIилмула ахъанайри, 
Аллагьла ﷻ муъмин сайри, 
Идбагла вали сайри. 
Имамтала авидлар 
ХIурмат-хатир халаси, 
Заклизиб зубариван 
Диннизив вахъ шаласи. 
ХIял-тIабигIят жагати, 
МухIлила гъай мурити, 
Халкьличи ряхIмучевси,
 Мурталра уркIи гьаргси. 
Гъайла пасихI устари, 
Къушум къугъабируси,
 Динна марси гIялимри 
Мажлис къелгIеббикуси. 
Халаси талихI саби 
ХIела шила шантала, 
Ил хIугъуна гIярабист
 Шилизи къаршиикни. 
III 
УркIи ва хIял умути
 Ламус-хатир халати, 
Иманра рухIра ахъти, 
Рияв ва нафс душманти.
 Чихъти адамдешличил 
ХIерирулри шантачил, 
ДецI ва разидеш хIуни 
Дарх дуртIулри илдачил.
 Гьар замана адамтас 
ГIяхIдешуна виркьуси, 
ХIед ахIерти микIхIентас 
ГIякьлумани угьуси. 
Чинав виаллира сай 
Халкьличил валикибси, 
Хъарахъибсила даим 
Мурад барес хIядурси.
 Бируси хIянчилизив 
Мирхъи кьяйда сакIубси, 
Бузерила маргьлизив 
Гьар мурталра гьалавси. 
Дурхъати гIядатуни 
Дахъ мяхIкамли дихIуси, 
Гьалжанна савгъатуни 
Шила шантас дуртIуси. 
ЧеалкIути наслубас 
Гьуни гIеббурусири, 
Дурхъал динна муридеш 
Илдази бужахъуси. 
МакьлатIисли мегь кьяйда
 Жагьилти битIикIулри, 
НасихIят гIякьлумани 
Халати гIеббурцуси. 
IV 
Аллагьла ﷻ гьуникадли 
Шанти гьунчибуршули, 
Кьуръайра бучIахъули, 
ДурхIни разибируси. 
Динничи къакъгьабтала 
Гьаннала жагьилтала, 
Иман сяйхIебиахъес 
Чекайзурли узуси. 
Дунъяла лигIматуни 
Ца шайчи лайдакIили, 
Ахиратла дунъялис 
УркIи хIялай узуси. 
ЖамигIятла зугIлуми 
ХIела хъябличир сари, 
Диннашал халкь руркънира 
ХIела имайзиб саби. 
V 
Адамдеш, халахIерхни, 
Мар уркIила умудеш, 
Гъабзадеш, сабурчебдеш, 
ХIялалдеш, сахаватдеш: 
Кьуръайзирти дурути 
Мурхьли пикридируси, 
Вайси-гIяхIси бекIдарес 
Дуги-хIери хIейкIуси. 
Къяна-шилтахъ агарси, 
Гъай-мез, гьими агарси, 
ШутIни-къунби агарли, 
ХIялай гIямру дуркIуси. 
ГIякьлулизив духуси, 
ГIилмулизив пасихIси, 
Даражализив ахъси, 
ХIянчилизив серхурси.
 VI 
ГIилмула ганзухъуни
 Гьар-гIергъили ахъили, 
Ахъанайчи ацIири,
 Къиян гьуни буцили. 
Аллагьли ﷻ бедиб пагьли 
ГIилму мутIигIбарибси, 
Динул-Исламла гьуни 
Бахъ чIумали буцибси. 
Кьуръанра шаригIятра 
Дай уркIила кайхьибси,
 ДугIяра кьанунтира 
Байрахъван ахъдуцибси. 
ХутI кьяйда тIинтIкадиуб 
Дин-Исламличи диги, 
Зим кьяйда минадиуб
 Чархла азир биркIайзи. 
Бусурман гIилмулизи 
Бахъ мурхьси гъарш каибси,
 Илала сабухъли хIу 
Тамай разиварибси. 
Бац-БерхIи шаладикIар 
ГIялам шалабирули, 
ХIуни шалабирулри 
МикIхIила шила шанти. 
Аллагь ﷻ разивиахъес 
Чекайзурли узулри, 
МяхIяммадла ﷺ дугIяби 
Халкьлизи иргъахъули. 
ХIу левси мажлислизиб 
Лазат бирар имцIали, 
Гьалжанна булбулливан 
Зикру бирид жагали.
 VII 
ХIярамла ванзаличир 
Бунагьуни дирцибси,
 ГIярафа дубурличи 
Лачин кьяйда ацIибси. 
ТIаваффара СагIъюра 
Сагъли алавдарибси, 
Маккала дурхъал нурли 
Вана-дурхъаварибси, 
Мадинала шагьарли 
Марли хIяйранварибси, 
Маккала нурли хIура 
Сайри шалаварибси, 
Дурхъал зам-замла шинни 
ХIу умуварибсири. 
ХIяжла сага хабурти 
Ши-шантачи дихуси.
 VIII
 ХIу гIямрули велкъаби, 
Аллагьлира ﷻ вихIяби, 
Кьисматли вархьараби, 
Шантани гIевуцаби. 
Разидеш ва хIулбукIри 
Гьаман хIед гьунидиаб, 
Арадешра чагъдешра 
Мурталра каммадиаб. 
Хабчабра рахъ духуси 
Шалдаван шаларикIаб, 
Пергер уршби-рурсбира 
ЧатIниван разибираб. 
Вали сайри Аллагьла ﷻ 
Муъмин сайри Идбагла ﷺ , 
МикIхIен МяхIяммад-ХIяжи, 
Шадли гIямру деркIаби!

2026-09-01 (РабигIуль-Авваль 1448 д.) №9.


Дурхъати дугьби

Бусурман узис бируси балга   ХIядислизиб бурили саби: «ВалхIелуси бусурман узис бируси балга ЧевяхIси Аллагьли ﷻ кьабулбируси саби. Илала бекIла мякьлав вархьибси малаик вируси сай, гьар илини балга бирухIели «Аминь» викIуси ва илисра тяп илгъуна тиладибируси. Мисаллис,...


Идбагла ﷺ гIяхIти хIял-­тIабигIят

Дурхъаси Кьудратла ВегI Аллагьли ﷻ МухIяммад Идбаглис ﷺ гIяхIти хIял-тIабигIятра, жагати куц-бекIра, арадешра дедибтири. Ил лебтасалра ряхIму-уркIецIи сайлин ва гIибрат сайлин вархьибсири. Лебилра Аллагьли ﷻ адамтачи бархьибти идбагунала чердикIибти къиликъуни лертири илизир: гIякьлу, ряхIму,...


ЖумягI бархIила суннатуни

Ассаламу гIялайкум, ахIерти динна узби, жумягI бархIила суннатуначила бирар нушала вягIза.    Аллагь ﷻ нушачи дугьаизурли викIули сай: «Ва дирхути, хIуша жумягI бархIи жидарибхIели хутIбаличи лехIяхъахъес, дехIибала дарахъес, къалабадикирая ва вачурти датирая ил хIушаб гIяхIси...


Россия гъармука улка ахIен

Нушала улкали Украинализиб дурабуркIуси дявила хасси балбуц 1941-1945-ибти дусмазиб Германияла фашистуначил кабикибси нушала ВатIа ЧебяхIси дергъичиб бухъянбитIи саби. Ил багьандан ургар Россияла Президентла пресс-секретарь Дмитрий Песков илис «нушала улкали Украинализиб дурабуркIуси дявила...


ЧевяхIсилис бегIлара хIейгуси

(бехIбихьуд 5,6, 8 – ибил номертазиб)   3) Магьар кабушни хIярамси манзил Ил манзил саби хьунул адам хIяйзлариубси замана. Сен хIярамси? СенахIенну шаригIятли хьунул адамла ихтиюрти далтахъухIели, ва ил манзил магьар кабушалли гIиддала замана бухъянбилтIуси саби. Амма хьунул адамли...