бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Пагьмуртала урунж

Пагьмуртала урунж

Рашид Рашидовлис – 95 дус

 

Дагъистанна халкьла поэт, тилмаж, драматург Рашид Меджидович Рашидов акIубси сай Сергокъалал районна Ванаши-махьилизив, 1928 ибил дуслизив.

 

Шила школа таманбарили гIергъи, илини Сергокъалала педучилище белчIун, гIур биалли Дагъистанна педагогикала университетра таманбариб. Илис гIергъи илини черяхIти литературала курсани тамандарибтири. ДекIар-декIарти дусмазив дарган мезла «Гьалмагъдеш» альманахла редакторли, дарган мезла радиопередачабала бекI редакторли ва Дагъистанна писательтала Союзла даргала секциялис бекIдешдирули узули калун. Илала творчество дигантас назмурти гьаладирхьулра.

 

Бисаличил лявкьули сай…

Бисаличил лявкьули сай

Гьар инсан дунъяличи,

ЦIумикIули аркьули сай,

Бара дунъя халбарайчи.

 

Замана хIябал зимла саб

Делхълис, далуйтас,

лякьиртас,

ГIямрули гибси пай ил саб

Нушаб – гIядатла

адамтас.

Амма каммабиаб гъира

Кагибтицун

гIямру лушес,

Тякдешра уркIиагрира

ГIямру багьандан

гIянддушес.

 

Гардла далай

Дарайла гIянайчи

Катурри нешли,

ГъайбикIули саби

Халати гIяшли.

Селилра мабуаб

ХIела паргъатдеш,

Усаэнгу, урши,

ШулгIеррану неш.

Усен, усен, лачин

Мурт усалъада?!

 

ХIед савли берхIили

Рангдиру бягIли,

ХIела сигуг савли

 Гардбиру дягIли,

ХIечил вичIирбулхъан

КаницIуб чатIа,

Ягъари, гIязизси,

Мурт усалъада?!

Усен, усен, лачин,

Мурт усалъада?!

 

Бамсурли арбякьун

ГьанкI ахъес берхIи,

Агь, хIуни ахъибти

Гунзри ишбархIи.

Суркбирулри хункIли

ГьанкIлизибси нед,

Бурагу, гIур гьатIи

Се гIягIнилил хIед?

Усен, усен, лачин,

Мурт усалъада?!

 

Агь, дубурти, дубурти

Диркьбачирти гьинтбира

Лусентачир кьяцнира

ДахъхIи чехIедаили,

Дубуртачи карцIлира.

 

ХIейрулра чIакаливан

Дубурти чедидяхъес,

Ца бара биаллира

Дуги ва хIери ахъес.

 

Агь, дубурти, дубурти,

ГIяхIлас унзурби гьаргти,

Гьункьябас гIинзурбазир

Шин мурталра дяргIибти.

 

ХIушала давлума ну

Гьачам шадирахъулра,

ХIушала мискиндешли

Гьачам цIумикIахъулра.

 

Агь, дубурти, дубурти,

Ну хIушани айкьурти,

ДелкIи ну бекIхIейубра

ХIушаб гIяхIти назмурти.

 

ГIямру нуни деркIибти

ХIедаили ахIен наб

ГIямру нуни деркIибти,

ГьачамхIели демжурти,

ГьачамхIели дяргIибти.

 

ГIямру се заманалра

УркIилис дурхъатири,

Дам-дяд агалра, кьяшми

Делхъли кадулхъутири.

ГIергъити замунтани

Сайра чукурварибси,

Яшавла аги-хIяйзив

ЦахIнав кутурварибси.

 

Чинаб урдубяхъясра,

ГIямру сари судурли,

Се багьес вализасра

Мар ва къяна гъудурли.

 

БебкIа гъамбикIаллира,

ХьуликIус гIяхIдешличи,

Авадандеш ва ахъдеш

ГIямрули сархниличи.

 

ХIедаили ахIен наб

ГIямру нуни деркIибти,

Гьардизаб викIус гIямру

ГIебалкIутас кьадарти.

 

Дунъя жалтазиб саби

Дикьурти цIедеш кьяйда

Кадиркули сар дусми,

БацIкабулхъули саби

Галга дила гIямрула.

 

Харждиубли мургьи-арц ,

Кали сар цадехI пусли.

Диули ахIен илди

Харжанас излумала.

 

Вари, дила зубари,

ХъярхъмабикIуд хIу бишес.

Сецад гIядаббухъалра,

Бара-бара гьандуца.

 

Лерал дахъал пикруми,

БекIхIейубли ну делкIес,

ХIуни дила назмурти

Бара-бара гIердуца.

 

Дунъя жалтазиб саби,

Жалти дахъдикIули сар,

Мурт илди кадурхарал

Багьес агара ахъри.

 

Гьаригу, чебяхIси зак

ХIунилра бара асар,

Иш дунъя чебсаргъесли

Къукъуа гьачам ахъли.

 

Гьала хIеб

Гьала хIебла рангани,

ХIушани къагъварилра,

ХIера дирихь ахъбиуб,

ЛямцIарбухъун дубура.

 

ХIера, кIайдяхIиб чIакни

Авадан дуклумачир,

ЧIакнала дяхIцIурби сар

Делкунти лусентачир.

 

Тамашали пархдалкун

Нур берхIили кертIути,

Мургьилав гъари, арцлав

Дагъистайзир дубурти?!

 

БукIунани гIявначи

ГIяйдариб дурзамтира,

Арцантала тIамраур

Вавназир сар унхърира.

 

Дила Ванаши-махьи,

БелхIунрив гьанкIлизибад,

Гьу-гьари се кайсидал

Ишдус ванзализибад!

 

Арабираб, викIулра,

Гъабгъа гъарш гьала хIебла,

Вари, хIу имцIабикIен,

Дубурлантала давла!

2026-08-01 (Сафар 1448 д.) №8.


Суалти-жавабти

– Мурул-хьунул декIарбикили гIергъи хьунуйзиб муруйзибад къиян –хIекь чебахъахъес (компенсация) тIалаббарес ихтияр лебсив, эгер мурул цахIнаб хIербирухIели хьуна арцличил хIерирули кали виалли? – Эгер мурул хьуна арцличил хIерирули кали виалли, илини биалли дугьбачил иличи...


Имам аль-Байгьакьи

Абубакр ГIяхIмад ибну аль-ХIусейн ибну ГIяли ибну ГIябдуллагь ибну Муса аль-Хусравжирди аль-Хурасани, аль-Байгьакьи кьяйда валуси, акIубсири гьижрала 384 ибил дусла шягIбан базлизив, аль-Байгьакь мерла Хусравжирди шилизив. Аль-Байгьакь Нисабур (Нишапур) шагьарличибад гьарахъли ахIи мерлабиубсири,...


ЧевяхIсилис бегIлара хIейгуси

(бехIбихьуд 5,6 – ибил номертазиб)   ТIалаб хIясибли декIарбикни Хьунуйзиб ихтияр лебси саби муруйзи магьар кабушахъес тIалаббарес, эгер муруй сунечи шаригIятли хъардарибти таманхIедиралли. ИлхIели илини муруй бедибси магьарла мас чарбарес гIягIниси саби, чула-ургаб гъамдеш бетаурли...


Азгъинти дурхIначила

Муртрил сахаватси ва бузери дигуси хъубзара адам хIерирули уили сай. Илала азгъинти ва кьиркьирти дурхIни буили саби. ВебкIес гьалаб хъубзарли дурхIни сунечи жибарили сай ва пулан мерличибси хъуличиб кур буркъадалли, хазна бургидая или бурили сай. Хъубзара вебкIибмад, илала дурхIни ургубализи...


БекIлибиубси ва мягIничебси масъала

Нушала улкали гIергъити дусмазир хъалибарг мяхIкамбарес ва гIеббуцес багьандан дурадуркIути сагадешуни дебали дигести сари. Бахъал дурхIначилти халибаргунас дедлугути арц, пособиеби, нешдешла капитал ва цархIилтира кункдешуни лер.   ГIергъиси манзил нушала улкализир 31 хIукму кьабулдарили сари...