бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Пагьмуртала урунж

Пагьмуртала урунж

Расул БяхIяммадовлис - 90 дус

Расул Мусаевич БяхIяммадов акIубси сай Дахадаевла районна Меусишала шилизив, 1932 ибил дуслизив. Сергокъалала педучилище белчIи гIергъи, илини Дагъистанна Пачалихъла историко-филологический факультетра таманаиб. Илини бузерила гьуни бехIбихьибсири КIищала шилизив учительли узули. Илис гIергъи Зильбачила ва Меусишала школабала директорлира калун.

Сунела районнизив парткомла секретарьли, исполкомла председательлира узиб. ГIур пенсияличи дураухъайчи сай акIубси Меусишала шилизир дарган мезла дурсри кадирхьули калун. Илини 60 дус чеалкIуси наслулис бамсри агарли, багьуди ва бяркъ дедлугули харждариб. Гьарил дурхIялизир адаб-хIяя, ВатIайчи ва нешла мезличи диги, бархьдеш, багьудиличи ва бузериличи диги адикьур. Меусишала шилизиб илини «ГIулухъа литератор» бикIуси школа абхьиб ва ил къелгIеббикули калун.

Илини даргала халкьла фольклор, хабурти, далуйти, буралаби дурчули чумал жуз дураиб.

Илала дурарадра Расул Мусаевичла повестуни, хабурти, назмурти кадерхахъурти дахъал жузира дурадухъун, илдазирад цацадехIти гьандуршулра:

«Жавгьар», «Кьисмат», «Урши», «ЧердикIибти», «Зиланти», «Дила ши - Меусиша», «Ну акIубси бархIи», «Тарихла бикьруми», «Адамдешла умцла», «УркIила тимхъ», «ГIямрула дякьличир», «Къяббердибси гьуни», «Ласбулхъ» ва цархIилтира. Пачалихъли илала бузери чихъли кьиматлабариб ва Правительствола шайзибад ил ХIурматла грамоталичил шабагъатлавариб. Расул БяхIяммадов - Россияла Федерацияла урибси учитель, багьудила ХIурматла хIянчизар, Россияла писательтала Союзла член, Дагъистан Республикала халкьла писатель, ДР-ла культурала урибси хIянчизар, «Учитель-методист» ва « 2007 -ибил дусла БегIлара гIяхIси учитель» ула вегI, бузерила ветеран сай.

«Диги ва мардеш багьандан», А.Чеховла уличилси, «Баркьудилис ва гъайлис мардеш багьандан» бикIуси А. Пушкинна уличилси медальтачилра, «Россияла цIубати къургъи» халкьанала узидешла ХIурматла лишанничилра Расул БяхIяммадов шабагъатлаварибси сай.

Илала творчество дигантас цацадехIти назмурти гьаладирхьулра.

МяхIкамбарая ванза

Ванзала дурхIни сарни
Гьарилли гIяхIил бала,
Амма ил мяхIкамбирес 
Гьарилли балхIебала.
Ризкьи Ванзали лугни
Гьарилли гIяхIил бала,
ДегIес гIягIнили биъни
Гьарилли балхIебала.
Ванзаличив агара
Цалра сунела убай,
Амма леб бахъал хIябра
Ванза бирути убай.
Ванзала чарх агъули
Камлив гьатIи белгIути,
Наб гибси тIабигIятли
Арадеш кебисути.
Эй, инсанти дунъяла,
МяхIкамбарая Ванза,
ЛигIматуни гIямрула 
Лугуси ил сабину.

Баркалла икIулра

Баркалла икIулра дила миллатлис
Пергерти нешла мез мяхIкамдарнилис,
Кьяркьти дусмазирра хIеркадарили,
ЧеакIуб наслулис давладарнилис.
Баркалла нешлисра, ахIерси дила,
Илди наб гибнилис ниъличил дархли.
Улгулра дудешлис, авцили дукла,
Дурнилис хабурти нартаначила.
Балули виасли гIямру се сарил,
ХатIаби агарли хIерра вирули,
ГIердугьутири наб хабурти халкьла
ИтхIели дучIути вамсни агарли.
Беркеси агарли, ну язихъхIели,
КъияндикибхIели, бугьтанъувхIели,
Гьимикар хIейахъес дила халкьличи
МаслигIяткабири наб хабуртани.
Дарган мез, нешла мез, дила ахIер мез,
ХIушазибад саби гIякьлу кайснира,
Адамдеш дихIули ну хIериахъес
ЦIакьлисра яхIлисра ахъри лугнира.

Халатала аманат

Алхунти ит дергълизиб
Саб гьаннара мицIирли,
Жидирули дузахъес
ВатIаннизир даршули.
Сагаси наслулизи
Гьанарар гъайбикIули:
- ВатIан дебшлабарая,
Гъай-мезлизи хIехъили.
Гьар инса шаддешлизиб
Илди саби мицIирли,
Жагьилтала мукърачиб
Аргъайчил кабиили.
Сеннира хъумхIертехIе
Халатала аманат,
Наслубасра балтехIе
Ит Чедибдешла лигIмат.

РухIла жи

Дубуртазир гулвавни
АхIенара бургъанти –
Гъармукабази ВатIан 
Балтахъули алхунти.
Унхъразир хIяжла чатIни
АхIенара жагьилти – 
Алхи хIехъибти дигай 
Ахъахъес жибикIути.
Савли сагназир тIамри
Дургар алхун бегIтала – 
ЯхI-хIяя хIердарахъес 
ДурхIнази жидикIути.
ДуцIрум булхъул цIуэри 
Бургар нешанала къяйцI –
Бетахъиб уршбачила 
УркIилаб пикрила лямцI.

Нешла мез – дила гIямру

Нешла мез ахъдурц сари,
Кьяшмачи кайзахъурти;
Илдала кIел дев сарри,
БегIла гьалар дагьурти.
Нешла мез – дила гIямру,
Нешла ниъличил гибти;
Нешла мез – дила дагьри,
Кьамли букьурлис гибти.
Илди мезличил сарри
ЯхI-ламус дагьахъурти,
БархьдешгIевли ургъахъес
Някълизи ярагъ гибти.
ЗягIипикасли рахли, 
Илди наб дарман сари;
ГъайикIес мягIничевли,
Илди наб гIибрат сари.
Нешла ниъличил дархли
ХIи тума супIдарили,
Рурхъути гIямрулизив
ВихIулра ну мицIирли.
ГIякьлу бужуси гIиниз
Илди саригу дила,
Дунъяличи хIерикIул
Шалара сари хIебла.
Илкьяйда хIебиалри,
ГIямру, бархиб дунъяла,
Вирирав гьанна нуни
Багьес мурхьдеш илдала.

Гьанбиркур…

Гьанбиркур виштIахIели
Нешанани нушала,
Буркьунза кабиили,
Дури хабурти халкьла.
Тамашала нартани 
Илди хабуртазибти;
Зулмукарти бялчIули,
Халкь талихIчеббирути.
Гьандиркур хабуртира,
Гъабзадеш гапдирути;
Кьукьубачи катурли,
Дудешли наб дурути.
Лерилра илди сарри
Нешла мезли дурути,
Иш дунъяла хIякьикьат 
Нешла мезли бурути.

2026-08-01 (Сафар 1448 д.) №8.


ГIурра гаджетунала асарличила

Гьалавван наб ца тяниш къаршиикиб. «Нуни дила дурхIнази телефон батахъес вирули ахIенра. Мурталра илизив хахамвикIули сай. Кебасасли, вяв-чIярлизи ихъули сай, ва вяхIес булан валилзули сай. Балули ахIенра се барес хIяжатлил», – викIи ил.   Марлира, гIергъити дусмазиб...


Салат

6 порциялис гIягIни-диркур: гIяргIяла диъ – 300 гр; шиниша хъара – 1 тIакьа; хияр – 300 гр; гидгари – 5; картошка – 400 гр; набадари – 100 гр; шиниша жерши – 20 гр; майонез, зе, исут, кьар – бизидеш хIясибли.   Балкьарахъни: ГIяргIяла...


ЧевяхIсила хъарбаркьуни дузахъес чебиркур

Кабиили бикути, палтар, тIалхIяна ицути машинаби, компьютерти, телевизорти, хутIличир дузути чяйникуни, печани, яшавла шуртIри кункдирути дахъал ваяхI гьаналла замана дуракаили сари, илди халкьли дузахъули сари. ВаяхI исухIели, илди секьяйда дузахъутил бурути жузира (инструкция по применению)...


Азгъинти дурхIначила

Муртрил сахаватси ва бузери дигуси хъубзара адам хIерирули уили сай. Илала азгъинти ва кьиркьирти дурхIни буили саби. ВебкIес гьалаб хъубзарли дурхIни сунечи жибарили сай ва пулан мерличибси хъуличиб кур буркъадалли, хазна бургидая или бурили сай. Хъубзара вебкIибмад, илала дурхIни ургубализи...


БекIлибиубси ва мягIничебси масъала

Нушала улкали гIергъити дусмазир хъалибарг мяхIкамбарес ва гIеббуцес багьандан дурадуркIути сагадешуни дебали дигести сари. Бахъал дурхIначилти халибаргунас дедлугути арц, пособиеби, нешдешла капитал ва цархIилтира кункдешуни лер.   ГIергъиси манзил нушала улкализир 31 хIукму кьабулдарили сари...