«Тоғро атлы, яҡшы затлы күс булайыҡ!..»

«Тоғро атлы, яҡшы затлы күс булайыҡ!..»

Һуңғы ваҡыт әллә нишләп юҡҡа ғына ығы-зығы ҡуптарып, бер-береһе менән бәхәскә керешеп китеүселәр йышайҙы... Шундай саҡта миңә һәр ваҡыт өләсәйем менән әсәйем мәрхүмәләрҙең һүҙҙәре иҫемә төшә.

 

Өләсәйем, Вәлимә Ғәлимйән ҡыҙы, 1915 йылғы, күпте күргән, күпте кисергән ҡәҙерле кешебеҙ 2003 йылда баҡыйлыҡҡа күсте. Ул әйтер ине: «Ҡуйһаңсы, балам, хәҙерге кешегә бер нимә тип тә әйтергә ярамай бит, ҡурҡыныс заман», – тип. Ә әсәйем 1937 йылда тыуған, баҡыйлыҡҡа күсеүе – 2010 йыл. Ул әйтер ине: «Хәҙерге көндә нимуй ғына булып ултырһаң, яратырҙар ине инде, кешегә ауыҙ асып, һүҙ әйтеү ҙә оҡшамай», – тип.

Эйе, шул тиклем Интернеттың көслө заманы бөгөн. Әҙәм балаһы бөтә аҡылды уның аша ғына өйрәнә. Кеше балаһына түгел, хатта үҙ балаңа ла аҡыл өйрәтеп булмаған бер заман булды был...

Һинең һүҙең һис кенә лә дөрөҫ түгел: «Һеҙ дөрөҫ йәшәмәйһегеҙ!» «Аҡыл һорамағанға өйрәтмә!». «Интернетта бөтөнләй икенсе төрлө яҙылған!» һәм башҡа...

Ә бөгөн яҙып һалған шиғри юлдарым һүҙ сарлау ғына түгел, күңелем ярһыуы, йәнем әрнеүе ул! Сөнки ҡайһы бер уҙамандар олоно оло итеү, тигән төшөнсәне бөтөнләй танымайҙар... Ҡыҫҡаһы, был минең йөрәк әрнеүем:

 

Ғәзиз халҡым, туған халҡым, аңлы халҡым!

Һеҙгә әйтер ябай ғына бер һүҙем бар:

Ҡуйыртмайыҡ юҡҡа ғына ҡара болот!

Сурытмайыҡ буш хәбәрҙе, ташла, онот!

 

Бер-береңде нигә шулай отҡоторға?

Яман һүҙҙе ишетмәйек, һөйләмәйек!

Боронғолар һүҙен һис бер онотмайыҡ:

Бер олоно, бер кесене беҙ тыңлайыҡ!

 

Оло һөйләр күргәндәрен, белгәндәрен...

Тормош менән алыш-биреш булғандарын...

Тыңла килен, һиңә әйткән булһам, улым...

Беҙ ҙә оло, бөгөн барбыҙ, мәңге түгел...

 

Атаныҡын бер тыңлағыҙ, мең һөйләгеҙ!

Күршенекен үлсәп кенә исемләгеҙ!

Сит-ят бауыр яҡын итмәҫ хәбәреңде,

Бил ысҡынһа, бирер әле кәрәгеңде!

 

Өләсәңдең тәсбихенең һәр төймәһе –

Шатлыҡ менән ҡайғыһының өйөлмәһе...

Хаҡһыҙ әйткән, һаҡһыҙ ғына бер һүҙеңдән

Ҡартинәңдең күҙ йәштәре түгелмәһен!

 

Ҡартинәңдең доғалары өҙөлмәһен!

Олатаңдың сыбыртҡыһы үрелмәһен!

Туғаныңа, яҡыныңа инсафлы бул!

Хаталарҙан, нахаҡтарҙан бер үк һаҡ бул!

 

Ыҙғыш-бәхәс ҡуптармағыҙ юҡҡа-барға!

Шул әмәлде көтөп тора ала ҡарға...

Һатылмағыҙ алтын күреп, арзан тингә,

Ваҡланмағыҙ бер бөтөндән мең телемгә!

 

Тарымағыҙ яман юлдан барғандарға!

Ҡағылмағыҙ самаһыҙҙан ағайҙарға!

Атта барған һәр икенең аты булыр!

Арҡаланыр һәр уландың заты булыр!

 

Ағай-эне, әйтер һүҙем ошо минең!

Яҡшылыҡты һис ҡасан да онотмайыҡ!

Әйткән һүҙең – атҡан уҡ бит – иҫендә тот!

Тоғро атлы, яҡшы затлы күс булайыҡ!

 

Күс булайыҡ, бал ҡортолай ойошайыҡ!

Ҡуш булайыҡ, ишле быуын тыуҙырайыҡ!

Ишле булып, эшле булып, көслө булып

Йәнтөйәккә йәйғор нурын тултырайыҡ!

 

Йәнтөйәккә ырыҫ, бәхет тултырайыҡ!

Иман, тәүфиҡ, аҡыл менән булдырайыҡ!

Кеше һөйләр, күрше тыңлар, дошман белер...

Яман һүҙҙән, яман күҙҙән һаҡ булайыҡ!

 

Ғәзиз халҡым, ошо булыр әйтер һүҙем!

Ырыу атың ҡыумай барсы, юлың оҙон...

Дилбегәһе һинең ҡулда Аҡбуҙаттың...

Киләсәккә етһен яҡшы аманатың!

 

Киләсәкте алдан уйлап, туйҙар туйла!

Баталы туй булыр, улың доға ҡылһа...

Асылыр күк көмбәҙҙәре ҡәҙер төндә!

Етмеш ете ырыу тыуыр шул дәүерҙә!

 

Ии, ғәзиз дә, иманлы ла рухлы халҡым!

Боронғонан күсеп килгән исем-атың!

Ҡул бирешеп, дәүер-дәүер йәшәйек беҙ!

Рәнйетмәйек ҡан-бабалар исем-затын!!!

 

Ҡул бирешеп, дәүер-дәүер йәшәйек беҙ!

Рәнйетмәйек ата-баба исем-затын!!!

 

Мәрйәм Закирйәнова,

Өфө ҡалаһы

2026-04-01 (Шәүүәл, 1447 йыл.) №4.


Асығауыҙ

Кәрәк була: 230 г он 100 г ҡаймаҡ 70 г аҡ май 50 г шәкәр 1 йомортҡа 0,5 балғалаҡ сода (йәки 1 балғалаҡ ҡамыр йомшартҡыс) ванилин семтем тоҙ   Әҙерләү: Иләнгән онға ҡоро ингредиенттарҙы ҡушып болғатығыҙ. Һалҡын аҡ майҙы ҡырғыстан үткәрегеҙ ҙә он менән бер массаға ингәнсе ыуығыҙ....


Һөйәк һурпаһы

Һурпаны әҙерләү өсөн һөйәктәр, алма һеркәһе, ҡара борос, зәғферән (куркума) тамыры кәрәк. Дөрөҫ итеп әҙерләнгән һурпала коллаген, аминокислоталар, гликозаминогликандар, микроэлементтар (магний, фосфор, баҡыр, цинк, калий, тимер) күп була. Көтөүҙә йөрөгән, үлән ашаған малдың һөйәктәрен ҡулланырға...


Ҡыҙым истерикаға бирелә

Үҫмер ҡыҙымдың әхирәттәре яңы телефондар, ҡиммәтле кейем-һалым, төрлө сәйәхәттәре менән маҡтанғанда, ул быны ауыр кисерә, көйә, ҡайһы саҡта илап та ала. Үҙе лә быға ояла, сөнки ундай әйберҙәрҙе ала алмауын аңлай. Шул уҡ ваҡытта ул туҡ, кейеме лә бар, барыһы ла өр-яңы, зауыҡлы. Әммә мин уны яңғыҙ...


Рәхмәтлемен Һиңә, Аллаһ Раббым!

Бисмиллалап, наҙлап, һәр бер таңды Башлайым мин изге намаҙҙан. Ғүмерҙәрем булһа, уҡырмын, тип, Һорайым мин ихлас Хоҙайҙан. Ғүмерҙәрҙе бирһәң, Хаҡ Тәғәләм, Һаулығын да миңә йәлләмә, Шатлыҡ-ҡыуаныстар килгән һайын, Ихласлыҡтан донъя йәмләнә. Ҡыуандырып атай-әсәйҙәрҙе, Һөйөндөрөп...


Иҙел әүлиәһе Гөлбан инәй

Үләндәр, сәскәләр шыбырлауын, ҡоштар телен аңлау борондан булған. Ҡош юлын, йондоҙ юлын, һыу юлын, ел юлының да серен яҡшы белгән боронғолар.   Мәләүез районы Үрге Бикҡужа ауылында (халыҡ телендә Сорғаяҙ) Иҙел буйы әүлиәһе Гөлбаныу Шәмсетдин ҡыҙы Ишбаева (1882-1977) ла тәбиғәт телен аңлаған....