Һорауҙар һәм яуаптар
Һорауым йома һәм байрам намаҙҙары буйынса. Төрлө ерҙә төрлөсә яуап ҡайтарҙылар, шуға күрә, һеҙҙең фекерегеҙ мөһим. Минең хәлем ауыр, йыш ҡына үҙгәреүсән, көсөм бик әҙ, ни менәндер шөғөлләнеүе лә ҡыйын. Ауырыу кешегә мәсеткә барыу фарызмы икән?
Йома намаҙына барыуҙың төп шарты бу-йынса мосолман һау булырға тейеш. Әгәр ҙә ул сирләһә, уға йома менән байрам намаҙҙарына барыу мотлаҡ түгел. Пәйғәмбәребеҙҙең ﷺ хәҙисенә ярашлы, йома көнө – байрам көндәренә ҡарағанда ла (Ҡорбан, Ураҙа байрамдары) һәм Ғәшүрә көнөнә ҡарағанда ла бәрәкәтле. Ғәрәфә тауында тороу көнөнән һуң иң яҡшы көн йома көнө һанала.
Шуға күрә ихлас мосолман йома намаҙын ҡалдырмаҫҡа тырышыр. Әммә ул көнгә бәйле шарттар бар, шуларҙың береһе – һау-сәләмәт булыу.
(«Мәрәҡ ил-Фәләх»)
Балаларға Ғабдуннәби (Пәйғәмбәр ҡоло), Ғабдуррәсүл (Рәсүл ҡоло), ҡыҙҙарға Әмәтүннәби (Пәйғәмбәр ҡоло), Әмәтуссиддиҡ (әс-Сиддыҡ ҡоло) һ.б. тигән мәғәнәле исемдәрҙе ҡушырға буламы?
«Ғәбд», «әмәт» һүҙҙәрен тик Аллаһ исемдәрен белдергән һүҙҙәргә генә ҡушырға рөхсәт ителә. Мәҫәлән, Ғабдрахман, Ғәбделбасир һ.б. Ошо ҡушымта менән яһалған башҡа төрлө исемдәрҙе балаларға ҡушырға ярамай. Һеҙ килтергән мәғәнәлә булған икенсе телдәге исемдәрҙе лә ҡушыу тыйыла. Был турала имам Ғәли әл-Ҡари «Әл-фиҡһ әл-Әкбар» тигән шәрх китабында асыҡ итеп аңлата. Имам Әбү Даудтың «Сунан» һәм башҡа хәҙистәр йыйынтығында ла, ундай исемдәрҙе ҡушыу тыйыла, тип яҙылған. «Ғүләм» (хеҙмәтсе) һүҙен ҡушыуҙа тыйыу юҡ.
Миңә ашығыс рәүештә аҡса кәрәк ине. Бер танышым ярҙам итергә риза булды, әммә шундай шарт ҡуйҙы: ул миңә 4 айға бер ниндәй процентһыҙ аҡса бирә. Әммә, шул ваҡыт эсендә мин аҡсаны кире ҡайтарып бирә алмаһам, ул минән өҫтәмә процент талап итәсәк. Минең эш хаҡым 2 ай эсендә бурысты түләргә етә. Ошонда яҙылған шарттарға риза булып, бурысҡа алырға мөмкинме?
Бындай шарттарҙа бурысҡа алырға ярамай. Ул хәрәм була. Сөнки был килешеүҙең шарттарында артыҡ сумма күҙәтелә, йәғни, был риба булып һанала.
Риба – ул Аллаһу Тәғәлә алдында иң ҙур гонаһтарҙың береһе. Кешегә бурысҡа биреү – мохтажға ярҙам күрһәтеүҙе аңлата. Әгәр ҙә бурысҡа алған кеше ваҡытында түләй алмаһа, динебеҙ бурысты кисектерергә тәҡдим итә, шулай уҡ, хатта ул бурысты ғәфү итергә лә була.
Күбеһе: «Процентҡа биргән кеше генә гонаһҡа батамы әллә процентҡа алыусы ла гонаһлы буламы?» – тип һорай. Биреүсе лә, алыусы ла һәм тағы кемдәр рибаға булышлыҡ итә, барыһы ла гонаһта ҡатнашыусылар булып һанала. Пәйғәмбәребеҙҙең ﷺ хәҙисендә: «Аллаһ Рәсүле ﷺ риба ҡулланыусыны, уны биреүсене, әҙерләүсене, шаһиттарҙы ҡәһәрләгән, сөнки уларҙың бөтәһенә лә гонаһы тиң яҙыла», – тиелгән. (Мөслим)
(«Лүбәб»)
Намаҙ ваҡыты үтеп барыу сәбәпле, мосолман бысраҡ кейемен алыштырып һәм тәһәрәт алып өлгөрмәһә лә, намаҙ үтәй аламы?
Намаҙ ваҡыты үтеп барһа ла, мосолман тәһәрәт алырға һәм таҙа кейем кейергә тейеш. Әгәр ҙә ул әҙерләнеп йөрөгән саҡта, намаҙҙы үткәреп ебәрһә, ул намаҙҙы ҡаза итеп үтәргә тейеш.
Аллаһ Рәсүленән ﷺ: «Ҡайһы ғәмәл иң яҡшыһы?» – тип һорағас, Ул: «Намаҙ ваҡыты етеү менән, намаҙҙы үтәү» – ти (әт-Тирмиҙи).
Шуға күрә намаҙға ҡарата иғтибарлы булырға, ваҡытында үтәр өсөн, алдан әҙерләнергә кәрәк.
(«Хәшийәтү Тәхтәүи»)
Фарыз намаҙ уҡылған булһа ла, шул уҡ намаҙҙы яңынан йәмәғәт менән үтәргә буламы?
Өйлә һәм йәстү намаҙҙарын имам артынан эйәреп ҡабаттан үтәргә була. Иртәнге, икенде һәм аҡшам намаҙҙарын ҡабаттан имам артынан үтәү мәкрүһ булып һанала. Бының сәбәбе шунда, беренсе тапҡыр һеҙ фарыз намаҙын үтәгәс, икенсе тапҡыр үтәлгән намаҙ нәфел булып һанала. Белеүебеҙсә, иртәнге, икенде намаҙҙарынан һуң башҡа төрлө намаҙҙарҙы үтәү мәкрүһ. Аҡшам намаҙынан һуң өс рәҡәғәтле нәфел намаҙы юҡ. Өйлә менән йәстү намаҙҙарынан һуң нәфел намаҙҙарын үтәүҙә тыйыу юҡ, шуға күрә имам артынан эйәреп үтәргә була.
Икенсе тапҡыр имам булып намаҙҙы үтәү тыйыла, сөнки был осраҡта имамдың икенсе намаҙы нәфел булып һаналасаҡ. Кем дә кем нәфел намаҙын үтәй, ул фарыз үтәгән мосолмандарға имам була алмай.
(«Хәшийәтү Тәхтәүи»)
Намаҙҙы танауҙы ҡаплап торған маскала үтәргә буламы?Сөнки сәждә ваҡытында танау менән ер араһында ҡаршылыҡ барлыҡҡа килә.
Сәждә ваҡытында танауҙы ергә тигеҙеү үәжиб булып һанала, әммә барлыҡҡа килгән ҡаршылыҡ намаҙҙы боҙмай.
(«Мәрәҡ ил-Фәләх»)
Әгәр ҙә бала тыуғас та үлһә, уға исем биреләме?
«Мәғәдин әл-Хәҡаиҡ» китабында, Әбү Хәнифә фекере буйынса, үлгән балаға исем ҡушмайҙар, тип яҙылған. Әммә уның уҡыусыһы, бөйөк ғалим Мөхәммәттең фекеренсә, балаға исем биреү яҡшыраҡ була, тиелгән.
«Аз-Зад» һәм «Мәфәтих әл-Мәсәил» китаптарында, үлгән балаға исем биреү сөннәтле ғәмәл, тип иҫкә алына.
Яңы тыуған баланың башына аҡиҡаға салынған һарыҡтың ҡанын һөртөргә буламы?
Күп ғалимдар был ғәмәлде мәкрүһ тип һанағандар, сөнки наҙанлыҡ, йәһилиәт (Пәйғәмбәребеҙ ﷺ килгәнгә тиклемге дәүер) заманында ла шулай эшләгәндәр. Был турала «Мәталиб үл-Мөьминин» китабында яҙылған.
Хәнәфи мәҙһәбе буйынса.
Ләйсән Бәхтиева тәржемә итте
