Телдәр – Аллаһу Тәғәләнең ниғмәте
Йыл һайын ун дүртенсе декабрҙә Башҡортостан Республикаһында башҡорт теле көнө, ә ун һигеҙенсе декабрҙә иһә бөтә донъяла ғәрәп теле көнө билдәләнә.
Башҡорт теле көнөнөң тап ун дүртенсе декабрь көнөнә тәғәйенләнеүе башҡорт һәм төрки донъяһының оло мәғрифәтсеһе Мифтахетдин Аҡмулланың тыуған көнө менән бәйле булһа, ғәрәп теле көнөнөң нәҡ ун һигеҙенсе декабрҙә билдәләнеүе Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының 1973 йылдың ошо көнөндә ғәрәп телен рәсми халыҡ-ара дипломатия телдәре ҡатарына индерелеүенә арналған.
Донъяла телдәргә бындай иғтибар бирелеүе уларҙың айырым ҡәүемдәр һәм дөйөм кешелектең тарихында, бөгөнгөһөндә һәм киләсәгендә мөһим урын алып тороуы тураһында һөйләй.
Ҡөрьән Кәримдең «Әр-Рахмән» сүрәһенең 1-4-се аяттарында Аллаһ Раббыбыҙ (мәғәнәһе): «Әр-Рахмән! Ул Ҡөрьән өйрәтте, кешене донъяға яратты, уны һөйләшергә (аңлашырға) өйрәтте», – тип әйтә. Тимәк, әҙәм балаларының өндәр, ижектәр, һүҙҙәр, һөйләмдәр, йәғни, тел, телмәр ярҙамында үҙ фекерҙәрен белдерә, аңлаша, аралаша алыуҙары ла һулаған һауабыҙ, эскән һыуыбыҙ, ашаған ризығыбыҙ кеүек үк ғаләмдәр Раббыһының оло ниғмәте ул. Һәр милләткә үҙенә генә хас айырым тел бирелеүе лә Раббыбыҙҙың мөғжизәләренән бер хикмәт, Уның сикһеҙ ҡөҙрәтенең, йомартлығының билдәһе. Был хаҡта Аллаһу Тәғәлә Үҙе «Әр-Рум» сүрәһенең 22-се аятында (мәғәнәһе): «Уның аяттарынса, Ул Күктәр менән Ерҙе яратҡан, һеҙҙең телегеҙ менән төҫөгөҙҙө төрлө-төрлө иткән. Ысынлап та, белгән кешеләргә бында аяттар бар!» − тип иҫләтә. Тимәк, беҙгә Раббыбыҙҙан бер мөғжизә, Уның оло ниғмәте, ҡөҙрәтенең, йомартлығының иҫбаты, ата-бабаларыбыҙҙың аманаты итеп бирелгән туған телебеҙҙең ҡәҙерен белеү, туған телдә аралашыу, һөйләшеү, уны, ул-ҡыҙҙарға, ейән-ейәнсәрҙәргә өйрәтеп, киләһе быуындарға тапшырыу − милли генә түгел, ә дини бурысыбыҙ. Быны онотмайыҡ, ҡәрҙәштәр!
Ә инде ғәрәп теленә килгәндә, Аллаһ Раббыбыҙ бөтә кешелеккә төбәлгән һуңғы һүҙе – Ҡөрән Кәримде башҡа телдә түгел, ә нәҡ ғәрәп телендә төшөргән, иң һөйөклө ҡоло, ғаләмдәргә рәхмәт булып килгән иң һуңғы пәйғәмбәре Мөхәммәд салләллаһу ғәләйһи үә сәлләмде ғәрәп ҡәүеме вәкилдәре араһынан һайлаған. Пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәдтең ﷺ күп һанлы исем-эпитеттарының береһе – Мостафа. Ғәрәпсәнән тәржемәһе − оло бер вазифаны, миссияны үтәр өсөн махсус һайланған кеше, тигәнде аңлата.
Аллаһ Раббыбыҙ Ҡөрьән Кәримдә (мәғәнәһе): «Беҙ уны ғәрәп телендә Ҡөрьән итеп күндерҙек. Бәлки, һеҙ төшөнөрһөгөҙ!» − тип әйтте («Йософ» сүрәһе, 2-се аят).
Пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәд ﷺ Табәрани, Хәким, Бәйһаҡиҙарҙан риүәйәт ителгән бер хәҙис шәрифендә әйтә: «Ғәрәптәрҙе өс сәбәп арҡаһында яратығыҙ: минең ғәрәп булыуым сәбәпле, Ҡөрьән Кәримдең ғәрәп телендә иңдерелеүе сәбәпле һәм Ожмах әһеленең теле лә ғәрәп теле булыуы сәбәпле».
Ғәрәп телен яҡын күреү, уны яратыу, туған телебеҙ менән бер рәттән, уны өйрәнеү, белеү, балаларға өйрәтеү мөьмин мосолмандар өсөн сөннәт ғәмәл булып тора.
Туған телебеҙҙе беләйек, ҡәҙерләйек, аманат итеп йәш быуындарға тапшырайыҡ, ҡәрҙәштәр! Мөьмин мосолмандар, пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәдтең ﷺ хаҡ өммәттәре булараҡ, ғәрәп телен дә яҡын күрәйек, яратайыҡ, өйрәнәйек, беләйек, өйрәтәйек! Ожмахтарҙа бергә йыйылып, ғәрәпсә һөйләшергә насип булһын, тип доғалар ҡылышайыҡ!
Башҡорт теле
Башҡорт теле – оло ниғмәт
Фәҡәт башҡорт халҡына;
Телемдә төкәнмәҫ хикмәт,
Халҡым йәне һаҡлана.
«Телдәрҙең төрлө булыуы −
Мөғжизә!» − тине Аллаһ;
Тик ошо төрлөлөк менән
Донъялар йәмле була.
Ошо мөғжизәнең ҡәҙ(е)рен
Берүк, ҡәрҙәш, беләйек;
Атай-олатайҙарҙың хаҡ
Вариҫтары булайыҡ!
Һаҡлайыҡсы ошо йәмде,
Юғалтмайыҡсы телде;
Туған телде беҙ юғалтһаҡ,
Йәме ҡалмаҫ был Ерҙең!
Ошо мөғжизәне, йәмде
Бирәйек балаларға;
Раббыбыҙҙың ҙур ниғмәтен
Тапшырайыҡ уларға!
Ҡиәмәткәсә яңғ(ы)раһын
Һәр өнө туған телдең;
Быға үҙ хеҙмәтен һалһын
Ул-ҡыҙы тыуған илдең!
