Коранитар вужар я?
Коранитар вужар я?
Коранитар – ягъалмиш хьанвай, рекьяй акъатнавай, чеб Исламда ава лугьуз гьисабзавай секта я. Абуру тестикьарзава хьи, Исламда къанунрин чешме тек са Къуръан я, ва гьа идалди Пайгъамбардин Сунна ва Исламдин алимрин гаф сад хьун (ижма) инкарзава.
Къуръан ва Пайгъамбардин Сунна Исламдин илимдин бине эцигзавай чешмеяр тирдан гьакъиндай мусурманрин вири алимрин гаф сад я. Шариатдин къарар акъуддайла сад лагьай чкадал Къуръан ала, ахпа Сунна къвезва, ада Къуръандин къанунрин гъавурда твазва. Аллагьдин Расулдин Суннадиз, Къуръандиз хьиз, халкьдин арада чирвилер чукIурунин, насигьат гунин ва къанунар акъудунин бине ва къуват ава.
Исламдин ихьтин инанмишвал инкар авун ягъалмишвал я.
ГьакIни чал вини дережадин якъинвилин цIиргъинай (аль-мутаватир) агакьнавай Пайгъамбардин Сунна инкар ийизвай кас муртад жезвайди Исламдин вири алимрин гаф сад я. ГьакIни алимри имансузвиляй гьасабзава Къуръандин аятриз а саягъда баян гун хьи, ада Къуръандин аятри ачухдиз сада-садаз аксивал авунал ва я абурун манадик таб хьунал, я тахьайтIа Исламдин бинелу асул фикирар инкар авунал гъизваз хьайитIа, месела Пайгъамбардиз чарасуз муьтIуьгъ хьун хьтин.
Мугьаммад Пайгъамбардиз муьтIуьгъ хьунин чарасузвиликай Къуръандин гзаф аятра лагьанва (баяндин мана): «…Къачу (кьабула) квез Пайгъамбарди гайиди ва ада квез къадагъа авурдакай кьил къакъуд. Аллагьдихъай ﷻ кичIе хьухь, Аллагьди ﷻ кIевиз жаза гузва хьи (Адан пайгъамбарриз акси хьайибуруз)» («Аль-Гьашр» сура, 7-аят).
Аллагьдин Ктабдин маса аятда лагьанва (мана): «Лагь: «МуьтIуьгъ хьухь Аллагьдиз ﷻ ва Пайгъамбардиз ». Нагагь абур элкъвейтIа (ваъ лагьайтIа), Аллагьдиз ﷻ имансузар кIанзавайди туш хьи» («Алю Имран» сура, 32-аят).
ГьакIни Къуръанда лагьанва (баяндин мана): «Амма ви Раббидалди кьин кьазва, абуру иман гъидач, та чпин кьил акъат тийир крара вун къази яз тайин ийидалди, рикIяй ви къарардихъ галаз разисуз хьунивай акъваздалди ва михьиз муьтIуьгъ жедалди» («Ан-Нисаъ» сура, 65-аят). Къуръанда Пайгъамбардиз муьтIуьгъ хьунин ва адан Сунна кьабулунин чарасузвиликай лугьузвай цIудралди аятар ава.
Къуръандиз баян гудайла Сунна саймиш тавун – им Къуръандиз вичиз аксивал авун я, вучиз лагьайтIа ада гзаф кьадар аятар инкар авунал гъизва.
Пайгъамбардин Сунна Къуръандивай чара авуна виже къведач, ада Къуръандин гъавурда твазва хьи. Къуръандинни Суннадин арада кIеви алакъа авайди къейд ийиз, Мугьаммад Пайгъамбарди лагьана: «Гьакъикъатда, за квез кьве шей тунва: Аллагьдин ﷻ Ктаб (Пак Къуръан) ва зи Сунна. Абур кьуртIа (яни абурун гуьгъуьна аваз фейитIа, абурал амал ийиз), куьн са чIавузни рекьелай алатдач» (имам Малик).
Пак Къуръан Исламдин къанунрин чешме я, Сунна лагьайтIа – абур кьиле тухунин тегьер, ва Сунна герек авач лугьуз гузвай гьи эвер хьайитIани, ва лазим къайдада Къуръандин гъавурда акьун патал адаз фикир тагун – им, пайгъамбаррин везифайрикай сад, агакьарун ва гъавурда тун хьтин, вичикай Къуръанда лагьанвай, арадай акъудуниз эвер гун я. Пайгъамбаррин и везифадикай Къуръанда икI лагьанва (баяндин мана): «Чна ваз РикIел Хкун (Къуръан) ракъурнава, вуна инсанар, абуруз ракъурнавайдан, гъавурда твадайвал ва абур фикирдик акатдайвал» («Ан-Нагьль» сура, 44-аят).
(«Аль-Игькам фи усуль аль-Агькам», «Мифтагь аль-жанна фи аль-ихтижаж би ас-Сунна»)
