Мавлид - Мугьаммад Пайгъамбар ﷺ хайи югъ

Мавлид - Мугьаммад Пайгъамбар ﷺ хайи югъ

Эгер чун са касди къутармиш авуртIа, чаз амай уьмуьрда ам кIан жеда ва чна адаз гьуьрмет-хатур ийида. Мугьаммад Пайгъамбар ﷺ лагьайтIа, чаз жувалайни кIан хьун ва ам хьунал виридалайни пара ва гьамишалугъ шадвал авун чи буржи я. Амма диндин жигьетдай зайиф хьун себеб яз, чавай и кIвалах гьамишалугъ тахьуниз килигна, йиса са сеферда хьайитIани, Раби-уль-Авваль вацра, мавлид кьиле тухвана кIанда. И мярекатни еке харжийрихъ галаз алакъалу авун ва аниз пара мугьманриз эвер гун шартI туш. Гьакъикъатда, мавлид жуван хизандихъ галаз Пайгъамбар ﷺ хайи йикъал шадвал авун лагьай чIал я.

Мавлиддикай гьихьтин хийир ава?

Ибн Касиран гафар

Мавлиддикай ва ам ийизвай инсанрикай зурба алим ва муфассир Ибн Касира вичин «Аль-Бидаят ва ан-Нигьаят» ктабда ихьтин гафар кхьенва: «Ирбилдин пачагьди гьар йисуз Раби-уль-Авваль вацра вири халкьди иштиракдайвал еке мавлид тешкилзавай. Мавлиддиз ада вири инсанриз эверзавай. Ам вич адалатлу, викIегь, акьуллу, къуватлу алим тир. Мусурманри Аллагьдиз ﷻ ибадат ийизвай чкайра, иллаки Меккадин ва Мединадин аль-Гьарам мискIинра ада садакьаяр пайдай.

Гьар йисуз ада французрин есирда авай мусурманар пул гана азад ийиз тазвай. Лугьузва хьи, гьа икI ада азадиз тур есиррин кьадар 60 агъзурдив агакьна. Адан паб Аюбан руш Рабиату Хатун тир. Папа вичин гъуьлуькай лагьана хьи, ада алукIзавай парталрин къимет гьатта вад диргьамдив агакьзавачир. Са сеферда за адавай ужуз парталар алукIунин себеб вуч я лагьана жузурла, ада жаваб гана: «Багьа партал алукIна, амма кесиб кас муьгьтеж яз тадалди вад диргьамдихъ къачунвай парталар алукIун заз хъсан я».

Гьар йисуз мавлид авун патал ада 300 агъзур динар (къизилдин пул) харж ийизвай. Мугьманар ва рекье авай ксар кьабулзавай кIвалериз 100 агъзур динар серфзавай. Мединада ва Меккада авай аль-Гьарам мискIинриз физвай рехъ патал (яни Гьижаздин рекьяй физвай гьажийриз яд ва тIуьн гун патал) 30 агъзур динар садакьа ийизвай. Ибур вири ада ачухдиз ийизвай хъсан амалар тир, амма садазни къалур тийиз авурбурун кьадар Аллагьдиз ﷻ чида («Аль-Бидаят ва ан-Нигьаят» 13-том, 158-чин).

Ибн Гьажар аль-Аскъаланидин гафар

«Сагьигь аль-Бухаридин» гьадисрин кIватIалдиз къадалай гзаф ктабдикай ибарат тир баян ганвай зурба алим, шейх-уль-Ислам аль-Гьафиз Агьмад Ибн Гьажар аль-Аскъаланиди мавлиддикай агъадихъ галай гафар лагьана: «Гьакъикъатда, заз мавлид къейд авун ихтияр авай кIвалах тирди тестикьарзавай делил, мавлиддин бине Сагьигь аль-Бухари ва Муслим ктабрай жагъана (яни бине жагъанатIа, ам бид’а – Пайгъамбардин ﷺ девирда авачир, вичикай зарар авай цIийивал туш лагьай чIал я). РикIел хкваш: Мугьаммад Пайгъамбар ﷺ Мединадиз хтайла, адаз ина авай чувудри Ашурадин юкъуз сив хуьз акуна. Куьне вучиз и юкъуз сив хуьзва лагьана жузурла, абуру Пайгъамбардиз ﷺ жаваб гана: «И юкъуз Аллагьди ﷻ фиръавн батмишарна ва Муса вичин халкьни галаз къутармишна. Чна сив и кардай Аллагьдиз ﷻ шукур авун патал хуьзва». Пайгъамбардини ﷺ лагьана: «Чун Мусадиз абурулай мукьва я, гьавиляй чнани Ашурадин юкъуз сив хуьда». Абурулай тафаватлу хьун патал Ашурадин вилик ва я кьулухъ галай юкъузни сив хуьн суваб я.

И гьакъикъи гьадисдай чаз аквазвайвал, Аллагьди ﷻ махсус регьим гайи ва я бедбахтвиликай хкудай юкъуз, Адаз шукур ийидай ва гьа и шукурни йисан къене гьа регьим авур юкъуз ийидай ихтияр ава. Аллагьдиз шукурни жуьреба-жуьре ибадатралди ийиз жеда, месела, гзаф кьадар саждайралди (кпIунал ийизвай ва гьакIни шукурдин сажда), сив хуьналди, садакьа паюналди, Къуръан кIелуналди.

Пайгъамбар ﷺ и дуьньядиз атунилай зурба регьим авани кьван?! Инал лагьайвал, Пайгъамбардин ﷺ хайи югъ ам гьакъикъатда хайи юкъуз къейд ийиз алахъна кIанда. Вучиз лагьайтIа Муса къутармишай юкъуз чувудри сив хуьдайла, Пайгъамбардини ﷺ Аллагьдиз ﷻ шукур авун патал гьа юкъуз сив хвена. И юкъуз тахьайтIани йисан къене гьи йикъуз хьайитIани мавлид авуртIани жеда. Инал лагьай гафар – мавлиддин бине я.

Мавлиддин къене ийизвай амаларни Аллагьдиз ﷻ шукур гъизвайбур хьун лазим я. ГьакIни винидихъ лагьай крар: Къуръан кIелун, тIуьнар гун, садакьаяр паюн, Пайгъамбардилай ﷺ тарифар ийизвай бейтер кIелун, дуьньядихъай вил атIуниз, эхиратдиз ва дуьньядиз хийир гудай хъсан кIвалахар авуниз эвер гузвай шиирар лугьун («Аль-Хави филь-Фатава» 1-том, 188-чин).           

"ГьакIни мавлид кIелзавай кIвализ Аллагь Тааладин мергьяматлувал къведа, ам малаикри элкъуьрна кьада ва кIватI хьанвайбурузни берекат къведа. И межлис тешкил авурбуруз Джабраил, Исрафил, Микаил малаикри салават кIелда". Им СуютIиди авунвай гьакъикъи ихтилат я.

Гьийиф хьи, къенин юкъуз, мавлидар кьиле тухун цIийи крар я, абур Пайгъамбардин ﷺ, адан женгинин юлдашрин ва салафу-с-салигьинрин девирда авай крар тушир, яни абур тухун къадагъа я лугьузвайбур ава. Гьабурухъ галаз сад хьиз, мавлид - сувар я, ам мусурманри йиса са сеферда хьайитIани кьиле тухун герек я лугьузвай мусурманарни ава. Им гьахъ кар яни?

Мавлид (араб гаф) - хайи вахт, чка лагьай чIал я. Мавлид - им Мугьаммад Пайгъамбардин ﷺ уьмуьрдикай, гьар са вакъиада вичи-вич тухвай къайдайрикай, адан къилихрикай ахъайзавай мярекат я. Алай девирдин алимрикай сад тир Сайид Мугьаммад Алави Малики аль-Гьасаниди лагьана: "Ислам чна Мугьаммад Пайгъамбардивай ﷺ къачурди я, гьакI хьайила, адан уьмуьр вич Ислам я".

Мавлид - им Пайгъамбар ﷺ хайи юкъуз кьиле тухузвай сувар я лугьузвайбуруз Алавиди ихьтин жаваб гузва: "Исламда кьве сувар ава. Ибур Сив хуьнин сувар ва Къурбанд сувар я. Амма Пайгъамбар ﷺ хайи югъ, чна адаз сувар лугьузвачтIани, гьабурулайни виняй я." Гьа и кьве суварилай алава яз, Пайгъамбар ﷺ хун себеб яз, чаз Аллагьди ﷻ виниз акъуднавай маса йикъарни хьана: Арафадин югъ, жуьмядин югъ, Раджаб, Шаъбан ва Рамазан варцар, Лайлат-уль-Къадрдин йиф ва масабур. Эгер Пайгъамбар ﷺ хьаначиртIа, пайгъамбарвални жедачир, Къуръан ракъурун, Миъраж, Исраъ, Гьижра ва адан уьмуьрдихъ галаз алакъалу маса крарни жедачир. Чахъ абур вири берекатлу Пайгъамбар ﷺ хьун себеб яз авайди я.

«Ла илагьа иллаллагь Мугьаммада-р-расулюллагь», - лагьана инанмиш хьанвай касди «Пайгъамбар ﷺ хайи йикъал куьне вучиз шадвал ийизва?» - лугьудай суал гун мумкин яни мегер? ГьакI ятIани, ахьтин эдебсуз суал арадал атай касдихъ галаз чна гьуьжетар тавуна, Пайгъамбар ﷺ кIанивиляй ам хунал шад яз, альгьамдулиллагь, инанмиш яз мавлидар кьиле тухузва лагьана, жаваб гана кIанда.

Мавлид тешкилунин метлеб, Аллагьдин Пайгъамбардикай ﷺ суьгьбетар авун, салаватар гъун, адакай тарифарзавай шиирар кIелун, зикирар авун, мугьманриз теклифна, гьабуруз ва жуваз шадвал авун я. Пайгъамбардин ﷺ девирда мавлидар авайди тушир лугьузвайбур патал, Меккадай Мединадиз куьч хьайила Пайгъамабрдихъ ﷺ галаз гуьруьшмиш хьайи чIавуз мединвийри туькIуьрнавай тарифдин ва къаршиламишунин шиирар ава. Женгинин юлдашри Пайгъамбардин ﷺ тарифар авун Шариатдив кьадай кар тушни мегер? Эгер кьадай кар туширтIа, Пайгъамбарди ﷺ абур акъвазардачирни мегер? Женгинин юлдашри ийизвай крар ва Пайгъамбарни ﷺ абурулай рази яз хьайила, инкар гьикI ийида кьван?

Каъб бину Малик, Гьасан бину Саббит, Абдуллагь бину Равагьат хьтин шаирри чпин шиирра Пайгъамбардин ﷺ тарифарзавай. Абур Исламдин критикадиз акси яз экъечIзавай. Гьасан бину Саббит Ислам ва Пайгъамбар ﷺ хуьн патал динсузрин аксиниз экъечIзамай кьван адахъ Жабраил малаик жеда, - лугьудай Пайгъамбардин ﷺ гьадис ава. Каъб бину Зугьайр Пайгъамбардин ﷺ патав атана ва адалай тарифардай шиирар кIелай чIавуз, ам Каъбалай рази хьана ва адал вичин халат алукIна.

А кардин гьакъиндай аят ракъурнава (мана): «Гьакъикъатда, вахъ тамам эдеблувал ва гуьзел меденият ава» (Къалам, 4). И аятда адалай Аллагь Таалади Вичи тарифнава.

Муслималай атанвай гьакъикъи гьадисдай аквазвайвал, мавлид сифте яз Пайгъамбарди ﷺ вичи тешкил авурди я: «Пайгъамбардивай ﷺ ислен йикъариз вучиз сивер хуьзва лагьана хабар кьур чIавуз, ада ам вич хайи югъ я лагьанай». Яни ада Аллагь Тааладиз хийир-дуьа ийиз сивер хуьналди вич хайи югъ виниз акъудзавай.

Мугьаммад бину Алави Маликиди лагьана: «Пайгъамбар ﷺ хунин гьакъиндай шадвал гьамиша авуна кIанда, гьам аял хайитIани, гьам мехъерар хьайитIани ва маса шад вакъиайра хьайитIани. Иллаки Пайгъамбар ﷺ хайи Раби-уль-Авваль вацра ва ислен йикъара шадвална кIанда. Меккада, Мединада ва Пайгъамбар ﷺ кIани ксар авай вири чкайра гьар юкъуз мавлидар тухузвайди я.

Агьмад Мегьамедов