Пак рехъ тухузвай кас
Хуьрера къе хьанва аян.
Я Аллагь, эхират хьуй хъсан.
Чидачтlа квез мусурманвал -
Адалат я ва инсанвал.
Ихьтин чIалар кхьена вичин са шиирда шейх Серкер эфендиди.
Къурушдал Ислам раиж хьун
Чаз тарихдин чинрай малум жезвайвал Къурушдал Ислам дин Шагь-Альбураза раиж авуна. Хуьре вад мискlинда-медресада аялриз Къуръан кlелиз ва араб чlалал кхьиз чирзавай.
Цlемуьжуьд лагьай асирдин эхирра цlекlуьд лагьай асирдин сифте кьилера Къурушдал диндиз къуллугъзавай ксар неинки Дагъустанда, гьакlни Шекида, Ширванда гзаф гьуьрмет-хатур авай динэгьлияр яз машгьур тир. Абурун арада малла Абдуллагь Мегьаммед-Рефи эфендидин хва Алисултан эфенди, малла Серкеран хва Нагъди, малла Алискеран хва Юсуф, малла Гьамза, адан хва Шемседин эфенди ва масабур авай.
Агъсакъалри суьгьбетзавайвал, гьа вахтара са Къурушви алимди – Гьажи Умуд эфендиди Къазандин университет акьалтlарна, Тlифлисдин Исламдин идарада къуллугъна. Гуьгъуьнлай Гьажи Умуд эфенди Яргун хуьруьн мискlинда имамвиле тайинарна, ам рагьметдиз фейила, гьа мискlиндин гьаятда кучудна. И рехъ алай вахтундани давам жезва.
Алай аям
Къурушар Хасавюрт райондиз куьч хьайидалай кьулухъ диндин рекьяй жемятдиз къуллугъ авур ва адалди гьуьрмет къазанмишай ксар ибур я: Гьажиев Мавлан, Балакшиев Салман, Забитов Абдулсвейин, Эскендаров Гьейбет, Алимов Жамусаб, Небиев Рамазан, Самедов Эшреф, Гьуьсейнов Ашурбег, Вердиханов Шагь, Къайибханов Илажидин, Гьажиметов Сейфуллагь, шагьид Хидиров Мугьаммад. Аллагьди ﷻ Женнетда чкаяр гурай чпиз!
Алай вахтундани диндин рекьяй жемятдин къуллугъда Панагьов Азим ва адан куьмекчияр, гьамиша мискlиндин вилик жергейра жезвай кьегьалар акъвазнава. Аллагь ﷻ куьмек хьурай чпиз!
Чи имам
Заз къе югъ-йиф, къвал-рагъ талгьана жемятдиз диндин рекьяй къуллугъзавай чи хуьруьн имамдикай суьгьбет ийиз кlанзава. Панагьов Азим Асланан хва Цlийи Къурушдал 1987-йисуз дидедиз хьана. 2002-йисуз Азим гьажи диндин чирвилер къачуз Махачкъалада авай Кефер патан Къавкъаздин Исламдин университетдик (СКИУ, алай вахтунда Дагъустандин Исламдин университет – ДИУ) кlелиз экечlна. Исламдин чирвилер къачурдалай кьулухъ армиядиз фена, ахпа ам хайи хуьруьз хтана ва анин имам Хидиров Мугьаммадан куьмекчивиле кlвалахиз башламишна. 2015-йисан 9-сентябрдиз экуьнин кпlунал физ рекье авай Цlийи Къурушрин имамдин чандиз къанлуйри къаст авуна. Мугьаммад гьажиди Аллагьдин ﷻ рекье чан гана, адакай шагьид хьайидалай кьулухъ имамдин везифаяр Азим гьажидин хиве гьатна ва гьа чlавалай къенин йикъалди ада вичин кlвалах намуслудаказ кьиле тухузва.
Имамдин кlвалах
Исламдикай рахадайла гзаф мукъаят хьун лазим я. Диндин илим гзаф дерин ва назикди я. Гьавиляй Азим гьажиди Ислам – им Аллагь ﷻ Сад ва Мугьаммад ﷺ Адан Пайгъамбар тирди аннамишуналди акьалтзавай жегьил несилдиз инсанвал, къанажагълувал, регьимлувал, ахлакьлувал, инсанрин гьалдикай жузун, сада-садаз куьмекар гун вуч лагьай крар ятlа чирзава, хъсан терефрихъ эвер гузва. Ада тухузвай кlвалахни Исламдин гьакъикъи дин элдив, иллаки жегьил несилдив агакьаруникай, абуруз гьалални гьарам чируникай ибарат я. Алай вахтунда диндин гъавурда дуьздаказ акьун тавуна, пис къуватрин таъсирдик акатзавайбур гзафни-гзаф жегьилар я. Гьавиляй абур ихтибарсуз инсанрин «цlалцlам» гафарихъ, Интернетдай чlуру рекьер къалурзавай шаклу чешмейрихъ агъазва. Ихьтин татугай крарин вилик пад кьун патал Азим гьажиди диндин мярекатрал, жуьмя йикъан вязерал, мектебра аялрихъ галаз тухузвай гуьруьшрал, диде-бубайрин кlватlалрал чlуру ниятар авайбурун есирда гьат тавуниз эвер гузва. Аял гьамиша диде-бубадин гуьзчивилик хьана кlанзавайди рикlел хкизва. Гьелбетда, гьар са диде-бубадин виридалайни еке девлет чпин веледар я. Абурун гележег бахтлуди хьун патал вири къулайвилер тешкилиз алахъзава. Гьайиф хьи, бязибуру и кардиз кьетlен фикир гузвач, гьавиляй гзаф дуьшуьшра туькьуьл нетижаяр жезва. Ихьтин татугайвилерин вилик пад кьун патал Азим гьажиди цlийиз эцигай мискlинда лазим тир тадаракралди таъминарнавай медреса кардик кутунва. Рушаризни гадайриз кьилди-кьилди тайинарнавай вахтара тарсар гузва. Араб чlалалди гьарфар лугьуз, кlелиз-кхьиз чирзава. Исламдин истемишунар яз диде-бубадиз гьуьрмет авуниз, гъвечlи-чlехиди чир хьуниз, къени крар авуниз талукь тир тербиядин кlвалахар чирзава. Иллаки гатун татlилрин арада мискlинда генани къизгъиндаказ диндин чирвилер гунин кlвалах кьиле физва. Ам иллаки аялрал гуьзчивал тухвана кlанзавай вахт я. Рушариз тарсар рагьметлу Мугьаммад гьажи Хидирован юлдаш Жасмина ваха, гадайризни Азим гьажиди вичи ва Нугъаев Мугьаммада гузва. И мукьвара мискlиндиз цlийи муаллим ва азанар гудай кас – рагьметлу Мугьаммад гьажидин гада, гьафиз (Къуръан хуралай чизвайди) Расул Хидиров хкведа. Гьа ихьин диндар ксари Исламдин асул мана квекай ибарат ятlа аялрив агакьарзава. Абуруз терроризмни экстремизм чи динди негьзавай кlвалахар тирди чирзава.
2016-йисуз Цlийи Къурушдал Мугьаммад Хидирован тlварцlихъ гуьзел, зурба ва алай аямдин истемишунрихъ галаз кьадай мискlин ачухнава. Лугьун лазим я хьи, ам алай вахтунда лезгийрин хуьрера авай мискlинрикай виридалайни екеди я (1500 кьван квадратдин метр). Гьелбетда, ихьтин еке дарамат эцигун регьят кар туш. Ятlани кьиле Азим гьажи акъвазна, Аллагь ﷻ рази хьурай чпелай, и кардик гьар сада вичелай алакьдай къуьн кутуна. Мискlин эцигунин кардал вири къурушвияр сад хьана ва са йисни кьве вацран къене кьве мертебадин гуьзел мискlин эцигна. Мискlиндихъ 50 метр кьакьанвал авай минарани гала.
Адетар…
Дагъустандин хуьрера, иллаки лезгияр яшамиш жезвай, гьарна са адет ава: санра яхцlурар, санра яхцlурни цlикьведар гузва, санра кечмиш хьайидан кlвале жуьмядин ва маса чкайра хемисдин юкъуз кlватl жезва. Заз чидайвал, ибур Ислам динда къалурнавай адетар туш. Ибур гьар са хуьруь чпи туькlуьрнавай адетар жезва. Эгер ибур дугъриданни Исламда авай крар тиртlа, дуьньядин мусурманри абурал амал ийидай.
Цlийи Къурушдал лагьайтlа, ихьтин – Ислам диндихъ галаз кьан тийизвай адетар хкудун патал рагьметлу Мугьаммад гьажи Хидирова еке зегьмет чlугунай. Ада хуьруьн агъсакъалар ва гьуьрметлу инсанар кlватlна ва абурухъ галаз санал винидихъ чна тlвар кьур адетар хкудунин, инсан кечмиш хьунихъ галаз алакъалу вири адетар диндихъ галаз кьурвал къайдада тунин къарар кьабулнай. Гьакl ятlани, къенин юкъузни Азим гьажиди тазиятрал, жемят кlватl хьанвай чкайрал идан патахъай диндин къарар лагьайла, бязибуру чпин наразивилер къалурдай дуьшуьшарни жезва. Бязи инсанри ихьтин ясдин кlвалахар «зуьрне алачир мехъерриз» элкъуьрзава. Абуру чпин варлувал къалуриз алахъзава. Бес кесиб-факъирри вуч авурай? Абуруни чеб айиб тавурай лагьана, буржар-харжарни кьуна, девлетлуйрилай чеб усал къалур тийиз алахъзава. Эхир гьикl хьурай ахьтин факъирдин? Зи рикlел алама хьи, виликдай са кас кечмиш хьайила, адан кlвалин иесияр ясда жедай, чпин кlвале са хуьрекни гьазурдачир. Абурун кlвализ къуншийри, миресри ва гьакlни амай мукьва-кьилийри чпивай жедай хуьрекар гьазурна гъидай.
Фонд ва «Къуруш ТВ»
Мугьаммад Хидиров Аллагьдин ﷻ рекье шагьид хьайидалай кьулухъ Азим гьажиди хуьруьн жемятдин, иллаки мискlиндиз къвезвай инсанрин куьмекдалди муьгьтежбуруз куьмекар гузвай фонд тешкилна. Вахт-вахтундивай «Мугьаммад Хидирован» фондуниз хуьре яшамиш жезвай ва гьакlни патарал алай къурушвийри такьатар (садакьаяр ва закат) чара ийизва, ахпа абур кесиб, азарлу, буржари кьунвай инсанриз пайзава. Къуй Аллагьди ﷻ виридан игьсанар кьабулрай!
Гьакlни чахъ «Къуруш ТВ» лугьудай Ютуб къанал ава. Адан редактор Аливердиев Башир я. И къаналдиз хуьруьн хабарар, диндин межлисар ва насигьатар, иллаки жуьмя йикъан вязер акъатзава. Абуруз хуьре яшамиш жезвай ва патарал алай къурушвияр рикl алаз килигзава.
Къуй Аллагьди ﷻ чи лезги хуьрерин гьал хъсанаррай ва диндин рекье зегьмет чlугвазвай инсанриз куьмек гурай!
Кябе, Мекке рикlе аваз,
Куь вязерин ширин аваз,
Гьикьван багьа, азиз я чаз,
Чидачтlа квез мусурманвал -
Уяхвал ва инсанвал.
Гьажи Къазиев, Дагъустандин лайихлу муаллим
