Витамин D бес тахьун
Вучиз хъуьтIуьз им саки гьар садаз талукь я ва и кардиз вуч ийида?
ХъуьтIуьз гзаф инсанри къуват авач, гуьгьуьл дегиш жезва, мукьвал-мукьвал мекьи жезва, ахварай аватзавач лугьуз, арзаяр ийизва.
Адет яз ахьтин гьалдин себебар чна а кардай жагъурзава хьи, ам кьуьд я, мичIи яргъи йифер, къаяр ава лугьузва, ва са патахъай гьахъни жезва. Амма гзаф вахтара хъуьтIуьн бушвал – им «ракъинин» витамин D бес тахьун я. Им лап геж, анализри ам тIимил авайди къалурайла, рикIел хквезвай нутриентрикай сад я. Амма беденди фадлай лишанралди къалурзавай ам бес тежезвайди, амма чна ам хъуьтIел вегьезвай. Гьа са вахтунда витамин D-дилай кIарабрин гьал, иммунный къурулушдин кIвалах ва гьатта бязи азарар галукьунин хатавални аслу я.
И витамин, дуьздал акъудай витаминрин жергедай, кьуд лагьайди тир, гьавиляй адаз тартибдин D гьарф гана. Ам ультрафиолетовый спектр UVB-дин эсердик хамуна арадал къвезва ва ахпа лекьинани дуркIунра са цIиргъ элкъуьнар хьана, адакай кIвалахдай жуьре жезва. Духтурри адет яз бедендиз герек тир кьадар 25(ОН)D дережадай къимет гузва, им ивида витамин D-дин запасрин асул маркер я. Ам тIимил авайла, беденди кьенят авунин ва эвез хъувунин къайдада кIвалахиз гатIумзава.
Дуьньяда гьар муьжуьд лагьай агьалиди витамин D-дин кьитвал синемишзава, иллаки яргъи кьуьд авай чкайра. Европади тухвай ахтармишунри къалурна хьи, агьалийрин метлеблу паюниз меслят къалурнавай кьадардилай а витамин тIимил ава, хъуьтIуьз лагьайтIа, гзафбуруз адан кьадар генани агъуз аватзава. Инсан патал им икI лагьай чIал я: эгер гатуз вири писзавачиртIа, хъуьтIуьн юквара запасар лап тIимил хьун мумкин я.
Юкьван ва кьакьан широтайра авай уьлквейра, хъуьтIуьз рагъ гзаф хкаж жезвач, хамуна витамин D арадал гъизвай UVB-нурар хейлин тIимил жезва. Им гьиссун туш, оптика я: нур атмосферада адетдиндалай гзаф рекьиз физва ва ам чкIизва. Гьавиляй хъуьтIуьн гьатта рагъ авай юкъузни витамин D лап тIимил арадал атун ва я гьич арадал татун мумкин я.
Йисан вахтунилай аслу тушиз хатавал артухарзавай себебар ава. Яш хьунивай хамуни витамин D къвердавай пис арадал гъизва. МичIи рангунин хам авай инсанрин меланинди ультрафиолетдин тIебии фильтрди хьиз кIвалахзава, гьавиляй маса сад хьтин шартIар авайла, витамин арадал гъун патал, абуруз гзаф рагъ кIан жезва. Куьк хьайила витамин D пидик физва ва ам ишлемишиз четин жезва. Хуквадинни ратарин, лекьинин ва дуркIунрин бязи азарри, гьакIни тайин дарманар хъуни витамин D кужумун ва я ам кIвалахдай жуьредиз элкъуьнин кIвалах чIурун мумкин я. Нетижада, са шегьерда яшамиш жезвай кьве инсандиз 25(ОН)D-дин лап гьар жуьредин дережаяр хьун мумкин я, гьатта сад хьиз сейр ийиз хьайитIани.
Витамин D-дин виридалайни малум тир везифа – кальций ва фосфор иливарунин карда иштиракун я, абуру лагьайтIа инсандин кIарабрин сагъламвилиз таъсирзава. Ам бес тежедайла, ратара кальций кужумун усал жезва ва беденди, ивидик кальций хьун патал, ам кIарабдикай къачуна, адан паталай парагормондин кьадар хкажзава. Ида аялриз рахит, чIехибуруз – остеомаляция ва остеопороз арадал гъун мумкин я. Яни им кIарабар хунин хатавал хкаж жезва лагьай чIал я, иллаки яшлу инсанрин.
