Дармандин набататар
Брокколи
Келемдин килфетдик акатзавай брокколи сифтедай Средиземный гьуьлуьн къерехрив гвай уьлквейра, ГъвечIи Азияда пайда хьана, гуьгъуьнлай Россиядизни акъатна. Вуч хийир ква и майвадик? Малум хьайивал, адакай дармандин еринда гзаф дуьшуьшра менфят хкудиз жезва. Ша чун пешекарри адакай вуч лагьанватIа килигин.
ЯцIу ратунин, дуркIунрин, лекьинин, жигеррин кьак (рак) еримлу хьунин хаталувал агъузарзава брокколиди. Дамарар нагьакьан затIарикай михьзава ва дуркIунрин кIвалах хъсанарзава. Ивидин гьерекат пайгардик кутунин, рикIин сагъламвал хуьнин жигьетдайни брокколи ишлемишун меслятзава. Хук хер кьуникай хуьзва.
Витаминар, минералар, клетчаткаяр ва антиоксидантар квайвиляйни брокколи инсандин беден патал къимет авачир майва яз гьисабзава. ИкI тирвиляй брокколидиз «пачагьдин келем» лугьузва.
Брокколидик квай белокар малдин якIук ва вечрен какайрик квайбурув гекъигиз жезва. Белокрин къиметлувал адалди артух я хьи, брокколидик квай затIари ивида холестерин кIватI хьуниз аксивалзава. Гьавиляй пешекарри рикIинни дамаррин азарар, артрит, атеросклероз авайбуруз инсульт ва инфаркт хьунин къурхулувал агъузарун патал ишлемишун теклифзава.
Инал къалурнавай хийирлу терефрилай гъейри, брокколидихъ тIуьрди иливарун хъсанардай къуватни ава. Антиоксидантар гзаф квайвиляй и келемди иммунитетни мягькемарзава.
ЦIантарар
Шикилдай аквазвай набатат чи дагълух хуьрера гзаф дуьшуьш жезвай хийирлу набататрикай сад я. Кхьинра гзафни-гзаф и набататдин тIвар цIантарар (урус чIалал — чабрец) яз гьалтзава. Бязи хуьрера абуруз къанжукьар, къветрен кьалар лугьузва. Нугъатра маса тIварарни хьун мумкин я.
Кьакьанвал 15 сантиметрдив кьван агакьзавай и набатат сихдаказ туп-туп хьана экъечIда. ЦIантаррин цуьквер фичIи ва ярувал квай рангунинбур я. Адет яз, июндиз-июлдиз абур цуькведа жеда. Дагъустандилай гъейри, абур уьлкведин тамар квай ва баябанлух чуьллера, рагъакIидай патан Сибирда ва масанра экъечIзава.
Чи хуьрера абур тIям хъсанарун патал хуьрекрик, чайдик кутазва. Чайдин еринда цIантаррикай гьазурнавай ргай цик дармандин такьатар ава, гьакIни набататдик эфирдин ягъ, маса бязи кислотаяр ква.
Цуькведа авай ва я кьурурнавай цIантарар вегьена гьазурнавай цикай жигеррин азарар авайла, уьгьуьяр алудунин карда, гьакIни са жерге маса азаррин аксина менфят къачузва. ЦIантарар «пертуссин» тIвар алай дармандикни ква. Абурукай гьазурнавай махсус яд дуркIунрин азарар авайлани дезинфекциядин такьат хьиз ишлемишзава. Абурулайни гъейри, ичкибазвилин азарар квайбурузни цIантаррин гьалима хъун теклифзава.
Дармандин еринда ишлемишдайла, пешекаррин теклифрихъ, меслятрихъ яб акалун хъсан яз гьисабзава. Адет яз, цIантаррин 10 грамм 200 миллилитр циз вегьена, махсус гьалима хьтинди гьазурзава. Гьазур хьайи яд чIехи инсанриз гьар юкъуз 2-3 сеферда хуьрекдин са тIуруна авайди, аялриз чайдин са тIуруна авайди хъун теклифзава.
