Хъсанвилихъ эверун ва айиб крарикай хуьн
Хъсанвилихъ эвер гун ва айиб крарикай хуьн – им хъсан крар ийиз буйругъ авун ва писвал ийиз къадагъа авун я. Ибн Аббаса агакьарайвал, ада Пайгъамбардивай ﷺ хабар кьуна: «Я Аллагьдин Расул ﷺ, чилел диндар ксар аламай кьван ам терг жедани?» Ада лагьана: «Эхь, нагагь абуру масабурун вилик ялтахвал ийиз (жув хъсан къалурунин мураддалди гьакъикъат талагьиз) ва гунагь крар ийидайла кисна акъвазиз хьайитIа».
Пайгъамбарди ﷺ гьакIни лагьана: «Дувандин юкъуз зи умматдай тир инсанар сурарай къарагъда ва Аллагь Тааладин вилик маймунрин ва вакIарин суфатда аваз акъвазда, вучиз лагьайтIа чпиз мумкинвал аваз, абуру гунагькаррин чинал абурулай тариф ийиз ялтахвал ийизвай ва лагьай кар тавуникай абур хуьзвачир». Мад Аллагьдин Расулди ﷺ къейд ийизвай: «Я Абу Гьурайра, хъсанвал ийиз эвер це, айиб крарикай хуьх ва бедбахтвилер атайла сабур ая».
Имам Абу Саид аль-Хадимиди «Аль-Барика аль-Магьмуда» ктабда лагьана: «Гунагькардин ва я са маса касдин кIанивал къазанмишун патал, я тахьайтIа диндиз фикир тагун себеб яз, мумкинвал авайла гафуниз яб тагуниз (гунагь кар авуниз) манийвал тавун Шариатда ялтахвал авунай гьисабзава». Имам аль-Баркавиди «атI-ТIарикъат аль-Мугьаммадия» ктабда лагьана: «Ахьтин ялтахвал къадагъа я».
Гьакъикъат ашкара авунин ва таб дуьздал акъудунин карда кисна акъвазун лазим туш. Ни гьакъикъат лугьун тийиз хьайитIа, ам лал шейтIан я. Гунагькарриз хатур ийизвайбур Дувандин юкъуз маймунрин ва вакIарин суфатра аваз къарагъарда. Хъсан кар авунихъ эвера ва писвиликай хуьх ва и гьадисдикай менфят хкуд: «Хъсан кар къалурзавайди ам ийизвайдаз ухшар я».
Диндин эмирар тамамарунин карда туьгьметрихъай кичIе жемир. Къачур чирвилерал амал ая, абурун цIудай са паюнал кьванни. Ат-Тирмизиди Абу Гьурайрадилай агакьай Пайгъамбардин ﷺ гафар гъизва: «Куьн (асгьабар) ахьтин вахтунда яшамиш жезва хьи, динди эмирзавай цIуд паюникай са пай тур кас телеф жеда. Ахьтин вахт алукьда хьи, инсандиз эмирнавайдан гьатта цIуд паюникай са пай кьванни авур кас къутармиш жеда».
Шариатди айибзавай крар гафунин куьмекдалди дегишарзавай инсанар ава – абур диндин алимар я. Абуру ахьтин гьал хъсан патахъ чпин эдеблувилелди дегишарзава, векъивилелди ва такабурлувилелди ваъ. Писвал рикIералди дегишарзавай инсанар ава – абур тамам шейхер ва валияр я. Зи агъа Ибрагьим аль-Матбулиди лугьудай: «Айиб кар гъилелди (къуватдалди) дегишарун – им гьакимрин ва абуруз мукьвабурун кар я. Айиб кар мецелди дегишарун – чпин чирвилерал амал ийизвай диндин алимрин кар я. Айиб кар рикIелди дегишарун – гафунин иесийрин кар я».
Квез чир хьухь, зи аялар, айиб кар терг ийидай къуват авачирбуру ам къерехдиз акъудиз алахъуни анжах дяве-шулугъдал гъида ва адакай хийир жедач. Муьруьддин кIвалах – садрани айиб кар терг ийиз эгечI тавун я, эгер гьахьтин буйругъ авачиз хьайитIа.
Ахъайзава хьи, са жегьилрин жемят авай, абур Аллагь Тааладиз ибадат авунал машгъул тир ва незвайди анжах чпин намуслу зегьметдалди къазанмишайди тир. Гьар сеферда шейтIандиз абурукай садаз мукьва жез кIан хьайила, ам куз башламишзавай. Са сеферда, абур санал кIватI хьана Аллагь ﷻ рикIел гъидайла, иблисди мукьварал алай шулугъчийрин десте сад-садал гьалдарна. Абуру чпи-чеб ивидал жедалди лашаралди гатаз хьана. Иблисдин мурад, Аллагьдиз ﷻ зикир ийизвай жегьил инсанри Аллагьдиз ﷻ зикир авунилай инсанар и дяве-шулугъдин писвиликай къутармишун чеб патал хъсан яз фикирун тир, вучиз лагьайтIа къалмакъалрикай хкатуна масабур патал хийир ава. А вахтунда жегьилри Аллагьдиз ﷻ зикир авун акъвазарна ва кикIизвайбур къакъудиз фена. Шулугъчийри атайбурал вегьена. Нетижада шулугъчийри адалатлу инсанар Аллагьдиз ﷻ зикир авунилай ва ибадатдин маса жуьрейрилай масанихъ алудна. А чIавуз шейтIандиз гзаф шад хьана, вучиз лагьайтIа адан кьилин мурад Аллагь ﷻ рикIел гъизвай межлис чукIурун тир, мад са затIни..
Ктабра кхьизва хьи, са кас гунагьар ийизвай вичин къуншидилай шикаят ийиз виликдай авай адалатлу инсанрикай садан патав атана. Валиди адавай хабар кьуна: «Ам патал вун са йифиз кьванни ксун тавуна акъвазнани?» Атайда ваъ лагьана жаваб гайила, ада давамарна: «Ирид йифиз ам патал ксумир ва адан патахъай Аллагь Тааладиз хъсан дуьа ая. Аллагь Таалади адаз регьим гуда. Нагагь вуна гьакI авурдалай кьулухъни ада туба тавуртIа, ваз чир хьухь вун адалай писди тирди ва ахпа жуван нефс хъсанариз эгечI».
