Инсанвал ва жуьрэтлувал
Инсанвал ва жуьрэтлувал
Жуьрэтлувилин (викIегьвилин) ва инсанвилин асул-мана
Квез чир хьухь хьи, жуьрэтлувилин (футувва) ва инсанвилин (мурувва) асул-манадин гъавурда твазвай гафар гьар жуьрединбур ятIани, абурун мана идакай ибарат жезва: мецин дуьзвал, диндин стхайрин гъалатIар сабурлувилелди эхун, вичин заманда яшамиш жезвайбуруз хъсанвилер авун, къуншийриз писвал тавун.
Абу аль-Гьасан аль-Бушанжидивай жуьрэтлувиликай хабар кьуна. Ада жаваб гана: «Ам – та вахъ галаз вуна авур крар кхьизвай малаикар галамай кьван (яни гьамиша), гьарам ишлемиш тавун я».
Аль-Антакиди лагьана: «Инсанвал – им эмирнавай вири крар авун, къадагъа авунвай крарикай яргъа хьун ва бедендин кIеви гьевесрин лезетриз ваъ лугьун я».
Валийрикай сада лагьана: «Жуьрэтлувилин бине – им гьамиша маса инсанрин игьтияжар кьилиз акъудиз чалишмиш хьун я».
Жунайдавай жуьрэтлувиликай хабар кьуна ва ада жаваб гана: «Ам ваз кесибдихъ такIанвал тахьун ва девлетлудаз аксивал тавун я. Дуьзвал – им жуьрэтлувилин ва азадвилин дуст я».
Инсанвал ва жуьрэтлувал – тIарикъатдин шартIарикай я
Эй мусурманар, инсан кIанивал, викIегьвал ва жуьрэтлувал Аллагь Таала чирунин рекьин шартIар тирдан патахъай суфизмдин терефдаррин гаф сад хьанва. Заз, суван яц хьиз, инсанрин гъиле авайдахъай элкъуьн хъсан аквазва. Гьатта эгер дуьньядин вири девлетар санал кIватIайтIани, заз вич Аллагь Тааладиз ветIрен луван заланвилин къиметни авачир дуьньядин мал-девлетдикай инсанри язухвиляй гузвай кIусар кьабулзавай цIегьрез ухшар жез кIанзавач.
Имам аль-Хаввасавай вучиз муьруьдри инсанривай са затIни кьабулзавач лагьана хабар кьурла, ада лагьана: «Вучиз лагьайтIа инсанвили ва хъсан къилихди муьруьдар инсанри авур хъсанвал эвез хъувуниз, абурун ихтиярар лазим къайдада кьилиз акъудуниз ва абурухъ гелкъуьниз гьевеслу ийизва».
Пайгъамбарди ﷺ вичин асгьабриз инсанвал хуьнин важиблувал къалурна ва ам чIурзавай ва кьацIурзавай крар авуникай абур игьтият авуна. Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Рекьерал ацукьуникай мукъаятвал ая. Амма нагагь куьн анал хьайитIа, адан бурж вахце». Абуру хабар кьуна: «Рекьин вилик квай бурж гьихьтинди я, я Аллагьдин Расул ﷺ?» Ада лагьана: «Вилер агъуз авун, масабуруз зиян гуникай жув хуьн, саламдиз жаваб гун, хъсанвилихъ эверун ва нагьакьан крар къадагъа авун».
Магъарадин агьалийрилай (асгьабу аль-кагьф) тариф ийидайла, Аллагь Таалади абурун жуьрэтлувал кьетIендиз къейд авуна. Абурун жуьрэтдай викIегьвал акъатзавай ва ада абур тамамвилин чешме тир Аллагь Сад тирвилел гъана. Аллагьди ﷻ лагьана (мана): «Чна ваз, я Пайгъамбар, абурукай гьакъикъи тир кьиса ахъайда. Гьакъикъатда, абур – чпин Раббидихъ инанмиш хьайи жуьрэтлу инсанар я. Чна абур дуьз рекьел мягькемарна» («Аль-Кагьф» сура, 13-аят).
Лугьузва хьи, магъарадин агьалияр жуьрэтлу тир, вучиз лагьайтIа абуру гьасятда ва кьулухъ ягъ тавуна чпин Раббидал ﷻ иман гъана. ГьакIни лугьузва хьи, абур а патахъай жуьрэтлу я хьи, абур рекье гьатна ва та Аллагь Таала чир хьунал агакьдалди, абур акъвазнач. Мад лугьузва хьи, жуьрэтлувилин бине иман я. Гьавиляй Раббиди ﷻ магъарадин агьалийриз жуьрэтлу инсанар лагьана (мана): «Гьакъикъатда, абур – чпин Раббидихъ инанмиш хьанвай жуьрэтлу инсанар я» («Аль-Кагьф» сура, 13-аят).
Жуьрэтлувиликай ва инсанвиликай лагьай иер гафар
Виликдай авай адалатлу инсанри жуьрэтлувиликай ва инсан кIанивиликай гужлу гафар лагьана:
1. Адалатлубурукай сада лагьана: «Чи фикирдалди, инсанвал – им чун магьрум авурбуруз хъсанвал авун, чаз зулум авурбурулай гъил къачун, чахъ галаз алакъаяр атIайбурухъ галаз хъсан алакъаяр хуьн, чаз писвал авурбуруз хъсанвал авун я».
2. Имам аль-Жунайда лагьана: «Жуьрэтлувал Шамда (Сирияда) ава, рахунин устадвал – Иракда, дуьзвал – Хорасанда».
3. Фузайла къейдна: «Жуьрэтлувал – им диндин стхайрин гъалатIрилай гъил къачуз алакьун я».
4. Абу Бакр аль-Варрака лугьудай: «Жуьрэтлу инсан – им вичиз душман авачир кас я».
5. Мугьаммад ибн Али ат-Тирмизиди лагьана: «Вун Аллагь ﷻ патал жуван нефсинин душман хьун – гьам жуьрэтлувал я».
6. Лугьузва: «Жуьрэтлу кас ам я хьи, вуж садазни душман туштIа».
7. ГьакIни лагьанва: «Жуьрэтлу кас ам я хьи, ни виридалайни чIехи бут кукIварнатIа». Пак Къуръанда лагьанва (мана): «Бязи инсанри лагьана: «Чаз са жегьил гададин ван хьанай, ам гьа бутрикай рахазвай. Адан тIвар Ибрагьим я» («Аль-Анбия» сура, 60-аят). Гьар са инсандин бут – им адан нефс я. Ни вичин кIеви гьевесриз аксивал ийизватIа, гьам я гьакъикъи жуьрэтлу инсан».
8. Лугьузва: «Жуьрэтлувал – им вуна жув масабурухъ галаз адалатлувилелди тухун я, масабурувай жувахъ галаз чеб адалатлувилелди тухун истемишун ваъ».
9. Умар ибн Усман аль-Маккиди лагьана: «Жуьрэтлувал – им хъсан къилих я».
10. Ан-Насрабиди къейдна: «Инсанвал – жуьрэтлувилин хел я, им вун кьве дуьньядихъайни элкъуьн ва абур такIан хьун я (михьиз анжах Аллагьдихъ ﷻ элкъвена).
11. Мугьаммад ибн Али ат-Тирмизиди лагьана: «Жуьрэтлувал – им вуна ви кIвале авайбуруз ва мугьмандиз атайбуруз сад хьтин мугьманпересвал къалурун я».
12. Са адалатлу касдивай жуьрэтлувиликай хабар кьурла, ада лагьана: «Им вуна ваз кIанзавай затIуниз ваз кичIезвай кар паталди ваъ лугьун я (яни эхиратда жаза гуз кичIевиляй)».
13. Маса адалатлу инсандивай жуьрэтлувиликай жузуна ва ада жаваб гана: «Ам инсандиз вичин кIвале ни тIуьн незватIа – валиди ва я кафирди – тафават тахьун я».
14. Жунайда лагьана: «Жуьрэтлувал – им писвал тавун, анжах хъсан крар авун ва арзаяр тавун я».
15. Сагьль ибн Абдуллагьа къейд ийидай: «Жуьрэтлувал – им Пайгъамбардин ﷺ Суннадал амал авун я».
16. ГьакIни лагьанва: «Жуьрэтлувал – им гайи гаф кьилиз акъудун ва ихтибарнавайди хуьн я».
17. «Жуьрэтлувал – им вуна авур хъсан крар ваз такун я (яни жуван кIвачихъ ягъ тавун)».
18. «Жуьрэтлувал – им тIалабзавайди патав къведайла кат тавун я».
19. «Жуьрэтлувал – им Аллагьди ﷻ ваз ганвай няметар халкьдиз малумарун ва ви кьилел атай бедбахтвилер чуьнуьхун я».
20. «Жуьрэтлувал – им вуна мугьмандиз цIуд касдиз эверайла, амма эгер кIуьд ва я цIусад кас атайтIа ви гьал дегиш тахьун я».
21. «Дуствиликай хийир хкудун жуьрэтлувал туш».
22. «Жуьрэтлувал – им и дуьньядихъ ва эхиратдихъ галаз алакъалу вири крара жувалай масабур виниз кьурдалай кьулухъ, маса инсанар жувалай хъсанбур яз гьисабун я».
23. «Жуьрэтлувал – им виридаз хъсанвал авун я, абур адаз лайихлу яни, тушни килиг тавуна».
24. «Жуьрэтлувал – им гьамиша маса инсанрин игьтияжар бегьемарунал машгъул хьун я, вучиз лагьайтIа Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Аллагь Таалади лукIраз адан игьтияжда куьмек гун акъвазарзавач, та ам вичин стхадин игьтияж бегьемарунал машгъулзамай кьван».
25. «Жуьрэтлувал – им инсанрин гъалатIрилай гъил къачун ва абурун нукьсанар кIевун я».
26. «Жуьрэтлувал – им жув масабурулай лайихлу яз гьисаб тавун я».
27. Диндар ксарикай сада лагьана: «Мугьман кIвалахдал желб авун асуллу кар туш».
