Инсанри гузвай зиян артух хьун – Дуьньядин эхир мукьва хьунин лишан
Инсанри гузвай зиян артух хьун – Дуьньядин эхир мукьва хьунин лишан
Пайгъамбарди ﷺ лагьана хьи, Дуьньядин эхир хьунин лишанрикай сад – писвал гзаф хьун ва инсанрин арада гуж авун чукIун я. Гьавиляй сабур авун лазим я, гьикI асгьабри Пайгъамбардивай ﷺ чпиз веси авун тIалабайла, ада абуруз сабур авун веси авунайтIа. Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Дуьньядин эхирдиз лишанар ава». Асгьабрикай сада хабар кьуна: «Я Аллагьдин Расул ﷺ, адан лишанар гьихьтинбур я?» Ада жаваб гана: «МискIинра гунагьдин рахунар ийизвай сесер хкаж хьун ва нагьакьан, ягъалмиш хьанвай инсанри дуьз инсанрал винел пад къачун». А чIавуз бедевийрикай сада жузуна: «Я Аллагьдин Расул ﷺ, ахьтин гьал арадал атайла вуна заз вуч авун буйругъда?» Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Ваз малум тир туьгьмет къведай краривай къерех хьухь ва ваз чизвай дуьз крарал амал ая ва жуван кIвале акъваз».
Маса риваятда лугьузвайвал, са касди Пайгъамбардивай ﷺ хабар кьуна: «Я Аллагьдин Расул ﷺ, вуна чаз вуч авун меслят къалурда, эгер чавай чпин ихтиярар хуьн истемишдай ва чун чи ихтияррикай магьрум ийидай инсанри чал гьакимвал ийиз хьайитIа?» Пайгъамбарди ﷺ жаваб гана: «Абуруз яб це ва абуруз муьтIуьгъ хьухь.
Гьакъикъатда, абурун хиве адалатлувал кьиле тухунин жавабдарвал ава (тахьайтIа гунагь гьабуруз жеда), квел лагьайтIа – абуруз яб гунин ва абуруз муьтIуьгъ хьунин жавабдарвал ала (акI авуртIа, Аллагь Таалади квел хъсан эвез агакьарда). Абуру квевай истемишзавай затI абуруз це, гьатта эгер гьахъсуз ятIани ва абурувай куь гьакъиндай чпин везифаяр тамамарун истемишмир. Нагагь абуру куь ихтиярар тамамар тийиз хьайитIа, абурухъ галаз дяве ийимир, куьне Аллагьдивай ﷻ суваб тIалаб абуру квевай истемишзавай затIунай. Абуруз чпи авур крарай гуда, квез – куьне авур».
Пайгъамбарди ﷺ хабардар ийизвай: «Куь кьиле ахьтин гьакимар жеда хьи, абуру хъсан крарни ийида ва Шариатдихъ галаз кьан тийидай крарни. Ни абурун туьгьмет къведай крар кьабул тавуртIа, абурай жезвай гунагьрикай ам михьи жеда, вуж рикIяй абурун писвилел нарази хьайитIа, гьамни къутармиш жеда. Амма, вуж абуру чеб гьакI тухунал рази хьайитIа ва абурун гуьгъуьна аваз фейитIа, гьабур абурун гунагьра шерикар жеда». Асгьабри хабар кьуна: «Чна абурухъ галаз дяве ийидачни бес?»
Пайгъамбарди ﷺ жаваб гана: «Ваъ, та абуру капI ийизмай кьван. Та абуру капI ийизмай кьван!» И гьадисда Пайгъамбарди r чаз Дуьньядин эхирдиз мукьва вахтарин гьакимрикай хабар гузва. Абурун бязи крар хъсанбур жеда, бязибур – писбур. Нивай абурун Шариатдихъ галаз кьан тийизвай туьгьметдин крар мецелди кьабул тийиз алакьайтIа, ам мунафикьвиликай михьи жеда. Ни абурун чIуру крар рикIелди кьабул тавуртIа, ам абурун гунагьра абурухъ галаз шерик хьуникай къутармиш жеда. Амма вуж абурун пис крарихъ галаз рази хьайитIа ва абурсузвиле абурун гуьгъуьна аваз фейитIа – гунагьда ва жазада шерикар жеда.
Аллагьдин Расулди ﷺ гьакIни лугьудай: «Эхиримжи девирда (Дувандин йикъан вилик) ахьтин инсанар пайда жеда хьи, абурун чинар инсанринбур жеда, амма рикIер – шейтIанринбур. Абур гуя пехъи жанавурар хьиз жеда, инсанрин иви экъичзавай, абурун рикIер михьиз регьимдикай магьрум жеда, абуруз алчахвал такIан къведач.
Нагагь вун абурун гуьгъуьна аваз фейитIа, абур ви кьамал ацукьда, амма эгер абуруз таквадайвал чуьнуьх жез хьайитIа, абур вакай пис рахада. Нагагь абур вахъ галаз рахаз хьайитIа, ваз тапарарда, эгер вуна абурал ихтибар авуртIа, абуру вун маса гуда. Абурун аялар – зиян гудайбур, жегьилар – иблисар я, абурун яшлубуру ваз хъсанвилихъ эвердач ва писвиликай хуьдач.
Абурун куьмекдалди хкаж жез кIан хьун – алчахвал я, абурун гъиле авай затI къазанмишиз чалишмиш хьун – акьалтIай кесибвал я. Милайим инсан абуруз – ягъалмиш хьанвайди ва кIеви гьевесриз табий жезвайди, дуьз кас – вичел ихтибар гъиз тежерди, гьакъикъи мусурман – алчахди, гьарамзада лагьайтIа – гьуьрметлуди я. Пайгъамбардин ﷺ Сунна абуру зарар авай цIийивал хьиз кьабулзава, цIийивал – Сунна хьиз. А вахтунда гьа инсанрин винел гьукум абурукай виридалайни писбурув вугуда. А чIавуз абурун арада авай хъсанбуру дуьаяр ийиз Аллагьдивай I тIалабда, амма Раббиди I абуруз жаваб гудач».
Са халкьди Аллагь Тааладихъ ва Адан Пайгъамбардихъ ﷺ галаз кутIуннавай икьрар чIурайла, Халикьди ﷻ гьар гьикI хьайитIани абурал душманар ракъурда ва абуруз авай затIар къакъудда. Абурун гьакимди Аллагь Тааладин Ктабдихъ галаз кьурвал гьакимвал тийидайла, Раббиди I абур уьлкведин къенепатан инсафсуз дявейра твада.
Пайгъамбарди ﷺ къейдна: «Низ Жегьеннемдин цIувай яргъа жез ва Женнетдиз физ кIанзаватIа, къуй вичин кьиникь Аллагьдихъ ﷻ ва Дувандин йикъан инанмиш яз къаршиламишрай ва къуй ада инсанрихъ галаз ийизвай рафтарвал, абуру вичихъ галаз гьихьтинди авуна кIанзаватIа, гьахьтинди авурай». Инсандиз чизвач, вичин уьмуьрдин эхир гьикI къведатIа: ам и дуьньядай иман гваз фидани ва я гвачиз. Уьмуьрдин эхир бахтлуди жедани, тахьайтIа бахтсузди жедани анжах Аллагь Тааладиз чизва.
Амма винидихъ къалурайдан мурад – инсанди вичин хъсан эхирдин ва Аллагьдихъ ﷻ ва Дувандин йикъахъ инанмиш яз кьиникьин себеб жедай крар авун я. Гьадисда лагьанвайвал: «Инсан ахьтин гьалда аваз рекьида хьи, гьихьтин гьалда аваз ам яшамиш хьанатIа. Дувандин юкъуз гьар са кас ахьтин гьалда аваз къарагъарда хьи, гьихьтин гьалда аваз ам и дуьньядай фенатIа». Гьахьняй лукIраз Аллагь Тааладикай хъсан фикир хьана кIанда, Ада вичиз уьмуьрдин рекьин хъсан эхир гуда лагьана, фикирна кIанда, ва адахъ галаз санал а карда вичиз куьмек гудай крар авун герек я.
ГьакIни вичиз инсанри гузвай зиян ада эхун лазим я ва абурухъ галаз ийизвай рафтарвал, абуру вичихъ галаз гьихьтинди авуна кIанзаватIа, гьахьтинди авуна кIанда. Адаз кутугнава инсанриз хъсанвал авун, гьикI Пайгъамбарди ﷺ лагьанатIа: «Вири инсанар – ибур Аллагьдин ﷻ къаюмвилик квайбур я, ва Халикьдиз ﷻ абурукай виридалайни кIаниди ам я хьи, вуж Адан къаюмвилик квайбуруз виридалайни менфятлу ятIа».
Гьа идалди Пайгъамбарди ﷺ ахьтин инсандиз, Аллагь Таалади ам Жегьеннемдин цIувай яргъа ийидайдан ва Женнетдиз ракъурдайдан заминвал ийизва. Пайгъамбарди ﷺ гьакIни лагьана: «Дувандин югъ алукьдач акьван чIавалди, та кьве чIехи дестеди сада-садахъ галаз дяве ийиз гатIумдалди. Абурун арада чIехи дяве жеда. Кьве патани гьа са кардихъ эвер гуда (яни Исламдихъ) ва гьар са пата чеб гьахъ я лугьуз фикирда. ГьакIни та 30 кьван дажал акъатдалди, ва абурукай гьар сада вич Аллагьдин пайгъамбар я лугьуз тестикьарда.
Та гьакъикъи диндин чирвилер квахьдалди, залзалаяр артух жедалди, вахт фад акъатдалди, дяве-шулугъар жедалди, еке секинсузвилер ва кьиникьар жедалди, куь девлет артух жедалди акI хьи, ам гзаф хьуниз килигна, девлетлу къайгъудик жеда, адан игьсан (закат ва садакьа) ни къачудатIа лугьуз, ва гьатта эгер адаз ахьтин кас жагъайтIани, эхиримжида адаз лугьуда: «Заз адахъ муьгьтежвал авач». Та инсанри кьакьан кIвалер эцигунин карда сада-садахъ галаз гьуьжетар ийиз башламишдалди ва та инсан масадан сурун патавай фидайла икI лугьудалди: «Пагь, эгер зун ви чкадал алайтIа!»
Сабурлувилелди зарар эхуна хушбахтвал ава
Мунафикь – им шел-хвал ийидай, масабуруз тIимил хийир гудай ва гзаф гьуьжетар ийидай инсан я. Вилик хьайи адалатлу ксари чпин терефдарриз веси ийидай хьи, инсанри гузвай зарар сабурлувилелди эхдайвал. Абурукай сада вичин сухтадиз лагьана: «ВетIрен ва акьрабдин кIасун эх, вавай масабурун зиян эхиз жедайвал».
Адаз садра ветI рекьизвай муьруьд акуна ва адаз лагьана: «Вун гьикI тIарикъатдин рекьел – Аллагьдиз ﷻ мукьва инсанрин рекьел – акъвазиз алахъзава, эгер ветI кьена, адан кIасун эх тавуна, ви ажугъдиз кIанзавай кар ийиз хьайила?!» Шейхерикай сада лагьана: «Муьруьддин виридалайни гьайбатлу къилих – диндин стхайрин гьуьрмет хуьн, абурухъ галаз иер рафтарвал авун ва парталар, тIуьн ва пул герек хьайитIа лагьана, кIватI тавун я».
Азарханада авай вали ашШиблидин патав са десте инсанар атайла, ада абурувай хабар кьуна: «Куьн вужар я?» Абуру лагьана: «Вун кIанзавай ви патав атанвай инсанар я». А чIавуз ада абурал къванер гьалчиз гатIумна, абур лагьайтIа, катиз башламишна. Ада лагьана: «Эй тапархъанар, эгер квез зун кIанзавайди тиртIа, зи патай жезвай зарар куьне сабурлувилелди эхдай!» Адалатлубурукай сада лагьана: «Эгер дуьньядин са затI патал хъел татана вавай эхиз хьайитIа, гьакI ая».
ДАГЪУСТАНДИН МУФТИЙ, ШЕЙХ АГЬМАД ЭФЕНДИ АБДУЛАЕВ
