Рамазан вацра сивер хуьнин важиблувал

Мусурманриз йисан варцарикай виридалайни багьади, пак тир Рамазандин варз я. Исламдин вад дестекдикай сад – Рамазандин вацра сив хуьн я. Пак тир Къуръанда Аллагьди лугьузва (мана): «Эй инанмиш хьанвайбур, квел къведалди авайбурун хьиз, куь хивени сив хуьн тунва, квекай Аллагьдихъай ﷻ кичIедайбур хьун патал» («Аль-Бакъара» сура, 183-аят).

 Сив хуьзвай инсандиз вичин хиве авай вири тамамвилерикай хабар хьун лазим я. Идан барадай чна газетдин алатай нумрада чапнай. Амма абурал алава яз, сив хуьзвайдаз са зеррени тIимил тушиз чир хьун герек тир маса къанунарни ава.

Сив хуьн низ ферз туш?

Ислам – им инсанар патал регьимлу ва кьезилвилер авай дин я. Рамазандин вацра тайин тир жерге инсанри сив хуьн тавуртIани жезва. Абур вужар я?

1. Зайиф хьанвай кьуьзуьбур. Гьалдай фенва, зайиф хьанвай сивер хуьз тежезвай кьуьзуь инсанри, ахъа хьайи гьар са сивин еринда кесибриз саки 650 грамм къуьл - жерме гуда. Ахьтин къуьлуьнин кьадардиз «муд» лугьуда.
2. КIвачел залан ва аялдиз хур гузвай дишегьли. Ахьтин дишегьлийривай сив хуьн тавуртIани жеда. Эгер сив хуьзвай дишегьлидин вичин, я туштIа аялдин чандиз зарар жез хьайитIа, сив хуьн гьатта къадагъа я.

Эгер хур гузвай дишегьлиди сив хуьникай вичин чандиз зарар хьуникай, я туштIа аялдиз нек тIимил хьунин къурхувал аваз сив хуьн тавуртIа, ахъа хьайи сивер ада мумкинвал хьайила эвез хъийида. Къведай йисан Рамазандин варз алукьдалди ахъа хьайи сивер эвез хъувуртIа хъсан я, эгер мумкинвал хьайитIа.

 Эгер дишегьлиди вичин аялдин чандиз зарар хьунин къурхувал аваз сивер ахъа авуртIа, мумкинвал хьайила ада абур эвез хъийида ва, алава яз, гьар са ахъа хьайи сивяй кесибриз са «муд» (650 грамм) къуьл гуда.

3. Азарлу инсан. Азар себеб яз сив хуьн тавун патал, Аллагьдихъай кичIе кьве мусурман духтурди а кар тестикьарна кIанда. Сагъ хъхьайла, абуру ахъа хьайи сивер эвез хъийида.

Эгер сив хвенвай инсандин чандиз зарар хьунин, я туштIа бедендин са паюнин кIвалах къайдадикай хкатунин къурхувал аваз хьайитIа, а вахтунда ада сив хуьн акъвазарзава. Идан гьакъиндай пак тир Къуръанда лагьанва (мана): «Куьне куь чанар пучмир» («Аль-Бакъара» сура, 195-аят).

4. Рекье авай кас. Эгер инсан гьалал рекьиз экъечIнаватIа, адавай сив хуьн тавуртIани жеда. Пак тир Къуръанда лугьузва (мана): «Квекай сив хуьникай зарар авай азарлудавай ва рекье авайдавай сив хуьн тавуртIани жеда. Мумкинвал хьайила (рекьяй хтайла ва сагъ хъхьайла) ахъа хьайи сивер ада эвез хъийида» («Аль-Бакъара» сура, 184-аят).
5. ГъвечIи аялар. Яшар тамам тахьанвай (тахминан 14 йис) аялрин хиве сив хуьн авач. Амма абуруз Рамазандин вацра сив хуьнин важиблувиликай малумарна кIанда ва диндин а дестек вахт хьайила кьиле тухун патал, гьеле гъвечIизамаз тербия гун хъсан я.
6. Акьулдиз кьерибур. Гьадисда лугьузва: «Чпин амалрин патахъай пуд жуьре инсанри жаваб гузвач: акьулдиз кьерибуру, ксанвайбуру ва яшар тамам тахьанвай (14 йис) аялри».

Гьадисдай аквазвайвал, Аллагьдин ﷻ вилик пуд жуьре инсанри чпин амалрин патахъай жаваб гудач. Гьавиляй, кьил-кьилелай фенвай инсандин хиве сив хуьн авач.

Сив хвейидаз гузвай суваб

1. Абу Гьурайрадилай атанвай Имам аль-Бухариди ва Муслима (чпелай Аллагь рази хьуй) агакьарнавай Пайгъамбардин ﷺ гьадисда лугьузва: «Аллагь-Таалади лагьана: «Адаман хцин гьар са амал, сив хуьн квачиз, анжах вич патал я, амма ам (сив хуьн) гьакъикъатда Зун патал я. Сив хуьнай За адаз лайихлу суваб кхьида. А юкъуз куьн эдебсуз амалривай яргъа хьухь ва сес хкажмир. Эгер квехъ галаз сад гьуьжетар ийиз экъечIиз хьайитIа, куьне лагь (жуван къеняй): «Дугъриданни, за сив хуьзва!» Кьин хьуй Аллагь-Тааладал, сив хвенвайдан сивяй къвезвай ни, Аллагь-Тааладиз мускусдин атирдилайни хуш я. Сив хуьзвайдаз кьве шадвал жезва: нянихъ вичин сив ачухдайла ва Дувандин юкъуз вичин Халикьдихъ галаз гуьруьшмиш хьайила».

Чна Аллагьдиз ﷻ ийизвай ибадатрикай Ада Вичиз сив хуьн хкъяна. Вучиз акI ятIа, чаз имам аль-Гъазалиди (Аллагьдин регьимдик хьурай вич) кьве себеб къалурзава:

а) Сив хуьн – им чинебан ибадат я. Инсанриз анжах сив хвенвайдавай а вакъиа чир жеда. Амай жуьре ибадатар инсанриз аквазва. Са бязи вахтара ахьтин ибадатар инсанри масадаз къалурун патал ийизва. Гьавиляй сив хуьн им анжах Аллагь ﷻ патал жезва.

б) Инсан рекьелай алудун патал лянет хьайи иблисди гьар жуьредин яракьар ишлемишзава. Адан виридалайни къуватлу яракь бедендин гьевеслувал ва бедендин кефиниз кIан хьайи герексуз мурадрин гуьгъуьна хьун я. Сив хуьни лагьайтIа, адахъ галаз женг тухузва.

2. Имам Тирмизидилай атанвай гьадисда лугьузва: «Сив хуьн – им Жегьеннемдикай хуьзвай далда я».
3. 3. ТIабаранидилай ва Байгьакъидилай (чпелай Аллагь рази хьуй) атанвай гьадисда лугьузва: «Инсанди Аллагьдин рекьел авунвай харжияр артух жезва: са диргьемдай (гимишдин пул) – ирид вишел, са динардай (къизилдин пул) – ирид вишелди. Сив хуьнай жезвай сувабар анжах Аллагьдиз чизва».
4. Имам аль-Бухаридилай ва имам Муслималай (чпелай Аллагь рази хьуй) атанвай гьадисда Пайгъамбарди ﷺ лагьанва: «Гьакъикъатда, Женнетда Дувандин юкъуз анжах сив хвенвайбурулай гъейри садни гьахь тийидай «Ар-Раййан» тIвар алай ракIар ава. А чIавуз лугьуда: «Гьина ава сив хвейибур?» - абур вилик экъечIда ва абурулай гъейри садни а ракIариз гьахьдач. Абур гьахьайдалай кьулухъ а ракIар агал хъжеда».
5. Имам ибн Мажагьа агакьарнавай гьадисда лугьузва: «Гьар са шейиниз вичин михьивал ава. Бедендин михьивал сив хуьн я. Сив хуьн – им сабурлувилин са пай я».
6. Имам Агьмадалай атанвай гьадисда лугьузва: «Аллагьдин разивал патал сив хвенвай инсанди эгер гьа юкъуз (сив гвай) чан гайитIа, ам Женнетдиз фида».
7. Имам Бухаридилай, Тирмизидилай ва Насаидилай (чпелай Аллагь рази хьуй) атанвай гьадисда лугьузва: «Сагъ са юкъуз сив хвейи инсандин чин Аллагьди ﷻ чарасуз Жегьеннемдин цIукай 70 йисан мензилдиз яргъа ийида».

А. Эмирсултанов