ФитIр закатдин важиблувал
Гьадисда лугьузва: «Рамазан вацра хвенвай сивер чилинни цавун арада жеда, та закату-ль-ФитIр (зеэр) гудалди, адалай кьулухъ цаварал хъфида». Закату-ль-ФитIр – сагь гьар са мусурманди, Рамазандин вацра сивер хуьн-техуьнилай аслу тушиз, гун лазим я.
Умаран хва Абдуллагьа Пайгъамбардин ﷺ гьадис ахъайна: «Мусурманрин арадай итим ва дишегьли, азадди ва лукI талгьана, Рамазан вацра закату-ль-ФитIр гун гьар са инсандиз чарасуз я». Эгер Рамазандин вацран эхиримжи юкъуз, рагъ акIайдалай кьулухъ инсан рагьметдиз фейитIа, адалай закат къвезва. Рагъ акIидалди рагьметдиз фейитIа, я туштIа рагъ акIайдалай кьулухъ аял хайитIа, абурулай закат къвезвач. Сив хуьнин суварин вилик квай йифиз ва суварин юкъуз кIвале недай тIуьн авай ва суварин йифен рагъ акIидай вахтунда чан алай гьар са мусурман итим, гьакI дишегьли зеэр гуниз мажбур я. Рагъ акIидай вахтунда аял хайитIа, гьадалайни зеэр гун лазим я. Зеэр нафакьадал алачир касдилай (яшар тамам хьанвай хва, диде-буба...) гузватIа, гьа касдивай ихтияр (векилвал) къачун лазим я.
Закат яз вуч гуда ва адан кьадар гьикьван я?
Зеэр яз гзафни-гзаф ризкьи хьиз (къут) ишлемишзавай недай шейэр гуда. Дагъустанда (вири Россияда хьиз) гзаф ишлемишзавай ризкьи къуьл (гъуьр) я. Гьаниз килигна зеэр къуьлелай алудун лазим я. Къуьл хъсан еридинди ва михьиди хьун лазим я. Имам Шафиидин мазгьабдай къуьлуьн зеэр 2,4 килограмм тайинарнава, амма адак жезвай руг ва маса затIар фикирда кьуна, 2 килограммни 500 грамм хьайитIа хъсан я. Абу Саид аль-Худридилай атанвай гьадисда лугьузва: «Пайгъамбардин вахтунда чна, суварин юкъуз незвай тIуьникай са сагь гудай. Чи тIуьн мух, хурмаяр (финик), кишмишар ва шур тир». Бязи алимри зеэр - им 2 килограммни 700 грамм яз гьисабзава. Эгер и фикир бинедиз къачун хьайитIа, мадни хъсан жеда. Зеэр яз къуьл гун четин акъвазиз хьайитIа, имам Абу Гьанифадин мазгьабдал бинеламиш хьана гьа къуьлуьн кьадардин къимет пул яз гайитIани жеда (къейд: Абу Гьанифадин мазгьабда сагьдин кьадар 3200 грамм я, амма гьа са вахтунда абуру къуьл сагьдин са пай гун бес я лугьузва. Гьаниз килигна, мусурманривай адан са паюнин пул гайитIани жеда, гьакIни 2400 граммдин пул гайитIани, 3200 граммдин пул гайитIа, генани хъсан жеда). ИкI яз хьайила, шафиитри ният авуналди икI лугьун лазим я: зеэр пул яз имам Абу Гьанифадин рехъ кьуна гузва. ГьакI ятIани, Шафии мазгьабдин рекье авайбуру зеэр къуьлуьналди гайитIа хъсан я. Закатдин зеэр гудайла ихьтин ният авун лазим я: «За жувалай (жуван уьмуьрдин юлдашдилай, хцелай, рушалай - абурун тIварар кьуналди) ферз тир сагь – закату-ль-ФитIр Сад Аллагьдин тIварцIелди лайихлу инсанриз гузва».
Закат низ гуда?
Закату-ль-ФитIр гьа адетдин закат хьиз анжах инсанрин тайин къатариз гудай ихтияр ава: 1. Факъир - акьалтIай кесибриз, къекъверагвилин гьалда авайбуруз (яни лазим кьадардикай 20-30% такьат авайбуруз). 2. Мискин - кесиб яз са гьалда яшамиш жезвайбуруз (яни лазим кьадардикай 70-80% такьат авайбуруз). 3. Закат кIватIунин, хуьнин, гьисаб кьунин ва паюнин карда кIвалахзавайбуруз. 4. ЦIийиз диндал атанвайбуруз (яни Ислам кьабулнавай, иман кIеви авун патал куьмек герекбуруз). 5. Махсус икьрардин бинедаллаз азад авунвай лукIариз (алай вахтунда ахьтинбур амач). 6. Чпел буржар алайбуруз, эгер абур Шариатди ихтияр ганвай рекьер патал (сагъламвал мягькемарун, тIуьн, чарасуз кIвал эцигун, пек-партал къачун патал ва икI мад) кьунваз хьайитIа. 7. Чеб гьакъикъи дуьз рекье аваз имансузрихъ галаз пак дяве (гъазават) ийизвайбуруз (алай вахтунда ихьтинбурни авач лагьайтIа жеда ва я алимри абур Палестинада ава лугьузва). 8. Сафарда, рекье авайбуруз (яни шариатди ихтияр ганвай сиягьатда аваз лазим такьатар гумачирбуруз). Эгер а жергейрик акат тийизвай инсанриз гайитIа, ганвай закат адетдин садакьадай жезва. Гьавиляй ахьтин инсандин хиве закат гун амукьзава. КьетIендиз къейд авун лазим я хьи, закат анжах винидихъ тIварар кьунвай жуьредин мусурманриз гун лазим я. Гьар са касди гузвай зеэр, гьина адал суварин йиф гьалтнатIа, гьа чкада гун лазим я.
Закат мус гуда?
Зеэр Рамазандин вацран къене мус гайитIани жеда, амма суварин вилик квай йифиз рагъ акIайдалай кьулухъ, суварин капI ийидалди, гун хъсан яз гьисабзава. Ам суварин юкъуз кьиляй-кьилиз, рагъ акIидалди гайитIани жеда. Ам гун и вахтунилай яргъал ракъурун гьарам я. Вахтунда зеэр гуз алакь тавур касди ам жезмай кьван фад, месела пакад юкъуз эвез хъувун лазим я. Эгер сагь вилик йисара ганвачиз хьайитIа, ам жезмай кьван фад эвез хъувун лазим я, вучиз лагьайтIа им гьар са мусурман патал ферз (мажбур тир) кIвалах я.
«Закат Исламда» ктабдай.
