Вун гьаждал физ гьазур яни?
Вун гьаждал физ гьазур яни?
Гьаж – им чи диндин вад лагьай дестек я. Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Кьабулнавай гьаждин суваб анжах Женнет я» (Бухари). Нагагь гьаждал фидай рехъ ачух (саламат) ятlа, мусурмандихъ пулдин такьатар ва бедендин сагъламвал аватlа, адан хиве уьмуьрда са сеферда гьаж ва умра авун гьатзава. Инал чна тlвар кьур хьтин мумкинвилер авай касди эгер гьаж къурмишначтlа ва ам кечмиш хьанатlа, варисри адан паталай са кас (вичи садра кьванни гьаж авур) гьаждал ракъурун лазим я.
Авайвал лагьайтlа, чи халкьди гьаждиз герек тир фикир гузвач, гьатта аниз физ гьазур хьайибурузни бязи вахтара кутуг тавур гафар лугьузва. Мисал яз, са касди лугьузва хьи, вич гьаж ийиз физ гьазур хьанвайдакай хабар хьайила, къуншиди адаз лагьана: «Вад виш агъзур манат харж авуна вун гьаждал физвани? Бес Аллагьди ﷻ хизандин тlуьн атlана ваз гьаниз алад лугьузвани?» А касди жаваб гана: «Хизандиз недайди герек кьадардилай артухни ава. За жуван ферз кьилиз акъудун лазим я». Къунши секин хьанач: «Гьакl ятlани, вавай а кьадар пулунихъ жуван кlвал-югъ патал гзаф кlвалахар ийиз жедай». Гьуьрметлубур, завай инал абурун ихтилат гафба-гаф гъиз хьанач, амма мана за квел агакьарна. А кас сифте яз гьаждал физвай, инал гьатта кьвед ва пуд лагьай сеферда гьаждал физвайбурукай ихтилат физвач. Гьа са вахтунда, бязибур хьиз Бразилиядиз ва я Кьиблепатан Доминиканадиз ял ягъиз фидалди мусурман кьвед, пуд ва я ирид лагьай сефердани гьаждал фин хъсан я. Гьар инсанди вичин имандин (Аллагьдихъ ﷻ инанмишвилин) дережадиз килигна фикирзава, гьавиляй чавай абур айиб ийиз жедач. И кьиса инал гъуналди зи ният – са низ ятlани туьгьмет авун туш, акси яз, заз жуван халкь ва вири мусурманар кlан я, гьавиляй зи мурад анжах чун вири диндал кlеви хьун ва чна сада-садаз хъсан кlвалахра куьмек гун я.
Малумат
Инсанар гьаждал ва умрадал тухузвай «Марва-тур» тешкилатди хабар гайивал, алай 2024-йисан гьаждал физ кlанзавайбуру чпин документар март вацран эхирдалди тешкилатдиз агакьарун лазим я. Гьакlни заграничный паспортар цlи анжах 10 йисан муддатдинбур кьабулзава.
2023-йисан гьаждикай
2010-йисуз заз Аллагь Таалади пак чилерал фена гьаж къурмишдай мумкинвал гана. Ингье яргъал тир 13 йисалай 2023-йисуз зун мад Меккадиз мугьман хьана. И сеферда гьаж за эмедин гададин паталай ийизвай. Россиядин армиядин медслужбадин подполковник Мирзоев Роберт Украинадин чилел СВО-да телеф хьана. Вичи капl ийизвачиртlани, ам инсанрин къайгъуда авай кас тир. Гьавиляй ада вичиз духтурвилин пешени хкянай. Аллагьдин ﷻ рагьмет хьурай вичиз!
Макъаладин сифте кьиляй за кхьейвал, инсан и дуьньядилай фейила, ада тунвай ирсдихъ (наследство) сифте Аллагьдин ﷻ вилик квай буржар (кпlар, сивер, закат, гьаж) ва ахпа инсанрин буржар вахкун лазим я. Гьайиф хьи, садбуруз и кардикай гьич хабар авач, муькуьбуруз – гьич къайгъу.
Амма Мирзоев Робертан патахъай адан хайибур къайгъуда хьана. Адан хиве Аллагьдин ﷻ вилик гьихьтин буржар аматlа ва абур гьикl вахкудатlа абуру завай жузуна ва за абуруз Шариатда авайвал вири лагьана. Нетижада абуру Роберт стхадин паталай муьгьтеж инсанриз герек кьадар къуьл ва пул пайна. Гьаж абуруз за тамамарна кlан хьана. Гьелбетда, Мирзоев Роберта тунвай ирсдикай гьаждиз герек кьадар такьатар чара авуна ва зун пул гваз «Марва-тур» тешкилатдиз фена. Вучиз «Марва-тур»? Вучиз лагьайтlа анжах «Марва-тур» тешкилатдал завай ихтибар гъиз жезва.
Гьазур хьун
Гьаж – им ял язавай чка туш, ам виридалайни четин ибадатрикай сад я. Гьавиляй гьаждиз физвай кас кlевелай гьазур хьун лазим я. Иллаки сад лагьай сеферда аниз физвайбур. Абуру гьаждин адетар кьиле тухудай къайда чирун лазим я. Гьакlни гьаж чlурзавай ва жерме (штраф) къвезвай амалар чир хьана кlанда.
Сад лагьай сеферда зун гьаждал фейила, кlвачер тlаз зун сагъ са юкъуз месел къатканай. А кlвалах зи рикlелай алатзавач. Гьавиляй и сеферда гьаждал физ са шумуд варз виликамаз зун яхдиз къекъвез башламишна. А пак чкайра цlудралди километрияр кlвачи къекъвезвай вахтар жезвайди я. Гьаждал физвайбуру, адет яз, кlвачел алукlдай цlийи къапар къачузва ва ахпа пак чкайра абуру кlвачерин дабанар язава, къадамрал хирер ийизва. Акl тежедайвал, цlийи кlвачин къапар жуван хуьре ва я шегьерда алукlун, абурухъ вердиш хьун лазим я.
Мензил
Медина шегьерда Мугьаммад Пайгъамбардин ﷺ мискlин чун яшамиш жезвай кlвалин (гостиницадин) патав гвай, гьавиляй ферз кпlар вири чна мискlинда ийизвай. Амма Меккада авай гостиницадай Гьарам мискlиндиз вад километр кьван рехъ авай. Гостиницадин виликай чун са автобусда аваз автостанциядал физвай ва анай маса автобусда ацукьна – Гьарам мискlиндиз. Са арада вад йикъан къене шегьерда автобусар гьич амукьнач, абур Минадиз фенвай. Гьа вахтунда садбур кlвачи-кlвачи, муькуьбур такси улакьра аваз Гьарам мискlиндиз фена. Гьакl хьайила, са пай кпlар чна чи гостиницада авай «мискlинда» ийизвай. Са карди зун секинарзавай, чи гостиница Гьарамдин чилик акатзавай, яни гьана ийизвай ибадатрин (кпlарин) сувабни 100 агъзур сеферда артух жезвай.
2010-йисуз чи гостиница Гьарам мискlиндивай са километр кьван мензилда авай ва гьажийривай мискlиндин кlандай чкадал ацукьна (акъвазна) ибадат ийиз жезвай. 2023-йисуз гьукуматдин патай гьажийрал алай гуьзчивал гзаф хьанва ва заз са кьадар чи ихтиярар атlанвайди хьиз акуна. Санлай къачурла вири хъсан я, амма гекъигунар тавунани завай эхиз жезвач.
Сагъламвал хуьн
Сагъламвилин месэла гьаждал хцидаказ акъвазнава. Начагъ тахьана амукьзавай инсанар, заз малум тирвал, ана тек-бир жезва. Садбуруз гзаф тадияр гузва, муькуьбур регьятдиз сагъ хъжезва. Мискlинда ацукьнавай чlавуз гагь сада, гагь масада пис уьгьуьяр ягъиз жедай.
Зи фикирдалди, гьажияр начагъ хьунихъ са шумуд себеб ава: сад лагьана гьава дегиш хьун (Дагъустан – Мекка); дуьньядин гьар са пипlяй инсанар са чкада кlватl хьун (бактерияр, вирусар); куьчедилай гъейри амай вири чкайра кондиционерар хьун (куьчедал гьекь жезва ва ахпа кондиционерди гьелекзава); зам-замдин къайи ятар хъун (къайи тушир ятарни ана ава);
Нетижа
Гьаж – им ял ягъиз физвай чка туш. 2023-йисуз гьаждал заз чидай са стхани фенай. Ам Туьркиядиз, Дубай ва Шаржа эмиратриз ял ягъиз физ вердиш тир. Вичиз гьаждал физ кlанзава лагьайла, за адаз гьаждал гьалтзавай четинвилерикай виликамаз ахъайнай. Арафадин дагъдал ам зи кьилив атана. Ам лап зегьем югъ тир. Гьа арада ада хъвер кваз икl лагьанай: «Зун курортдиз тефизвайди заз чизвай, амма гьаж икьван четин ибадат я лагьана за фикирни авуначир».
Бязибуру гьаждал физвайбуруз ва гьаж авуна хтайбуруз туьгьметар ийизва, гуя абур гьич дегиш хьанач. Гьуьрметлубур, гьаж – им инсанар малаикриз элкъуьрзавай чка туш. Аниз инсанар чпин пулни вахт харжна Аллагьдин ﷻ вилик квай бурж вахкуз физва. Эхь, гьаж авунвай кас вич генани хъсан тухуз алахъна кlанда, амма чаз масабурувай истемишдай ихтияр авач. Чна эвел гьар сада вичи-вичивай (нефсинивай) истемишна кlанда. Гьа са вахтунда, тежрибади къалурзавайвал, гьаждал фейи гзаф пай инсанар хъсан патахъ дегиш хьанва. Амма а хъсанвал виридаз такун мумкин я.
Къуй Аллагьди ﷻ гьар са мусурмандиз тамам гьаж ийидай ва Мугьаммад Пайгъамбардин ﷺ зияратдал кьил чlугвадай мумкинвал гурай!
