Аввабин капI
Аввабин капI
Мугьаммад Пайгъамбарди ﷺ гъетрен кпIунилай кьулухъ галай суннат ратибатдилай гуьгъуьниз аввабин капI ийизвай. Аввабин кпIунин патахъай якъин гьадисар авач, амма гзаф кьадар зайиф гьадисар ава. Алимри лугьузвайвал, эгер гьа са месэладин гьакъиндай са шумуд зайиф гьадис атанваз хьайитIа, а гьадисри гьакъикъи гьадис эвез ийида (яни са шумуд зайиф гьадис санлай къачурла абур гьакъикъи са гьадисдиз барабар жеда).
Аввабин гъетрен кпIунилай кьулухъ Пайгъамбарди ﷺ, гьакI адан асгьабри ва табиинри (асгьабрин гуьгъуьнай атай несил), кьуд мазгьабдал амал ийизвай вири алимри ийизвай. Аввабинрин кпIар авур са шумуд асгьабдин тIварар кьаз жеда. Ингье абур: Абдуллагь ибн Мас’уд, Абдуллагь бин Умар, Салман аль-Фариси, Анас бин Малик ва масабур. Абурун гуьгъуьнлай атай несилдай Али Зайну-ль-Абидин бин Гьусайнан, Саид бин Жубайран, Мугьаммад бин Мункъадиран ва масабурун тIварар кьаз жеда. Эхиримжи вахтара пайда хьанвай дуьз рекьелай алатнавайбурулай гъейри, аввабинрин кпIар герек авач лагьай гьич са касни, са алимни хьанач.
Чна винидихъ лагьайвал, эгер зайиф гьадисар жуьреба-жуьре риваятар (версияр) аваз са шумуд чкадал гъанваз хьайитIа, абур гьакъикъи гьадисдай кьаз жеда. Агъадихъ чна са шумуд гьахьтин гьадис гъизва.
- Имам Насаиди Гьузайфадилай атанвай гьадис гъизва: «Аллагьдин Пайгъамбарди ﷺ гъетрен кпIунилай кьулухъ месин капI жедалди суннат-кпIар ийидай».
- Умар бин Ясиралай имам ТIабараниди чал ихьтин гьадис агакьарнава: «Заз зи рикI алай Пайгъамбарди ﷺ гъетрен кпIунилай кьулухъ ругуд кьил суннат-кпIар ийиз акуна».
- Имам ТIабаранидини имам Агьмада Убайдадилай ихьтин гьадис агакьарна: «Аллагьдин Расулди ﷺ гъетренни йифен кпIарин арада суннат-кпIар авун буйругъдай».
- Тирмизиди ихьтин гьадис агакьарнава: «Гъетрен кпIунилай кьулухъ ругуд кьил суннат-кпIар авун цIикьвед йисан къене Аллагьдиз ﷻ ибадат авунихъ галаз гекъигзава».
- ТIабаранидилай атанвай гьадисда лугьузва: «Гъетрен кпIунилай кьулухъ ругуд кьил суннат-кпIар авур инсан гунагьрикай михьзава, гьатта абур гьуьлуьн каф кьван гзаф аватIани».
- Ибн Мубаракалай агакьнавай гьадисда лугьузва: «Гъетренни йифен кпIарилай кьулухъ ийизвай кпIариз аввабинрин кпIар лугьуда».
«Аввабин» - им Аллагь ﷻ гзаф кIан хьун себеб яз Адахъ тамамдиз элкъвенвай касдиз (инсанриз) лугьузва. Месела, нянихъ, галат хьанваз кIвалахдилай хтайла, хуьрек тIуьна ял акъадарзава, агалтзава. Ихьтин легьзейра Аллагь ﷻ рикIелай алатзава. Вирида ял ядайла кпIар ийизвайбуруз тамамдиз Аллагьдихъ ﷻ, Ам пара кIан хьун себеб яз, элкъвенвайбур лугьуда. Аввабинрин суннат-кпIарикай алава малуматар «Итгьаф» ктабдай (3-том, 614-617-чинар) къачуз жеда.
Винидихъ гъанвай гьадисрикай гьар сад кьилди къачуртIани аввабинрин суннат-кпIар авун патал тамам делил я.
