Сура аль-Бакъара (Кал)
Мергьяматлу (и дуьньяда виридаз), Регьим ийидай (анжах инанмишбуруз эхиратда) Аллагьдин тIварцIелди.
1. Алиф. Лям. Мим. (Бязи сураяр башламишзавай гьарфарин манадин гъавурда акьунин патахъай Къуръандиз баян гузвайбур са фикирдал атанач. Ахьтин гьарфариз «аль-гьуруф аль-мукатта» (кьилдин, пайи-паяр хьанвай гьарфар) лугьузва. Бязи алимри лагьана хьи, Аллагьди I абурун мана ачухнач, гьавиляй инсанриз а гьарфарин мана чизвач.
И фикир имам альКъуртIубиди агакьарзава. Маса алимри – абурун арада имамар Ибн Касир, аз-Замахшари ава – гьисабна хьи, а гьарфари Къуръандин надирвал, кьетIенвал къалурзава (и`жазуль Къуръан): гьарфар гьагьабур ятIани, инсанривай Къуръандиз тешпигь са затIни туькIуьриз жедач. Гьахьняй «аль-гьуруф альмукатта» гьарфарилай гатIумзавай вири сурайра, а гьарфарилай кьулухъ Къуръан Аллагьди ﷻ ракъурнавайди я лугьудай аятар къвезва.
Ахьтин аятрихъ галаз чи рафтарвал ихьтинди хьун лазим я: а) абурухъ инанмиш хьун; б) Аллагьди ﷻ абура тунвай мана Адал Вичел тун; в) баянрихъ къекъуьн тавун; ﷺ) Аллагь Тааладивай чи рикIер гъалатIрикай ва ягъалмишвилерикай хуьдайвал, Адавай тIалабун).
2. А Ктаб (А гьуьрметдиз лайихлу Къуръан, вичикай гьеле Мусади ва Исади лагьай, Аллагь Таалади ракъурна, гьавиляй) – ада шак авач (а Ктабда) – Аллагьдихъай кичIебуруз (чпиз дугъриданни Аллагьдин ﷻ эмирар чIуриз ва къадагъа крар ийиз кичIезвай) дуьз рехъ къалурзавайди я.
3. Абур (Аллагьдихъай ﷻ кичIебур), гьибур чинебан крарихъ инанмиш ятIа (имандин бинейрик акатзавай ва гьисс ийидай бедендин паяривай кьатIуз тежедай, акьулдиз чир тежедай ва анжах пайгъамбарривай чир жедай вири затIар), капI (ферз тир) ийизватIа (тамамдиз) ва харж ийизватIа (Аллагьдин I рекье, закат ва фитIр гуналди), Чна абуруз ганвай паюникай.
4. Абур, вужар ваз ва вал къведалди ракъурнавайбурухъ (виликан пайгъамбарриз ракъурнавай Ктабрихъ) инанмиш ятIа ва гьамишалугъ уьмуьрдихъ (ам авайдахъ) инанмиш ятIа,
5. абур чпин Раббидин дуьз рекьел ала ва абур къутармиш хьанвайбур я.
6. Гьакъикъатда, имансузриз са гафар я, вуна абур виликамаз хабардар ийизвани (къвезмай хатавиликай) ва я хабардар ийизвачни, (вуна вуч авуртIани, кьве дуьшуьшдани) – абур инанмиш жедач. (А крарикай вуна гъам чIугун герек туш).
7. Аллагьди абурун рикIер ва япар муьгьуьр яна кIевнава, абурун вилерал лагьайтIа – (таквадай) перде ала (гьакъикъат кьабулуниз манийвал ийидай). Абуруз (кьве дуьньядани) – чIехи жаза жеда.
8. Инсанрин арадани ава ахьтинбур, чпи лугьузвай: «Чун Аллагьдихъ ва Дувандин йикъахъ инанмиш хьана». Амма абур инанмишбур туш (мунафикьар я, рикIе имансузвал чинеба хуьзвай).
9. Абур Аллагь ва мусурманар алдатмишиз алахъзава. Амма (гьакъикъатда абуру) чпелай гъейри са касни алдатмишзавач ва (и кар) аннамишзавач.
10. Абурун рикIера начагъвал ава (мунафикьвилин ва шаклувилин). Аллагьди абурун начагъвал артухарна (абуру кьабул тийизвай диндин цIийи везифаяр ва къайдаяр ракъуруналди ва идалди чпин имансузвал артухаруналди). Абуру таб авунай (иман гъанвайбуру хьтин амалар ийиз) – абуруз азаб гудай жаза жеда.
11. Абуруз лагьайла: «Чилел гунагьар ийимир (имансузвал ийиз ва инсанар диндилай алудиз)», абуру жаваб гузва: «Чна анжах къайда твазва».
12. Квез чир хьухь хьи, гьабур я гунагьар ийизвайбур, амма чпи аннамишзавач (а кар).
13. Абуруз лагьайла: «Инанмиш хьухь (мунафикьвиликай азад хьана), гьикI инанмиш хьанатIа (рикIин сидкьидай инанмиш) инсанар», - абуру лугьузва: «Мегер чун инанмиш жедани, гьикI гьа ахмакьар инанмиш хьанатIа?» Чир хьухь, абур чеб ахмакьар я, амма аннамишзавач (а кар).
14. Инанмишбур гьалтайла абуру лугьузва: «Чун инанмиш хьанва (куьн хьиз)». Амма чпин шейтIанрихъ галаз кьилди хьайила (ачухдиз имансузвал къалурзавай дустарихъ галаз), абуру лугьузва: «Чун квехъ галайди я, чна анжах ягьанатар ийизва (инанмишбурукай, чун инанмиш я лугьуз)».
15. Аллагьди абур алчахарда (инанмишбурукай ягьанатар авунай) ва чеб гъавурдик квачиз рекьелай алатна къекъвезвай абурун ягъалмишвал артухарда.
16. Абур (мунафикьар) – дуьз рекьин къиметдихъ ягъалмишвал маса къачунвайбур я. (Гуьгъуьнлай) Абурун савдади абуруз къазанжи гъанач ва абур дуьз рекье аваз фенач. (Савдадин метлеб – пул хуьн ва къазанжи къачун я. Абур лагьайтIа, тапан инанмишвилерин гуьгъуьна аваз финалди ва гьакъикъатдихъай къерех хьуналди, тамам акьулдикай ва сагълам асул гьакъикъатдикай магьрум хьана. Нетижада абуру чпин пул харж авуна ва иман тир чIехи къазанжи квадарна (Аль-Байдави).
17. Абур цIай хъувурбуруз ухшар ава (чими хьун ва мичIи йифиз кичIе тахьун патал) ва ада элкъвена авай вири затIар экуь авурла, Аллагьди абурун экв къахчуна ва мичIи чкада туна, ва абуруз аквазвач (рехъ). (Ягъалмишвал гьакъикъатдилай хъсан яз гьисабай мунафикьар, чпиз рехъ экуь авун ва дуьз рехъ жагъурун патал цIай куькIуьрайбуруз ухшар ава, амма а цIай ахпа хкахьзава ва инсанар мичIивиле ва гзаф кичIевиле тазва).
18. (Мунафикьар) Бишибур, лалбур, буьркьуьбур (гьакъикъатдин ван къведай, ам ван алаз лугьуз жедай ва ам аквадай зиреквал авачир) – абур элкъвена хкведач (чпи гадарай дуьз рекьел).
19. ТахьайтIа абур цава, виче мичIивал, гугрум ва цIайлапан авай марфадин циф акурла, кьиникьихъай кичIела, гугрумрин ванцихъай япара тупIар твазвайбуруз (кичIевиляй) ухшар я. Амма Аллагьди (чирвилелди) имансузар кьазва.
20. ЦIайлапанди гьа гила-мад абурун вилерин ишигъ къахчуда. Ада абуруз экуь авурла (рехъ), абур (са тIимил) физва, амма абур мичIивили кIевайла, абур (теспача яз) акъваз жезва. Эгер Аллагьдиз кIан хьанайтIа, Ада абур ван атуникай ва вилерин ишигъдикай магьрум ийидай. Гьакъикъатда, Аллагьдилай вири крар алакьда!
21. Эй инсанар! Куьн хуьн патал (гунагьар авуникай ва гуьгъуьнлай абурай гудай жазадикай), куьн ва квел къедалди авайбур яратмишай (Анжах Тек Сад тир) куь Раббидиз ибадат ая.
22. Квез чил мес хьиз экIягъай ва цавукай имарат авур (элкъвей кIукI хьтин тагъ авай) ва цавай яд ракъурай ва адалди (чиляй) квез недай суьрсет яз емишар битмишарай куь Раббидиз ибадат ая. (Вири махлукьатрин Халикьдиз барабарбур ва ухшарбур хьун мумкин туширди ва и кьил а кьил авачир четинвал авай ва иер кутугайвал аваз туькIуьрнавай Алемдин Халикь анжах тек хьун лазим тирди) чиз, Аллагьдиз таяр гумир!
23. Эгер куьн Чна Чи лукIраз (Мугьаммадаз) ракъурнавайдан гьакъиндай шаклу ятIа, гьахьтин сура (туькIуьра ва) гъваш (квез гафунин ва гуьзелдиз рахунин пай ава хьи) ва куь шагьидриз (башчийриз, куьмекчийриз ва куьне ихтибар ийизвайбуруз) эвера, Аллагьдилай гъейри, эгер куьне дуьз лугьузватIа (Гьуьрметдиз лайихлу Къуръан Аллагьдин Расулди гуя вичи туькIуьрнава)!
24. Нагагь куьне (куь вири алахъунризни килиг тавуна) акI тавуртIа (ахьтин сура тагъайтIа) – квевай лагьайтIа, са чIавузни акI жедач (хьи) – ЦIухъай кичIе хьухь, виче кудай затIар инсанар ва къванер жедай, (Жегьеннемдихъай кичIе хьухь, гьеле) гьазур хъувунвай (Чна) имансузар патал.
25. Шад ая (я Мугьаммад) иман гъанвайбур, хъсан крар ийизвай (капI, сив хуьн, гьаж, закат ва ибадатдин маса жуьреяр), адалди хьи, чпиз (гьазурнавай Женнетдин) багълар, кIанихъай (дворецрин ва тарарин) вацIар авахьзавай. Гьар сеферда анай емишар тIуьрла, абуру лугьуда: «Ибур чаз идалай вилик гайи хьтинбур я (дуьньядин уьмуьрда ва я ина, Женнетда)». (Гьакъикъатда лагьайтIа), абуруз ганвайди (анжах) ухшар авайбур тир (рангунай ва винел патан акунрай, амма дадунай ва лезетдай михьиз масабур я). Абуруз ана михьи (айиб квачир) папар жеда ва абур ана гьамишалугъ яз амукьда.
26. Гьакъикъатда, Аллагьдиз регъуь жезвач мисал яз (гьакъикъат тестикьарун патал) ветI ва я адалай чIехи са затI (Катадади лугьудай хьи, Аллагьди ﷻ Вичин аятра хуьшрекандин ва я тIветIрен тIварар кьурла, мунафикьри ягьанатар ийиз гатIумна ва лугьуз хьана: «Аллагьди ﷻ ахьтин усал затIар мисал яз гьикI гъизвайди я?!» Аллагь Таалади абуруз жаваб гана (Ибн Касир)). Иман гъанвайбуруз чизва хьи, ам абурун Раббидин патай гьакъикъат тирди. Имансузри лагьайтIа, хабар кьазва: «И мисалдалди Аллагьдиз вуч лугьуз кIанзавай?» Идалди Ада гзафбур ягъалмишвиле твазва ва гзафбур дуьз рекьел эцигзава. Амма Ада идалди анжах гунагькарар ягъалмишвиле твазва,
27. Аллагьдихъ галаз авай икьрар чIурзавай (абуру Мугьаммад Пайгъамбардихъ ﷺ инанмиш жеда лагьана гаф гана) ам кутIунайдалай кьулухъ, атIузвай (вири алакъаяр ва) Аллагьди мягькемарун эмирнавай крар (садни хкуд тавуна вири пайгъамбаррихъ инанмиш хьун, иман гъанвайбур хуш хьун ва мукьвавилин алакъаяр хуьн) ва чилел чIуру крар ийизвай (гунагьар авуналди, иман гъанвайбуруз абурун динда манийвилер авуналди). Абур – (агьвалдин ва руьгьдин жигьетдай) зарар жедайбур я.
28. ГьикI куьн Аллагьдихъ инанмиш жедач кьван, куьн чан алачирбур тирла (чан алачир маядин стIал яз), Ада квез уьмуьр гайила (гьеле куь дидейрин руфунра амаз)?! Ахпа (куь уьмуьрдин вахт куьтягь хьайила) Ада куьн рекьида, ахпа (кьейидалай кьулухъ) чан хкида, ва ахпа (Дувандин юкъуз) куьн Адан патав хкида.
29. Ам – квез чилел алай вири затIар Халкьнавайди я (квевай абур ишлемишиз жедайвал), ахпа Ам цав яратмишунив эгечIна ва адаз ирид цаварин кIалуб гана (виридалайни хъсан тегьерда) (Имам Ибн Касира кхьизва хьи, ина «истава» гафуни «гатIумна» мана къалурзава. ГьакIни ада кхьизвайвал, и аятдикай хкатзава хьи, Аллагь Таалади сифте Чил яратмишна, ахпа ирид цавар). (Вучиз лагьайтIа) Ам – Вири Чизвайди я.
КьатI ама.
«КАЛЯМ ШАРИФ» (КЪУРЪАНДИН МАНАЙРИН ТАРЖУМА) КТАБДАЙ.
