Къуръандин «Алю Имран» сура
Къуръандин «Алю Имран» сура
эвел алатай нумарайра
128. Валай (я Мугьаммад) ам аслу туш. Аллагьди абурун туба я кьабулда, я абуруз жаза гуда, вучиз лагьайтIа абур пис ксар я.
(Тафсирра и аят ракъурунин себебдин са шумуд жуьре гъизва: 1. Угьуддин женгинин юкъуз бутпересри Аллагьдин Расулдин ﷺ чинал хер авуна ва адан сас акъудна. Иви михьиз, ада лугьузвай: «Чпин Пайгъамбардив икI эгечIай халкьдихъ агалкьунар гьикI жеда?» Гьа и вахтунда адаз, агалкьун адалай аслу туш лугьуз гъавурда твазвай аят ракъурна. 2. Ибн Умара агакьарайвал, женгинилай кьулухъ Аллагьдин Расулди ﷺ са бязи бутпересар лянетламишиз хьана. Гьа вахтунда адавай лянетламишун акъвазарун истемишзавай аят ракъурна. Гележегда абуру вирида Ислам кьабулна. И аят ракъурунин себебдин маса жуьреярни ава).
- Цавара авай вири шейэр ва чилел алай вири шейэр Аллагьдинбур я. Ада Вичиз кIан хьайидалай гъил къачуда ва Вичиз кIан хьайидаз жаза гуда. Аллагь – Гъил Къачудайди, Регьим Ийидайди (иман гъанвайбуруз) я.
- Эй, иман гъанвайбур! Къадагъа къазанжи (файда), шумудни са сеферда артухарнавай, немир, ва Аллагьдихъай кичIе хьухь, агалкьунар (ва гьамишалугъ уьмуьрда пишкеш) хьун патал.
- (Квез, эй, файдачивилел яшамиш жезвайбур) Имансузриз гьазурнавай Жегьеннемдихъай кичIе хьухь.
- Аллагьдиз ва Пайгъамбардиз муьтIуьгъ хьухь, квелай гъил къачудайвал.
- Куь Раббидин гъил къачунихъ ва Женнетдихъ чалишмиш хьухь (яни Аллагь ﷻ рази хьунал ва гьамишалугъ уьмуьрда пишкеш гунал гъизвай крар ийиз тади ая), адан гьяркьуьвал (гьар са иман гъанвай кас патал) цаваризни чилиз барабар я, Аллагьдихъай кичIебур патал гьазурнавай.
- Абуру (Аллагьдихъай кичIебуру) къурбанд ийизва (чпин мал-девлет хъсан крариз) булвиле авайлани, дарвиле авайлани, чпин хъел кьуна акъвазарзава ва инсанрилай гъил къачузва. Хъсан крар ийизвайбур Аллагьдиз кIанзава.
- (ГьакIни Аллагьдихъай кичIе инсанри) Явавал авурла (ва я маса чIехи гунагь), я тахьайтIа жуваз зарар гайила, Аллагь рикIел хкизва ва чпин гунагьрилай гъил къачун тIалабзава. Аллагьдилай гъейри гунагьрилай ни гъил къачузва кьван?! (ГьакIни абуру) чпи аннамишна авунвай гунагьда кIевивал ийизвач. (Бязи алимри гьисабзавай хьи, аятда авай «фагьишатун» гафуни зина ва гьахьтин залан дережадин маса кьиникьдал гъидай гунагьар къалурзава, «жуваз зарар гун» гафари лагьайтIа – амай, абурулай кьезил, гунагьар (аль-Байдави).
- Абурал агакьзавай эвез – Раббиди гъил къачун ва кIаникай вацIар авахьзавай (Женнетдин) багълар жеда. Абур ана гьамишалугъ яз амукьда. Зегьмет чIугурбурун (хъсан крар патал) пишкеш гзаф гуьзелди я!
- Гьакъикъатда, квел къведалди ахьтин крар хьана (гьакъикъат инкар авур халкьариз Аллагь Таалади жаза гайи). Чилел къекъуьгъ ва килиг, (пайгъамбаррал) буьгьтенар вегьейбурун эхир гьикI атанатIа.
- Им – инсанар гъавурда тун, (дуьз рекьин) регьбервал ва Аллагьдихъай кичIебуруз насигьат я.
- (Женг чIугун) Акъвазармир ва хажалат чIугвамир (Угьуд дагъдин патав хьайи женгина агалкьунар хьанач лагьана), куьн – (абурулай) вине я хьи, эгер куьн иман гъанвайбур ятIа.
- Нагагь квел хер авунатIа (Угьуд дагъдин женгина), муькуьбурални (имансузрални) хер авуна хьи (гьа женгина ва я Бадрдин женгина). Чна инсанриз (гъалибвилин ва магълубвилин) йикъар нубатдалди дегишарзава (бязи вахтара куьн гъалиб жезва, гагь-гагь – куь душманар), Аллагьди иман гъанвайбур дуьздал акъуддайвал (Аллагьди ﷻ бязи вахтара Исламдин душманриз гъалибвал гузва, мусурманрин имандин сидкьивал ахтармишун патал ва абурун дурумлувал мягькемардайвал, халис иман гъанвайди имтигьанралди ва четинвилералди хкаж жезва эхир) ва квекай бязибурукай шагьидар ийидайвал. Аллагьдиз пис инсанар кIанзавайди туш (Ихтилат я мунафикьрикай физва, Угьуд женгинин вилик мусурманар дяве авунин фикирдилай алудзавай, я кафиррикай. Аллагьди ﷻ чи рикIел хкизва хьи, Ада са чIавузни халис тамам гъалибвал кафирриз тагузвайди – Ада ара-бир абурув винел пад къачуз тазва, абур генани имансузвилин кIаниз вегьедайвал, ва идалди иман гъанвайбур ахтармишдайвал (аль-Байдави).
- (Раббиди ﷻ гъалибвилин ва магълубвилин йикъар гьакIни нубатдалди дегишарзава) Аллагьди иман гъанвайбур михьи ийидайвал ва кафирар терг ийидайвал.
- ТахьайтIа куьне (пис четинвилер авачиз) Женнетдиз фида лагьана фикирзавайни, дяве авурбур Аллагьди дуьздал акъуддалди ва сабурлубур ашкара ийидалди?
- Квез (дяведа) кьиникь кIанзавай, та адахъ галаз гуьруьш жедалди. Гила квез ам куь вилералди акуна. (Пайгъамбар ﷺ Угьуддин женгиниз бейхабардиз фена ва гзафбур адахъ агалтиз агакьнач. Агакь тавурбур пашман хьана. Амма имансузри Мединадал гьужумзавайди чир хьайила, абуруз, Пайгъамбардин ﷺ шегьерда акъвазна ам хуьнуьха иштиракунин теклифдиз килиг тавуна, Угьуд дагъдин патав дяве ийиз кIан хьана. Амма дяведин арада, Пайгъамбардин ﷺ эмирдиз яб тагана, чIемерукрай ядайбур чпин чкаяр туна фейила, арадал атай кьил акъат тийир гьалда гзаф аскерри лазим тир дурумлувал къалурнач. Амма Анас ибн Надр хьтинбурни авай. Ам вичиз гайи буйругъдиз вафалу яз амукьна. Ада лагьана: «Я Аллагь! Абуру авур кардикай за зун хуьн тIалабзава», - ахпа женгиниз чукурна ва та вич рекьидалди дяве авуна. И аятда Аллагь Таалади, сифте дяве ийиз ва дин патал рекьиз кIанзавай, амма ахпа, ажалдихъ галаз чин-чина акьурла, катайбуруз туьгьмет ийизва).
- Мугьаммад – анжах Расул я. Адал къведалдини пайгъамбарар хьана. Эгер ам кьейитIа ва я яна кьейитIа, куьн кьулухъ элкъведани (Исламдилай элкъведани)? Вуж кьулухъ элкъвейтIа, ада са шейиналдини Аллагьдиз зиян гудач. Аллагьди шукур авурбуруз (Аллагьдин ﷻ дин кьиле тухунин карда кIевивал авурбуруз) сувабар гуда.
КьатI ама.
