Сура аль-А`раф (Манийвилер)
эвел алатай нумрайра
- Муса фейила (Синай дагъдиз), адан халкьди (самаритянвидин меслятдалди) чпин безекрикай (цIурурна) му-у ийиз гьарайдай жунгав авуна (ва адаз ибадат ийиз гатIумна). Абуруз аквазвачирни кьван, ам чпихъ галаз рахан тийизвайди ва абур (дуьз) рекьел эциг тийизвайди?! Абуру ам (худа хьиз) къачуна, зарар авуна (анжах чпиз). (Самаритянви мунафикь тир, ада Фиръаваналай ва адан тухумдилай амукьай багьа безекар цIурурна ва жунгав туькIуьрна. Гьарунан насигьатриз яб гайи израилвийрин са тIимил паюнилай гъейри, чIехи пай инсанри жунгавдиз ибадат ийиз хьана. Ада гьарайдайла, абуру адаз сажда ийизвай).
- Абуру (жунгавдиз ибадат ийизвай инсанри, лап) гьайиф чIугурла чпи авур кардин патахъай ва ягъалмишвиле гьатнавайди чир хьайила, лагьана: «Эгер чи Раббиди чаз регьим тавуртIа ва гъил къачун тавуртIа, чун гьикI авуртIани зарар хьайибурун арада жеда (кьве дуьньядани)».
- Вичин халкьдин патав хтайла, Мусадиз хъел атана ва ам пашман хьана. Ада лагьана (вичин халкьдиз): «Куьне зун фейидалай кьулухъ авур кар акьалтIай писди я! Квез (жунгавдиз ибадат ийиз) куь Раббидин (квез Пак Ктаб гуда лагьана гаф гайи) эмирдилай вилик акатиз кIанзавайни кьван?» Ада (дуьшуьшдай) гъиляй (Тавратдин) кьулар ахъайна (ва абур хана), вичин стхадин (Гьарунан) кьил кьуна (чIарар ва чуру) ва вичихъ чIугуна. (Гьаруна) Лагьана (адан шак алудун патал): «Я зи дидедин хва (зи стха, акъваз)! Гьакъикъатда, инсанар залай викIегь хьана (чун, иман гъанвайбур, тIимил ама) ва зун рекьиз са тIимил амай (заз абуруз манийвал ийиз кIан хьайила). Душманриз зи пис гьалдал шадвал ийидай багьна гумир ва зун адалатсузбурук кутамир».
- (Мусади) Лагьана (Аллагьдихъ элкъвена дуьа авуна): «Рабби! Залай гъил къачу (зи стхадихъ галаз гьахьтин рафтарвал авунай, адаз яб тагана) ва зи стхадилай (эгер ада вичин везифаяр тамамарунин карда зайифвал авунатIа), ва чун Ви регьимдин юкьва тур, Вун – вири мергьяматлубурулай Мергьяматлу я хьи!»
- Гьакъикъатда, жунгавдиз ибадат авурбурал (ам чпиз худа яз къачуна) абурун Раббидин ажугъ (жаза) къведа ва дуьньядин уьмуьрда алчахвал. ГьакI Чна буьгьтенчийрал (чпиз фикирна тапан худаяр жагъурзавай) агакьарзава (пис жаза).
- Амма ни пис крар авуна, ахпа туба авуна ва инанмиш хьанатIа (адалай Аллагьди гъил къачуда), ви Рабби адалай кьулухъ (абуру туба авурдалай кьулухъ) – Гъил Къачудайди, Регьим Ийидайди я хьи.
- (Стхади гъавурда турдалай ва халкьди туба авурдалай кьулухъ) Мусадин ажугъ элекьайла, ада чпин Раббидихъай кичIебуруз дуьз рехъ (гьакъикъатдин гъавурда твазвай) ва регьим (дуьз рекьел акъудзавай) кхьенвай (чилел аватнавай) кьулар хкажна.
- Мусади вичин халкьдикай пудкъанни цIуд кас хкяна Чна тайин авунвай вахт патал. Абурув агакьайла, ада (Мусади) лагьана: «Рабби! Эгер Ваз кIан хьанайтIа, абур акьван чIавалди (жунгавдиз ибадат ийидалди) захъ галаз санал (заз Вун акуна кIан хьайила) терг ийидай. Яраб Вуна чун чи арада авай ахмакьри авур кар патал терг ийида жал? Гьакъикъатда, им Ви ахтармишун я, адалди Ваз кIан хьайибур (абуру ягъалмишвал хкядайди Ваз эвелдай чизвайбур) Вуна ягъалмишвиле твазва, ва Ваз кIандайбур (абуру дуьз рехъ хкядайди Ваз эвелдай чизвайбур) дуьз рекье аваз тухузва. Вун – чи Арха я, чалай гъил къачу, вучиз лагьайтIа Вун – гъил къачузвайбурулай Виридалайни Хъсанди я!
- Чаз и дуьньядани ва эхиратдани хъсанвал кьисмет ая, вучиз лагьайтIа чун (туба авуна) Вахъ элкъвезва». (Аллагь Таалади) Жаваб гана (Мусадиз): «За Заз кIандайдал жаза ракъурзава (ва садалайни Зи къарар дегишариз алакьдач) ва Зи регьимдик (и дуьньяда) вири акатзава. Амма (эхиратда) За ам (Зи регьим, анжах имансузвиликай ва гунагьрикай) игьтиятвал ийизвайбуруз, закат гузвайбуруз ва Чи лишанрихъ инанмиш хьайибуруз тайин ийида.
- (ГьакIни Зи регьим жеда) Я кIелиз, я кхьиз чин тийизвай (яни Мугьаммад) Пайгъамбардин, Тавратда ва Инжилда адакай малуматар жагъидай Пайгъамбардин (ана адан тIвар кьунвай ва адан лишанар авай) гуьгъуьна аваз фейибуруз. Ада абур хъсанвилихъ гьевеслу ийида ва пис крар къадагъа ийида, хъсанвал ихтияр авайди ва писвал къадагъа тирди малумарда, абурал алай заланвал ва бухавар алудда (тамамариз четин жезвай виликан шариатрин къайдаяр, месела, туба авурдалай кьулухъ кьиникьин жаза гун ва парталдин нежес аватай чка атIун). Вуж адахъ инанмиш хьайитIа, адалай тариф ийиз хьайитIа, адаз куьмек гайитIа, адахъ галаз санал ракъурнавай нурдин (Къуръандин) гуьгъуьна аваз фейитIа – адахъ агалкьунар жеда».
- Лагь (я Мугьаммад): «Эй инсанар! Зун – Аллагьдин Расул я квез виридаз ракъурнавай. Аллагь – Ам я хьи, Нин гьукум цаварални чилел алатIа. Адалай гъейри худа авач (ибадат авуниз лайихлу). Ада чан гъизва ва рекьизва. Аллагьдихъ ва Адан Пайгъамбардихъ инанмиш хьухь, вичиз я кIелиз, я кхьиз чин тийизвай Пайгъамбардихъ, вич Аллагьдихъ ва Адан (вири) гафарихъ (адаз ва вири муькуь пайгъамбарриз ракъурнавай) инанмиш хьанвай. Адан гуьгъуьна аваз алад (диндихъ галаз кьурвал яшамиш хьун чарасуз тирди хиве кьуна ва анжах мецелди лугьунал рази тахьана, дуьз рекьел) эцигнавайбурукай жедайвал». («Аллагьдин Расулдин ﷺ дин инкар авур хашпараярни чувудар Женнетдиз фидач, гьикI Мугьаммад ﷺ гьакъикъи Пайгъамбар тирди ва Ислам – гьакъикъи дин тирди хиве кьуна, гьа са вахтунда: «Чун абурун гуьгъуьна аваз фин чарасуз туш», - лугьуз, чпин динда аваз физ давамарзавайбур Женнетдиз фидачтIа. Эгер абуру Ислам кьабулайтIа ва михьиз Аллагьдин Расулдиз ﷺ табий хьун чарасуз тирди хиве кьуртIа, абур эхиратда къутармиш жеда» (аль-Байдави).
- Мусадин халкьдик (масабуруз) дуьз рекьер къалурзавай инсанар ква, чеб адалатлубур яз (чпин къарарра ва крара).
- Чна абур (чувудар) цIикьвед несилдин хилез – тухумдиз пайна. Чна Мусадиз вагьйу авуна, адан халкьди (къумлухда яд амачиз амукьайла) адавай чпиз яд гун тIалабайла: «Жуван асадалди къван ягъ». (Ада гьа эмир кьилиз акъудайла) Адай цIикьвед булах акъатна (тухумрин кьадардиз килигна). Гьар садаз чизвай, вичи гьинай яд хъвана кIанзаватIа. («Аллагьди ﷻ чувудар цIикьвед хилез-тухумдиз пайна ва абуруз цIикьвед булах гана, абуру яд патал сада-садахъ галаз гьуьжетар ва дяве тийидайвал. Гьар са тухумдиз вичин чIехидини тайин авунвай, адан патав меэлаяр гьялиз фидайвал. ГьакI Мусадиз абур идара ийиз регьят тир» (Абу Хаян)). Чна абур циферин сериндалди кIевна (къумлухда кудай ракъиникай хуьз) ва абуруз маннани туртурар ракъурна (ахпа абуруз эмирна): «Неъ михьи тIуьн, Чна квез ганвай». Абуру (и чIехи няметдай шукур тавуна) Чаз зарар ганач – абуру чпи-чпиз зарар гана (жаза къведай кIвалах авуна).
- Абуруз лагьана (къумлухдай экъечIайдалай кьулухъ): «Яшамиш хьухь (Палестинадин пак чилел) и шегьерда (Иерусалимда) ва ана квез кIандай затIар неъ. Амма лагь: «Гьил къачу!» («Хитта» гафунин мана «Я Рабби! Чна Вавай чалай гъил къачун тIалабзава» я) Ва саждада аваз варариз гьахь. Чна куь гъалатIрилай гъил къачуда, хъсан крар ийизвайбуруз (сувабар) артухарда».
- Пис ксари (эмир тамамар тавур гунагькарри, анжах чпи-чпиз зарар гайи) абурун арада авай (ягьанатар ийиз) лазим гаф маса гафунал («хинта» гафунал, яни «къуьл») дегишарна. Чна абурал цаварилай жаза ракъурна (тIегъуьндин азар), абуру адалатсузвал авунай (чпи-чпиз, эмирдиз муьтIуьгъ тахьана).
- Абурувай (чувудривай) хабар яхъ (Мугьаммад) гьуьлуьн къерехда авай (Айля) хуьруькай (адан агьалийрин кьилел гьихьтин жаза атана аватнатIа). Ингье абуру киш югъ чIурна, гьикI хьи абуруз балугъар киш йикъара къвезвай (цин) винел алаз (абуруз лагьайтIа, киш йикъара балугъар кьаз къадагъа тир) ва маса йикъара къвезвачир. ГьакI Чна абур ахтармишна, абуру пис крар ийизвайвиляй. (Чувудриз киш юкъуз кIвалахдай ихтияр авачир, гьакI балугъар кьазни. Амма са сеферда Айля хуьруьн агьалийри а къадагъа чIурна. Киш йикъара балугъар абурун кьерез къвезвай. Абуру балугъар кьаз хьана. Йисар алатайла Давуда гунагькарар лянетламишна ва Аллагь Таалади абур йифиз маймунризни вакIариз элкъуьрна).
- Ингье абурукай са дестеди (гунагьар тавур, амма гунагькарар игьтиятлуни тавур) хабар кьуна (маса дестедивай, гунагькарриз насигьатар авур): «Аллагьди я терг ийидай, я жаза гудай инсанриз куьне насигьат гана вуч ийизва?» Абуру жаваб гана: «(Чна насигьат авун акъвазардач) Куь Раббидин вилик чун гьахълу ийидай делил жедайвал (ва насигьат авун мажбур тиртIани, чна абуруз насигьат авуначир лугьуз, чун тахсирлу тийидайвал) ва абуруз (гунагькарриз, са тIимил кьванни) кичIе жедайвал (Аллагьдин жазадихъай)».
- (Гунагькаррин) РикIелай насигьатар алатайла (абуруз гьич фикир хгун тийидайла), Чна къутармишна (масабурун кьилел атай жазадикай) писвал (ийиз) къадагъа ийизвайбур ва адалатсузбуруз (гунагькарриз) кIеви жаза гана, абурун гунагьдай.
- Абуру къадагъа чIурайла, Чна абуруз лагьана: «Алчахарнавай маймунар хьухь!»
- Ингье ви Раббиди лагьана хьи, Ада гьикI авуртIани абурал (чувудрал) Дувандин югъ алукьдалди абуруз азиятар гудайбур ракъурда. Гьакъикъатда, ви Раббиди фад жаза гуда (Адавай и дуьньяда нел кIан хьайитIани гьасятда жаза ракъуриз жеда, амма гьатта Адаз акI ийиз кIан тахьайтIани, къвезмай вахт мукьвал я). Амма (гьакIни) Ам, гьакъикъатда, - Гъил Къачудайди (туба ийизвайбурулай), Регьим Ийидайди (иман гъанвайбуруз) я.
КьатI ама.
