Къуръандин «аль-Бакъара» сура
160. Туба авурбурулай гъейри (гьакъикъат чуьнуьхна лагьана ва амай вири гунагьрилай), дуьз хъхьай ва (гьакъикъат) ачухиз гатIумай (вичин тубадикай ва чIуру крар туникай ахъайиз) – абурун туба За кьабулда, Зун – туба Кьабулдайди, Регьим ийидайди я эхир. 161. Гьакъикъатда, имансуз яз кьейи имансузрал Аллагьдин, вири малаикрин ва вири инсанрин лянет жеда. 162. Абур ана (Жегьеннемда) гьамишалугъ яз амукьда. Абуруз азаб кьезил жедач ва абуруз (туба авун патал) муьгьлет хгудач. 163. (Ибн Аббаса агакьарайвал, къурайшитри лагьана: «Чаз ви Рабби гьихьтинди ятIа лагь, я Мугьаммад». Аллагь Таалади Пайгъамбардиз ﷺ абуруз ихьтин жаваб гун эмирна:) Куь Рабби – Тек Сад Тир Рабби я. Адалай, Мергьяматлудалай, Регьимлудалай гъейри, ибадат авуниз лайихлу са касни авач. 164. (Нагагь абуруз вуна Аллагь Таала Тек Сад Тирди тестикьарзавай гафарин гьакъикъат субутариз кIанзаватIа, абуруз ихьтин лишанар къалура:) Гьакъикъатда, цавар ва чил яратмишуна; йифни югъ дегиш хьуна; гьуьлелай (регьятдиз) физвай (пар авай) гимийра, чпе инсанриз менфят гузвай затIар авай (яшайиш патал лазим тир метягьар авай); це, вич Аллагьди цавай ганвай ва адалди чан алачир чилел чан гъанвай ва анал вири жуьре гьайванар яшамиш жез ацукьарнавай; гарар дегишаруна, цавунни чилин арада (авай ва Аллагьдиз) муьтIуьгъ цифера, - (ибура вирида) акьуллу инсанар патал лишанар ава (абурукай гьар сада Аллагь Тааладин къудрат, Адан чIехи арифдарвал ва сергьят авачир регьим къалурзава). 165. (Амма икьван кьадар чпиз акур лишанризни килиг тавуна) Инсанрин арада (гьеле) ахьтин инсанар ама хьи, абуру Аллагьдиз барабар (ва ухшар авай) са кас ава лугьуз гьисабзава, ва инанмиш хьанвайбуруз Аллагь гьикI кIанзаватIа, чпизни абур гьакI кIанзава лугьузва. Амма (гьакъикъатда) иман гъанвайбуруз Аллагь гзаф кIанзава (бутпересриз чпин бутар кIанзавайдалай). Адалатсузбуруз (Аллагьдилай гъейри масадаз ибадат ийизвайбуруз чпиз гудай) жаза акурла, абур гъавурда акьада хьи, (бутривай абуруз куьмек гуз алакь тийизвайди ва) вири къудрат Аллагьдиз авайди ва Аллагьди кIевиз жаза гузвайди. 166. Кьиле аваз физвайбур (имансузрин чIехибур ва абуру ибадат ийизвайбур) чпин гуьгъуьна аваз физвайбурухъай элкъвейла ва абуруз (чпиз жезвай) жаза акурла, абурун арада авай (вири мукьвавилин, дуствилин ва юлдашвилин) алакъаяр атIуда (ва а чIавуз абур гъавурда акьада хьи, абурун тапан худайривай абуруз са хийирни гуз алакь тийизвайди). 167. (Чпин чIехибурун) Гуьгъуьна аваз физвайбуру (чпиз азабар гудай жаза жезвайди акурла) лугьуда: «Нагагь чавай (дуьньядин уьмуьрдиз) элкъвена хъфиз хьанайтIа, чун абурухъай элкъведай, гьикI абур (инал ва исятда) чахъай элкъвенатIа». ГьакIни Аллагьди абуруз чпин (пис) крар къалурда ва абур (авур крарал) пашман жеда. Абур (мад) са чIавузни Жегьеннемдай экъечIдач. 168. Эй инсанар! Чилел (квез) гьалалдакай ва михьидакай (ганвайди) неъ ва шейтIандин рекье аваз фимир. Гьакъикъатда, куьн патал ам – ачух душман я. 169. Гьакъикъатда, (шейтIанди) квез анжах пис крар ва явавал (авун) буйругъзава, ва гьакIни квез чирвал авачир затIар Аллагьдихъ кхьин патал куьн гьалдарзава. 170. Абуруз (бутпересриз) лагьайла: «Аллагьди ракъурайдал амал ая», - абуру жаваб гузва: «Ваъ! Чна чи ата-бубайри авур крарал амал ийида». Амма эгер абурун ата-бубаяр са куьнин гъавурдани авачиртIа ва дуьз рекье аваз физвачиртIа? 171. Имансузриз (гьакъикъатдихъ эверзавайди) гьарайзавай (чубандиз) ухшар я, амма абуруз (суьруьдиз хьиз) къвезвайди анжах гьарайдин ва эвердин ван я (амма гафарин манадин гъавурда акьазвач). Абур биши я, лал я, буьркьуь я ва (са затIни) кьатIузвач. (Гьайванар чубандин гафарин манадин гъавурда акьазвач, амма абуруз анжах адан сесинин ван чир жезва. РикIериз муьгьуьр янавай имансузарни гьакI я, абуруз гьикьван насигьатар авуртIани, гьакъикъатдихъ эвер гун абуру кьатIузвач). 172. Эй, иман гъанвайбур! Чна квез ганвайдакай анжах михьи затIар неъ (Эгер иман гъанвайбуру чеб Раббидин ﷻ лукIар тирди хиве кьазватIа, Аллагь Таалади абуруз анжах михьи ва гьалал недай затIар тIуьн ва ганвай рузидай Адаз шукур авун эмирзава. ТIуьниз ихтияр авай (гьалал) затIар ишлемишун – им инсандин дуьа кьабулунин са себеб я. Аксинани, гьарам ишлемишун – им дуьаяр кьабул тавунин себеб я (Ибн Касир)) ва Аллагьдиз шукур ая (Ада квез гьакьван гзаф кьадар гьалал няметар гунай), эгер куьне Адаз ибадат ийиз хьайитIа (анжах Ада няметар гузвайдахъ кIевиз инанмиш яз). 173. Гьакъикъатда, (Аллагьди) квез леш (Шариатдин истемишунар чIурна тукIунвай ва я вичин ажалдалди кьенвай гьайван), иви, вакIан як ва Аллагь патал тушиз тукIунвай гьайван къадагъа авунва. Амма вуж мажбур хьайитIа (чан хуьн патал къадагъа затIуникай са затI тIуьниз), сергьятрилай элячI тавуна ва (виже къведай кьадардилай) артух тушиз, адаз гунагь жедач. Гьакъикъатда, Аллагь – (Вичин иман гъанвай лукIарилай) Гъил Къачудайди, Регьим Ийидайди я. 174. Гьакъикъатда, Аллагьди Ктабда ракъурнавай затIар чуьнуьхиз, адахъ усал къимет къачузвайбуру, чпин хукар анжах цIалди ацIурзава. Дувандин юкъуз Аллагь абурухъ галаз рахадач ва абур михьдач (гунагьрин чиркерикай). Абуруз – тIарвал гудай азабар жеда. 175. Абур (Ктабар чIуру патахъ дегишарзавайбур) – (имансузвал хкяна) дуьз рекьин къиметдихъ ягъалмишвал ва жаза гун (Жегьеннемда) – гъил къачунихъ (ва Женнетдихъ) маса къачунвайбур я. Яраб абурувай Жегьеннем эхиз жеда жал?! 176. Ам (абуруз жезвай жаза) гьавиляй жеда хьи, вучиз лагьайтIа Аллагьди абуруз гьакъикъат авай Ктаб ракъурна (абуру лагьайтIа, ам чIуру патахъ дегишарна). Ктабдин гьакъиндай са фикирдал текъвезвайбур, шаксуз – сад-садав кьазвач, яргъа я (гьакъикъатдивай). 177. Диндарвал куьне (кпIуна) чинар рагъэкъечIдай ва рагъакIидай патарихъ элкъуьруна авач, диндарвал – ахьтин инсанра ава хьи, вуж Аллагьдихъ, Дувандин йикъахъ, малаикрихъ, Ктабдихъ, пайгъамбаррихъ инанмиш хьанватIа; ни вичин мал-девлет, ам кIани яз, мукьва-кьилийриз, етимриз, акьалтIай кесибриз, рекье авайбуруз, (садакьа) тIалабзавайбуруз ва лукIариз (абур азад авун патал) пайнатIа; ни (тамамдиз) капI ийизвайтIа, закат гузвайтIа; ни гайи гаф кьилиз акъудзавайтIа, эгер (са кар) ийида лагьана гаф ганвайтIа; вуж кесибвиле, начагъвиле ва хатавал авай вахтунда сабурлу тиртIа. Ингье абур – дугърибур, ингье абур – Аллагьдихъай кичIебур. 178. Эй иман гъанвайбур! Квез кьейидалай кьисас вахчун эмирнава (эгер адалатлувал кьиле тухунин шартIуналди, кьенвайдан варисри а кар истемишайтIа. Кьисас и саягъда кьиле тухуда): азад (инсан) азаддай, лукI лукIрай, дишегьли дишегьлидай. Нагагь вичи масад яна кьейи касдилай адан стхади (диндин, вичиз кьисас вахчудай ихтияр авай) гъил къачуртIа, адав адалатлувилелди эгечIун ва адаз виридалайни хъсан тегьерда пул гун лазим я. (Багъишламишуниз ва эвез авунин пул гуниз талукь тир эмирар) Ибур (квез) куь Раббидин патай кьезилвал ва регьим я. Амма адалай кьулухъ вуж ихтияр авай крарин сергьятрилай элячIайтIа (вичи масад яна кьейи касдин мукьвабурукай сад кьена ва я алава яз эвез хъувун истемишна), адаз – тIарвал гудай азаб гуда. 179. Куьн патал кьисас вахчуна – уьмуьр ава, эй акьул авай ксар! – (са касдин чан къачудалди вилик инсанди вичизни ахьтин кар жедайди фикирда) куьне мукъаятвал ийидайвал (иви экъичуникай). 180. Квез эмирнава – квекай садаз ажал мукьва хьайила ва адаз мал-девлет аваз хьайитIа – диде-бубадиз ва мукьва-кьилийриз адалатлувилелди веси (туькIуьрна) тун. Им Аллагьдихъай кичIебурун везифа я. («Ан-Ниса» сурадин ирсиникай лугьузвай 11 ва 12-аятар ракъурдалди, иман гъанвайбур чпин диде-бубадин ва мукьва-кьилийрин менфятдиз веси тун мажбур тир. Ахпа Аллагьди а къарар дегишарна ва гьар са варисдиз пай тайин авуна. Идахъ галаз алакъалу яз Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Гьакъикъатда, Аллагьди гьар са варисдиз пай ганва. Къедлай кьулухъ варисриз веси авач» (Абу Давуд, Васая: 6, №: 2870, 2/127). 181. Нагагь весидикай ван хьайидалай кьулухъ, (дуьз туькIуьрнавай веси) са касди дегишарайтIа, гунагь – анжах ам дегишарайбуруз жеда (веси турдаз ва варисриз ваъ). Гьакъикъатда, Аллагь – Ван Къвезвайди, Чизвайди я. 182. Ни веси турдан гъалатIдикай ва я гунагьдикай (къастуналди веси чIуру патахъ дегишарунихъай) кичIе яз, абур (веси ийизвайди ва варис) меслят авуртIа, адаз гунагь жедач. Гьакъикъатда, Аллагь – Гъил Къачудайди, Регьимлуди я. 183. Эй иман гъанвайбур! Куь хиве сив хуьн ава (Рамазандин вацра) гьикI ам квел къведалди яшамиш хьайибурун хиве авайтIа, квез Аллагьдихъай кичIе жедайвал. 184. (Сив хуьн – им) Гьисабнавай йикъар я. Амма квекай вуж азарлу ятIа ва я рекье аватIа (и дуьшуьшда адавай сив хуьн тавуртIа жеда, амма ада) къуй гьа кьадар йикъара маса вахтунда сив хуьрай. Сив кьаз жезвайбурал – фидья (гъил къачуниз себеб жедай кар) ала (ва ам) – кесибдиз тIуьн гун я. Амма ни хушуналди хъсан крар (гзаф) авуртIа, ам вич патал хъсан я. Амма сив хуьн куьн патал хъсан я (фидья гунилай), эгер квез (а кар) чир хьанайтIа (куьне чарасуз сив хуьдай). («Сив кьаз жезвайбуруал – фидья…» Исламдин сифте девирда мусурманриз сив хуьнин ва муьгьтежбуруз тIуьн гунин арада хкядай ихтияр авай. КIанзавайдавай сив хуьз жезвай, муькуьбуру сив хуьнин гьар са йикъай са кесибдиз тIуьн гун лазим тир. Амма гьатта гьа вахтундани сив хуьн хъсан тир. Ахпа а тайинвал и аятдалди дегишарна: «Квекай нел а варз гьалтайтIа, къуй сив хуьрай…». КьатI ама.
