Къуръандин «аль-Бакъара» сура
Къуръандин «аль-Бакъара» сура
эвел алатай нумарайра
185. Рамазандин варз – (им) инсанриз Къуръан рехъ къалурдайди яз, гьакъикъи рекьин делил яз ва чара авун яз (гьакъикъат тапарривай) ракъурнавай варз я. Квекай нел а варз гьалтайтIа, къуй ада сив хуьрай! Амма вуж (гьакьван) азарлу ятIа (сив хуьдай къуват авачиз) ва я рекье аватIа (и дуьшуьшра адавай сив техвейтIа жеда), гьакьван кьадар йикъара маса вахтунда сив хуьрай (эвез хъувун яз). Аллагьдиз квез регьят хьана кIанзава ва квез четинвилер хьана кIанзавач. (Аллагьдиз кIанзава) Куьне вири (лазим тир) йикъара сив хвена, Аллагьди куьн дуьз рекьел эцигунай Адалай тарифар ийиз ва шукур ийиз (Аллагьдиз и кардай ва маса вири кьадар авачир кьван няметрай).
186. Эгер Зи лукIари вавай (я Мугьаммад) Закай хабар кьуртIа, (жаваб це хьи), Зун, гьакъикъатда, мукьув гва ва тIалабзавайдан дуьадиз жаваб гузва, ада Завай тIалабайла. Къуй абуру Заз (муьтIуьгъ хьуналди) жаваб гурай ва Захъ инанмиш хьурай – а вахтунда абур дуьз рекье аваз фида. (Имам аль-Матуриди кхьизва хьи, аятда авай «мукьув гва» гаф «тIалабзавайдан дуьадиз жаваб гузва» манада аваз гъавурда акьуна кIанда, амма Ам Вич пространствода мукьув гва манада аваз ваъ: «Пространство авачирла Аллагь Таала авай ва гилани (дуьнья яратмишайдалай кьулухъ) акьван чIавалди гьикI авайтIа, гьакI ава»).
187. Сив хуьнин йифиз квез куь папарихъ галаз месин алакъаяр ийидай ихтияр ава. Абур – куьн патал либасар я, куьн лагьайтIа – абур патал либасар. Аллагьдиз чизва куьне-куьн маса гайиди (виликан къадагъа чIурна) ва Ада куь туба кьабулна ва квелай гъил къачуна. Гила куьне абурухъ (папарихъ) галаз месин алакъаяр ая (вучиз лагьайтIа ам ихтияр хьанва) ва чалишмиш хьухь (неинки жуван къизмишвал бегьемарун патал, гьакIни) Аллагьди квез эмир авунвай кардихъ (несил давам хьун, ам некягьдин гьахълу тир мурадрикай сад я эхир).
Неъ ва хъухъ, та экв малум хьайила лацу гъал чIулав гъалунивай тафаватлу жедалди. Абурухъ (папарихъ) галаз месин алакъаяр ийимир куьн мискIинра, итикафдин гьалда (ибадат авун патал) авайла. Аллагьдин сергьятар (Ада лукIариз тайин авунвай) гьахьтинбур я. Абуруз мукьва жемир гьа! ГьакI Аллагьди инсанриз Вичин аламатдин лишанар ачухзава, абуруз Аллагьдихъай кичIе жедайвал. («Абур – куьн патал либасар я, куьн лагьайтIа – абур патал либасар»: гъуьлуьни папа сад-садан къвалав гваз гзаф вахт акъудзава, сад-садак хкIазва ва са месик ксузва. Гьа и себебдалди Рамазандин вацра месин алакъаяр тавуна акъвазун абуруз четин жезвай (Ибн Касир). Агакьарнава хьи, Исламдин сифте кьиляй сив хкудайла недай, хъвадай ва месин алакъаяр ийидай ихтияр авай анжах йифен капI (иша) ийидалди, я тахьайтIа ксудалди. И къанун кьиле тухуз инсанриз лап четинзавай. Бязи асгьабри и къадагъа чIурна. Ахпа пашманвал авуна абур Аллагьдин Расулдин ﷺ патав атана, а вахтунда абурун туба кьабулна ва гила абуруз винидихъ лагьай вири крар экв малум жедалди ийидай ихтияр ава лугьудай аят ракъурна).
188. Къанунсузвилелди сада-садан мал-девлет немир ва къанунсузвилелди инсанрин мал-девлетдин пай тIуьн патал къазияр пулуналди маса къачумир (ришвет гуналди ва тапан шагьидвал авуналди), гьа са вахтунда квез чизва (къадагъа тир ва гунагь кар ийизвайди).
189. Вавай (я Мугьаммад) цIийи варцарикай хабар кьазва. Жаваб це (абуруз): «Абур инсанар ва гьаж патал вахт я (тайин ийизва). Диндарвал куьн кIвалериз абурун кьулухъ патай гьахьуна авач (авам девирда гьикI ийизвайтIа). Амма диндар кас ам я хьи, низ Аллагьдихъай кичIезватIа. КIвалериз ракIаррай гьахь ва Аллагьдихъай кичIе хьухь, агалкьунар къазанмишдайвал!
190. Квехъ галаз дяве ийизвайбурухъ галаз Аллагьдин рекье дяве ая. Амма (ихтияр авай) сергьятрилай элячIмир (мусурманри хуьзвай маса диндал алайбур ва гьакIни кьуьзуьбур, дишегьлияр ва аялар рекьимир). Гьакъикъатда, Аллагьдиз (Вичи тайинарнавай) сергьятрилай элячIзавайбур кIанзавайди туш.
191. Абур яна йикь (квез акси яз дяве ийизвайбур), квез абур гьина акуртIани, ва абуру куьн акъудай чкадай гьабурни акъуд. Фитне яна кьинилайни пис я. Амма аль-Гьарам мискIиндин патав абурухъ галаз дяве ийимир, та абуру ана квехъ галаз дяве ийидалди. Амма нагагь абуру (пак чкайриз гьуьрмет тавуна) квехъ галаз дяве ийиз гатIумайтIа, абур яна йикь. Гьа ихьтинди я кафиррив агакьзавай (адалатлу) жаза!
192. Амма эгер абуру акъвазарайтIа (квехъ галаз дяве ийиз ва динсузвиле кIевивал ийиз, куьне дяве авун акъвазара), Аллагь – Гъил Къачудайди (туба ийизвай Вичин лукIарин вири гунагьрилай), (абуруз) Мергьямат ийидайди я хьи.
193. Абурухъ галаз дяве ая, та фитне куьтягь жедалди ва (та) анжах Аллагьдин дин амукьдалди. Амма эгер абуру акъвазарайтIа (дяве ийиз ва Ислам кьабулайтIа, абурал гьужум ийимир, вучиз лагьайтIа) анжах писбурухъ галаз душманвал авун лазим я.
194. Къадагъа алай варз – къадагъа алай вацрай (эгер мушрикри къадагъа алай варцара квез акси яз дяве башламишайтIа, куьнени абурухъ галаз дяве ая, вучиз лагьайтIа вацран паквал дяведалди чIурайбур гьабур я). Паквилиз чIуру къаст авунай – (адалатлу) жаза (гуда). Нагагь квел са касди вегьейтIа, куьнени адал, квел ада вегьейди хьиз, вегь. Аллагьдихъай кичIе хьухь ва Аллагь Вичихъай кичIебурухъ галайди чир хьухь.
195. Харж ая (жуван мал-девлет) Аллагьдин рекье ва куьне-квез телефвал кьисмет ийимир. Хъсан крар ая, гьакъикъатда, Аллагьдиз хъсан крар ийизвайбур кIанзавайди я.
196. Гьаж ва умра тамамдиз кьиле твах (лазим тир вири шартIар тамамариз) Аллагь патал. Эгер куьн акъвазарайтIа (ва гьаж ва я умра кьиле тухуз манийвал авуртIа), квевай жедай къурбанд це. Кьил твамир (игьрамдай экъечIун патал), та къурбанд вичин (тукIвадай) чкадал агакьдалди. Амма квекай сад (кьил туниз мажбур хьайитIа) азарлу яз ва я кьили (начагъвили) азият гуз хьайитIа, адавай (кьил туртIа) жеда, ва адан фидья (гъил къачуниз себеб жедай кар) – я сив хуьн, я садакьа, я къурбанд. Эгер куьн хатасузвиле аватIа, сифте умра, ахпа гьаж (гьаж-таматту`) ийидай мумкинвал ишлемишай гьар са касди, къуй вичивай жедай къурбанд гурай. Нагагь гуз тахьайтIа, къуй гьаждин вахтунда пуд юкъуз ва ирид юкъуз хтайла (гьаждай) сив хуьрай – вири тамам цIуд юкъуз. Им – хизан аль-Гьарам мискIиндин патав (къерехрив) гвачирбуруз. Аллагьдихъай кичIе хьухь ва Ада кIевиз жаза гузвайди чир хьухь!
197. Гьаж (ийизвайди я) малум тир варцара (Шавваль, Зуль-Къа`да ва Зуль-Гьижа вацран сифте цIуд юкъуз). Ни а варцара вичин хиве гьаж авун тунватIа, ада гьаждин вахтунда месин алакъаяр авун, гунагьар авун (кукIун, экъуьгъунар авун ва маса гунагьар авун) ва гьуьжетар авун лазим туш. (Гунагьар авун гьамиша къадагъа ятIани, гьаждин вахтунда абур авунай жаза генани кIеви жеда) Куьне авур вири хъсан крар Аллагьдиз малум я (ва Ада квез абурай сувабар гуда). Квехъ галаз вири герек шейэр къачу (сиягьатдиз), амма квевай гьазур жедай виридалайни хъсан шей – им Аллагьдихъай кичIе хьун я. Захъай кичIе хьухь, эй акьул авайбур!
198. Квез гунагь авач, эгер куьн куь Раббидин жумартвилихъ къекъвезватIа (гьаждин вахтунда алвердал машгъул хьана къазанмишиз кIанзаватIа). Арафатдай хъфидайла Къадагъа алай чкада (Муздалифада) Аллагьдиз зикир ая. Ам рикIел гъваш, вучиз лагьайтIа Ада куьн дуьз рекьел эцигна, амма виликдай куьн ягъалмишвиле авай (гьакъикъи иман чизвачир).
199. Ахпа (амай) инсанар хквезвай чкадай хъша ва Аллагьдивай гъил къачун тIалаб. Гьакъикъатда, Аллагь – Гъил Къачудайди, Мергьяматлуди я. (Жагьилиядин девирда къурайшитар, чеб амай арабрилай хъсан яз гьисабиз, Арафатдал акъваззавачир. Абур Муздалифада акъваззавай ва идаз абуру, Гьарамдин агьалийриз Гьарамдай экъечIна фин кутугнавач лугьуз, баян гузвай. Аллагьди къурайшитриз вирида ийизвайди хьиз авун, яни Арафатдал акъвазун тамамарун ва анжах ахпа виридахъ галаз санал Муздалифадиз фин эмирна).
200. ШартIар акьалтIарайла Аллагь рикIел гъваш, гьикI жуван ата-бубаяр рикIел гъизватIа, гьатта гзафни. Инсанрин арада икI лугьудайбур ава: «Чи Рабби! Це чаз и уьмуьр (гьукум ва девлет хьтин няметар)!» Абуруз гьамишалугъ уьмуьрда пай авач! (Ислам къведалди арабриз гьаждилай кьулухъ кIватI хьана, чпин ата-бубайрин лап хъсан ерийрикай ахъайдай адет авай. Аллагь Таалади лугьузва хьи, мусурманри гьаждилай кьулухъ Аллагь рикIел гъун лазим я, чпин ата-бубаяр ваъ (Ибн Касир)).
КьатI ама.
