Калям Шариф –Къуръандин манайрин таржума

Калям Шариф –Къуръандин манайрин таржума

Мергьяматлу, регьимлу Аллагьдин тIварцIелди.

Дагъустан Республикадин Муфтиятди разивал гун

Къуръан – махлукьатрикай виридалайни хъсанди тир Мугьаммад Пайгъамбардиз ракъурнавай Раббидин сир ачухдай мужизат я. Ам зурба арифдарвилин чешме ва мусурманрин Пак Ктаб я. Гзаф мусурманрин чIехи мурад я Ктабдин мана чир хьун, амма кутугай диндин чирвилер авачир инсандивай Къуръандин аятрай адан мана акъудиз ва гьакIни гъалатI квачиз абурун гъавурда акьуникай къутармиш жедач.

Мугьаммад Пайгъамбардин гьадисда лугьузва (мана): «Ни Къуръандиз вичин акьулдалди нетижа хкудна баян гуз хьайитIа, къуй вичиз Жегьеннемда чка гьазуррай» (Ат-Тирмизи, ан-Насаи, Агьмад).

Араб чIал гафариз лап гзаф манаяр хьуналди тафаватлу жезва. Амма гьатта тамамвилелди араб чIал ва грамматика чир хьайитIани, Къуръандин мана чир хьун патал ам бес жезвач. Адалай гъейри, диндин алимри талукь тир ктабра лагьанвай маса илимарни чир хьун чарасуз я. Таржума авунин четинвал мад а кардихъ галаз алакъалу я хьи, Аллагь Таалади Къуръан тайин дуьшуьшриз ва вакъиайриз килигна ракъурна, гьаниз килигна гьар са аят ракъурунин тарих чир хьун герек я.

И ктабди къанунрин къараррихъ галаз кьадайвал халкьдин гегьенш къатариз Пак Къуръандин сурайрин асул мана регьят къайдада гъавурда твазва. Ина сурайриз куьрелди баян ганва, амма асул мана хвена. И ктаб гьакI диндин алимривай, гьакI адетдин инсанривайни ишлемишиз жеда, вучиз лагьайтIа ана дерин мана авай, кьатIуз четин тир къарарар регьятдиз агакьарнава.

Ада кIелзавайди Къуръан туькIуьр хьунин умуми тегьердихъ, адан манадихъ, виликдай хьайи пайгъамбаррин тарихдихъ ва аятар ракъурунин бязи себебрихъ галаз танишарзава. И кIвалахда Пак Ктабдин ачух мана лап куьрелди, амма жезмай кьван гзаф мана ачухна фикирдиз гъиз алахънава. И ктаб къенин юкъуз Пак Къуръандин аятрин мана урус чIалалди гунин виридалайни туькIвей жуьре яз лайихлувилелди гьисабиз жеда. Къуй Аллагь Таалади и ктаб гьар са кIелзавайдаз хийир авайди авурай.

Амин!

Ислам диндин са центрда кIватIнавай тешкилат «Дагъустан Республикадин Муфтият»

Сифте гаф

Шукур хьуй Аллагьдиз, Вичин лукI ва Пайгъамбар Мугьаммадаз ачух араб чIалал гьар гьи нукьсандикай хьайитIани азад тир, хъсанвал писвиликай чара ийизвай ва инсаниятдиз гьакъикъи рехъ къалурзавай Ктаб ракъурай. Аллагь Таалади лагьана: (араб чIалал) «Гьакъикъатда, Чна Къуръан Насигьат хьиз ракъурна ва Чна, шаксуз, ам чIуру дегишвилерикай хуьда» (Къуръан 15:9).

Мугьаммад Пайгъамбарди лагьана: (араб чIалал) «Квекай виридалайни хъсанди ам я хьи, ни вичи Къуръан чирзаватIа ва ам масабуруз чирзаватIа» (Бухари (4639) ва мсб.). Ахпа: Чун шад я Татарстан Республикадин мусурманрин Руьгьдин идарадин гъилик кваз тамамарнавай Гьуьрметдиз лайих тир Къуръандин манайрин баянар галай цIийи таржума кIелдай касдин фикирдиз гъиз.

И таржума чирвал авай пешекаррин: филологрин, имамрин, исламдин кIелдай идарайрин муаллимрин ирид йисуз санал авунвай кIвалахдин нетижа я. Чи везифа тир урус чIалал кIелзавай касдиз эвелни-эвел урус чIалалди Пак Ктабдин манаяр ачухдиз ва регьятдиз гун, гьикI хьи Къуръан мусурманар патал – им уьмуьрдин рехъ къалурун я, литературадин гуьмбет ваъ.

Гьар сеферда чун хкягъунин вилик акъвазайла: иердиз, амма гъавурда акьан тийидайвал таржума ийидани, я тахьайтIа гъавурда акьадайвал, амма гьакI адетдин тегьерда – чна эхиримжиди хъсан яз гьисабзавай. Чун жезмай кьван алахъна куьгьне хьанвай ва кьадардилай артух литературадин гафар ва ибараяр, гьакIни церковно-славянский чIалай къачунвай гафар ишлемиш тийиз. Бязи таржумачийри гьисабзава хьи, ахьтин гафар ва ибараяр ишлемишайла текст гьайбатлуди ва зурба эсер ийидайди жеда, амма гьакъикъатда ида гзаф вахтара терсина – хъуьруьн къведай – нетижа арадал гъизва.

Чешне яз чна Гьуьрметдиз лайихлу Къуръандин алатай ва гилан девирдин куьруь баянрин (тафсиррин) машгьур чешнеяр къачуна: аль-Магьалли ва ас-СуютIи имамрин «Тафсир аль-Джалалайн», шейх Магьмуд аль-Уфидин «Къуръан Мажид», шейх Мугьаммад Али ас-Сабунидин «Тафсир аль-вадых аль-муяссар». И ктабдал кIвалахдайла чна гьар девиррин кесерлу тафсиррикай менфят къачуна, месела, атI-ТIабаридин, аль-Матуридин, Ибн Касиран, альКъуртIубидин, ан-Насафидин, альАлюсидин ва масабурун.

КIвалахдин къене чи мурадрикай сад исятда авай Гьуьрметдиз лайихлу Къуръандин урус чIалаз авунвай таржумайрик квай гъалатIар тавун тир. Сифте нубатда, Къуръандин аятар шиирралди таржума авун гьич виже къведач. Аллагь Таалади лагьана: (араб чIалал) «Им (Къуръан) – асуллу илчидин (Жибрилан, ада Аллагьдилай Мугьаммад Пайгъамбардал r агакьарнавай) гафар я. Ибур шаирдин гафар туш» (Къуръан 69:40-41).

Къуръан – шиирар туш, адаз араб литературадин гьар гьи малум тир жуьрейрихъ ва жанрайрихъ галаз хьайитIани уртах са затIни авач, кIантIа абур шиирар хьурай, кIантIа – проза. Амма прозадин (шиирар тушир) таржумайрани гъалатIар тIимил туш. Абурукай кьилинбур чаз ибур яз аквазва: винел патан акунрин жигьетдай – гзаф кьадар церковнославянизмаяр, куьгьне гафар (архаизмаяр) ва ишлемиш хъийин тийизмай маса гафар.

Аквадай гьалда, ахьтин лексикадикай чIуру кар патал менфят къачузвай таржумачидиз вичин таржумади гьайбатлу, зурбаз эсер ийидай ван авуна кIанзава. Амма, винидихъ къейд авурвал, гзаф вахтара ада хъуьруьн къведай нетижа арадал гъизва. Адалай гъейри, ам кьилиз акъудиз тежедай месэла я, гьикI хьи Гьуьрметдиз лайихлу Къуръандин гьайбат, адан кIалубдиз тешпигьди авачирвал анжах хъсандиз араб чIал чир хьайила ва Пак Ктаб вичин асул шей яз кIелайла гьиссиз жеда.

Исятда авай чIехи пай таржумайрин мана квай паюнин кьилин нукьсан – авторди ахъайнавай манайрин ва къанунрин гъалатIар я. Абурукай бязибур хъел гъидайбур, амма гъил къачуз жедайбур я, масабур лагьайтIа, сакIани багъишламишиз жедач, вучиз лагьайтIа абуру Ислам диндин асул къайдаяр чIурувилихъди дегишарзава.

Идакай кьилди ктаб кхьин лазим я, ина чавай а месэладиз килигиз жедач. Ахьтин гъалатIрин арада – Аллагь Тааладиз кутуг тавур ерияр (амалдарвал, тапарар), бедендин паярин (гъилерин, вилерин, Тахтунал тестикь хьунин ва икI мад) манаяр гун, гьакIни Исламдин илимдал бинелу яз, пайгъамбаррикай лугьун виже текъвер ерийралди абур лишанламишун ава.

ГьакI, мисал яз къачун «аль-А`раф» сурадин 190-аят: (араб чIалал) Чна ам икI таржума авуна: «Ада (Раббиди) абуруз (Адаман ва Гьавадин несилриз) хъсан аял багъишайла, абуру Ада багъишайди Адаз барабар ийиз гатIумна». Амма килигин, виридалайни машгьур баянар галай таржумада и аят гьикI таржума авунватIа: «Ада (Аллагьди) абуруз (Адамазни Гьавадиз) хъсан аял гайила, абуру (кьведа) Ада багъишайдакай Адаз юлдаш авуна.

Абуру Адаз юлдашвиле гуникай Ам вине я (Вичиз барабарбур хьуникай михьи я)!» И текстдай аквазвайвал, Адамакайни адан паб Гьавадикай бутпересар хьана, Аллагьдиз юлдашар гайи! Аллагь Таалади чун ягъалмишвилерикай хуьрай! Адам пайгъамбар тир, вири пайгъамбарар лагьайтIа, Ислам диндин илимдал асаслу яз, гунагьсуз я. Абуру гунагьар ийизвач, имансузвал ва бутпересвал анихъ амукьрай.

Адамани Гьавади шейтIандиз яб гана Аллагьдиз юлдашар гъун мумкин тушир. Аятда ихтилат абурукай ваъ, абурун несилда авай бутпересрикай физва. Чун чи баянар галай таржумада сифтени-сифте гьа ихьтин гъалатIар тийидайвал алахъна.

Къуръан ва адан таржума

Къуръан – им араб чIалал Мугьаммад Пайгъамбардиз r ракъурнавай Аллагь Тааладин Келимаяр я. Им ажайиб, вичиз тешпигьди авачир ва эсер ийидай тегьердин ва девлетлу ва дерин манадалди тафаватлу Ктаб я. Араб чIалал ктаб хьиз кхьенвай ва я басма авунвай Къуръандиз «мусхаф» (гафба-гаф – кхьена ацIурнавай санал кIватIнавай чарар) лугьузва. Къуръан ара датIай цIиргъинай агакьарзава, адан гьар са паюна лап гзаф кьадар инсанар ава, гьакI хьайила ам агакьарзавайбур са вахтунда икьрар хьун ва ам дегишарун гьич мумкин кар туш.

Къуръан кпIуна кIелун чарасуз я. Араб чIалал Къуръан кIелун – ибадатдин са жуьре я, гьаниз килигна ам кIелзавай касдиз гьар са гьарфунай Аллагьдин патай суваб жеда. Мусурманар чпин диндин сифтени-сифте чешмедик акахьун ва Халикьдин разивал къазанмишун патал, вири девирра Къуръан дуьз кIелиз чирун патал алахъзавай. Сифте мусурманар, чпиз Къуръандин аятар Мугьаммад Пайгъамбардивай вичивай ван хьайибур арабар тир.

Та Ислам Аравиядин полуостровдин сергьятра амай кьван, Къуръан маса чIалариз таржума авунин муьгьтежвал авачир. Амма гьеле адалатлу халифрин девирда Ислам лап гзаф чкайриз раиж хьана ва Аллагьдин дин араб чIал течизвай маса халкьари кьабулиз гатIумна. Гьа вахтунилай Гьуьрметдиз лайихлу Къуръан маса чIалариз таржума авуниз рехъ гунин месэла арадал атана.

Таржумадин жуьреяр

Арабрин ахтармишдайбуру таржумаяр пуд жуьредиз пайзава:

1. Гьарфба-гьарф (ва я гафбагаф) таржума. Аятдин гьар са араб гаф маса чIалан са гафуналди дегишарзава, гзаф вахтара аятдин умуми мана гьисабдиз къачун тавуна.

2. Манадин таржума. Кьилди гафар таржума ийизвач, предложенидин умуми мана таржума ийизва.

3. Баянар галай таржума. Гафарин таржумадал алава яз Къуръандин (таржумадин жуьрейриз паюн Мугьаммад Магьмуд Канудин «Таржама аль-Къуръан аль-Карим байна аль-хазр ва альибаха» ктабдай ганва) баянрай (тафсиррай) къейдер гузва.

Къуръан маса чIалариз таржума авунин гьакъиндай Шариатдин къарар

Гьуьрметдиз лайихлу Къуръандин аятар араб чIалай маса чIалариз таржума авунин месэла алимрин арада фикиррин садвал тахьунин месэла я. Садбуру Къуръан таржума ийиз къадагъа ийизвай, муькуьбуру ихтияр гузвай. ГьакIни ам чарасуз кар тирди гьисабзавайбурни авай. Амма гьатта Къуръан таржума ийиз ихтияр гузвайбуруни ва ам чарасуз кар тирди гьисабзавайбуруни Аллагьдин Ктаб араб чIалал кIелун лазим тирди къалурзавай.

Гъавурда акьун лазим я хьи, гьатта къанунрин жигьетдай гъалатIар квачир Гьуьрметдиз лайихлу Къуръандин таржума аваз хьайитIани, мусурманрин Пак Ктаб анжах араб чIалал ва асирралди мусурманрин образованидин акьалтIай хъсан адетралди ишигълу авунвай къайдайралди гьакъикъатда чирун мумкин я.

Шейх Мугьаммад ибн аль-Гьасан аль-Гьажвиди (1874-1956) кхьизва хьи (Гьажви, Мугьаммад. Гьукм таржама аль-Къуръан, 34-чин), чIехи алим имам Абу Исгьакъ аш-ШатIибиди (1388-йисуз кьена) Гьуьрметдиз лайихлу Къуръан маса чIалариз таржума авун кьабулиз жедай кар тирдан патахъай мусурманрин алимар вири рази тир фикир (ижма`) агакьарзава («Мувафакат», 2/68). Къуръан таржума авун ихтияр авайдан гужлу делил имам аль-Бухариди вичин «Сагьигь» кIватIалдин кьилерикай садаз ганвай тIвар я:

«Аллагь Тааладин гафарал асаслу яз, Таврат ва Аллагьдин маса ктабар араб ва маса чIаларалди гъавурда тун виже къвезвайдан гьакъиндай кьил: «Эгер куьне дуьз лугьузватIа, Таврат гъваш ва кIела (ам лагьанвай чка)» (Къуръан 3:93)» («Фатгь аль-Бари», 13/516)».

«Аллагьдин маса ктабар» лагьайла, чун, гьа жергедай яз, Къуръандикай ихтилат физвайди гъавурда акьун лазим я. «Маса чIалар» лагьайла – араб чIалалай гъейри амай вири чIалар. И паюна авай гьадисра лугьузва хьи, Аллагьдин Расул алай чкадал Таврат араб чIалаз таржума ийизвай. Ктабдин кьилиз ганвай тIварцIяй ашкара жезвайвал, Имам Бухариди маса пак ктабарни (гьа жергедай яз Къуръан) маса чIалариз таржума ийидай ихтияр авайди къалуруналди, а къарар умумиламишна.

ГьакIни машгьур гьадисда лугьузва хьи, Пайгъамбарди Византиядин император Ираклияз кагъаз ракъурна (Бухари (7541)) ва ада Къуръандин аят авай: (араб чIалал) «Эй Ктабдин инсанар! Ша чун са фикирдал къвен – чун ва куьн – ва Аллагьдилай гъейри садазни ибадат тийин, Адаз са касни ва са затIни барабар тийин, ва Аллагьдилай гъейри сада-сад Рабби яз кьан тийин».

Нагагь абуру кьабул тавуртIа, абуруз лагь: «Шагьидвал ая, гьакъикъатда, чун мусурманар я» (Къуръан 3:64). Аллагьдин Расулдиз Ираклий грек чIалал рахазвайди чизвайтIани, ада и аят араб чIалал кхьин буйругъна. Гьа икI, аквадай гьалда, ада фикирзавай и аят кагъаздин муькуь паюнихъ галаз императордиз таржума ийида лагьана. АкI хьайила, Къуръан маса чIалариз таржума ийидай ихтияр ава.

Шейх аль-Хажвиди Къуръан маса чIалариз таржума авун гьакI ихтияр авайди ваъ, амма ам мусурманрин жемятдин везифа (фарз алькифая) тирдан фетва ганва. Идакай хкатзавайвал, эгер мусрманрин са бязи жемятди Къуръан чпин чIалаз таржума тавуртIа, гьа жемятдин вири инсанар гунагьда жеда, та абурукай сада гьа везифа кьилиз акъуддалди. Гьа са вахтунда бес жеда, эгер таржумачи Къуръандин тамам манаяр агакьариз ва анжах тежриба авай пешекарар гъавурда акьадай деринра авай крар ачухунал алахъ тавуна, аятрин анжах винел патан, ачух манайрал рази хьана акъвазайтIа («Гьукм таржама альКъуръан», 34-35-чинар).

Аллагь Таалади Мугьаммад Пайгъамбар вири инсаниятдиз ракъурнавайди тир ва адан везифа, адан Шариат Дувандин йикъал кьван гьакъикъи ва важиблу я. Алай девирда адан (послание) эвер гун инсанрал агакьарун патал Вагьйудин кьве пайни – Гьуьрметдиз лайихлу Къуръан ва Михьи Сунна – жуьреба-жуьре халкьарин чIалариз таржума авунилай гъейри маса рехъ авач. ГьакIни шейх аль-Хажвиди къейдзава хьи, арабар тушир алимрин везифа неинки жезмай кьван Къуръан дуьз таржума авун я, амма авай таржумаяр ахтармишна абурун чIуру терефриз килигун ва абурай жагъай гъалатIар къалурун я («Гьукм таржама аль-Къуръан», 34-35-чинар).

Алимди гьисабзавайвал, таржумачидин везифа аятрин мана чIурувилихъ дегиш хьунал гъидай гафба-гаф таржума тавун, амма манайрин таржума авун я. Ахьтин таржума хьи, таржумачи Къуръандин гьар са аятдин асул мана агакьардайвал, жезмай кьван адан манадин дерин жуьреярни, гьакIни тафсиррин авторрин истемишунрихъ галаз кьурвал эсерлувални хуьз алахъна кIанда.

Гьелбетда, таржумада аятдин манадин вири гуьзелвал тамамвилелди къалуриз хьун мумкин туш. Гьаниз килигна, таржумачидин виликни ахьтин везифа квач («Гьукм таржама альКъуръан», 34-35-чинар). Къуръандиз баян гудай имам аз-Замахшариди кхьенай: «Гьакъикъатда, араб чIалавай, иллаки Къуръандивай, гьич са чIалавайни къалуриз тежедай хьтин дерин ва зериф манаяр къалуриз алакьда» («Мабахис фи `улюм аль-Къуръан», 308-чин). Таржумаяр къадагъа ийизвай алимри, гзаф мумкин я, Къуръан гафба-гаф таржума авуникай лугьузвай. ГьакI, Дагъустандай тир алим Къурамугьаммад-гьажи Рамазанова кхьенва:

«И шартIарикай лугьудалди, сифте нубатда Къуръан гафба-гаф таржума ийидай ихтияр авачирди къейд ийин… Гафба-гаф таржума ийидайла таржумачиди са мана гузва, амма аятрин гуьзелвал, иервал ва деринвал кIелзавайдал агакьзавач… Исятда авай урус чIалаз авунвай вири таржумаяр гафба-гаф авунвайбур я… Баянар галачиз Къуръан таржума авуна виже къведач» (Рамазанов Къурамугьаммад-гьажи.

Къуръандин таржумайриз илимдалди ахтармишна къимет гун. Махачкъала, 2015. 16-19-чинар). Амма хийир аватIани Къуръан маса чIалариз таржума авунин карда хатавилерни ава. Бажарагъсуз гъилера дармандикай агъу хьун мумкин я, сагъар хъувунин чкадал зиян гудай.

Къуръан таржума авунин хатавилер

Гьуьрметдиз лайихлу Къуръандин таржумаяр, гьа жергедай яз манайрин таржумаярни, раиж авунин карда, алимри арадал атун мумкин тир ихьтин хатавилер ава лугьузва:

1. Инсанри, анжах таржумаяр кIелунал рази хьана ва гьа таржумаяр Къуръандай гьисабна, араб чIалал Къуръан кIел хъийидач. Ида аятрин манайрин гъавурда акьунин карда фикиррин садвал тахьунал гъида, гьикI хьи са чIалаз ийизвай таржумаяр лап тафаватлу я.

2. Таржумаяр раиж авуни мусурманри араб чIал чирунин итиж тIимиларда.

3. Къуръандин таржумаяр кIелуни инсанри, чпиз лазим тир чирвилер авачиз, чеб чизвайбурай гьисабда ва мусурманрин суалриз жавабар гуда, ида чарасуз халкьдин арада авамвал раиж хьунал гъида (Кану Мугьаммад Магьмуд. Таржама аль-Къуръан аль-Карим байна аль-хазр ва аль-ибаха, 47-51-чинар).

Ихьтин гьалдай чи фикирдалди икI экъечIиз жеда: къанунрин жигьетдай дуьз ятIа ахтармишнавай Къуръандин таржумадихъ галаз сад хьиз инсанар асул Къуръан кIелунин важиблувилин гъавурда тун ва абуруз араб чIал чирунихъ эвер гун ва гьакIни Къуръандин таржума кIелунал бинеламиш хьана жуван фикирар лугьуникай игьтиятлу авун. Адалай гъейри, къанунрин векъи гъалатIар квай ва и кар себеб яз фитнеяр ва фикиррин чаравал арадал гъизвай урус чIалал гафба-гаф таржумаяр аваз хьуниз килигна, дуьз баянар ганвай манайрин таржума акъудун гьа фитнейриз лазим дарман жезва.

«Истивадикай» ва ачух тушир манадин аятрикай (муташабигьат) суал

Гьуьрметдиз лайих Къуръандин ругуд аятда (Къуръан 7:54, 10:3, 13:2, 25:59, 32:4, 57:4) Аллагь Таалади Вичикай лугьузва: (араб чIалал) Ирид лагьай аятда (Къуръан 20:5) лагьанва: (араб чIалал) «Арш» - им Аллагь Тааладин виридалайни зурба махлукьат, алемдин къав («Танизигь» Ибн Жама`а) я.

Аллагь Таалади и аятра Вич Аршдал «истава» хьана лугьузва. «Истава» - глагол я. Гьа глаголдилай къвезвай кар (масдар) къалурзавай тIвар – «истива» я. Араб чIала «истава» глаголдиз са шумуд мана ава: дигмиш хьун, чIехи хьун, дуьз хьун, иеси хьун, элкъуьн, хкаж хьун, виниз акъатун, мягькем хьун, аваз хьун, ацукьун (Ибур анжах бязи асул дибдин манаяр я.

ГьакI, алай девирдин «альМу`жам аль-ВаситI» гафарганди «иставадин» кIуьд мана гъизва). Аллагь Тааладин жигьетдай и гафунин гъавурда гьикI акьуна кIанда? «Истивадин» аятриз алимри гьихьтин баян гузва?

Имам Малика лагьана: «Виниз акъатун малум я, амма саягъ (гьа виниз акъатунин) акьулдиз гъиз жедач, анжах идахъ инанмиш хьун чарасуз я, месэла лагьайтIа (куьлуь-шуьлуьйрин гьакъиндай) – цIийивал я» (Гзаф чешмейрай агакьарзава. Килиг, месела, «Сияр» аз-Загьаби, 7/415).

Имам Агьмада лагьана: «Аллагьдин лишанрикай малуматар гьикI ракъурнаватIа, гьакI кьабулзава, тешпигьвал авачиз ва абур инкар тийиз, ва абурукай лугьзвач гьикI ва вучиз, ва чун инанмиш я, Аллагь Вичиз гьикI кIан хьанатIа, гьакI Аршдал алайдахъ, (гьа са вахтунда) шикил лугьузвайда фикир авун ва я сергьят эцигзавайда кьадар эцигун мумкин тир кьадар эцигуналди ва я еридалди Адал сергьят эциг тавуна (чкада, яни пространствода) (Жамалуддин аль-Къасими, «Магьасин ат-таъвиль»).

Агьлю-с-Суннадин кьве имамдин и гафарай чун гъавурда гьатзава хьи, Аллагьдин лишанар лугьунихъ галаз алакъалу кьве кам ава, абурун гафба-гаф манади беден авайди къалурзава. Сад лагьай кам – а лишанар Вагьйудин пай хьиз ва Аллагь Тааладин ери хьиз кьабулун. Кьвед лагьай кам – им сергьятар эцигун ва бедендин къамат инкар ийидайла, а гафарин бедендин манаяр инкар авун. «Истива» аятар ачух тушир манадин аятрик (муташабигьат) акатзава, абурукай «Алю Имран» сурадин 7-аятда лугьузва: «Ам – ваз Ктаб (Къуръан) ракъурнавайди я, ада ачух аятар (мугькамат) ава ва абур Ктабдин бине я, маса аятарни ава, абурун мана ачух туш (муташабигьат, абурун гъавурда гьар жуьреда акьун мумкин я)».

«Муташабигьат» аятрикай чир хьана кIанзавай кьилин затI агъадихъ галай пуд асул фикирда ава: Сад лагьайди. Ачух тушир манадин текстер инанмишвилин бине яз къачуз ва адал акъида эцигиз виже къведач. Абур Къуръандин ва Суннадин къанажагъдин са манадин делилрихъ, яни ачух манадин текстерихъ галаз гекъиг тавуна, абурун гафба-гаф манадихъ галаз кьурвал гъавурда акьуна виже къведач. Кьвед лагьайди.

Ачух тушир манадин текстер чарасуз танзигь (Аллагь Тааладин гьакъиндай нукьсанар инкар авун) асул фикирдал бинелу яз гъавурда гьатун лазим я. Им кьилдин асул фикир туш са текстерихъ галаз ишлемишзавай ва масабурухъ галаз ишлемиш тийизвай, ам кьилин асул фикир я ва ам Шариатдин вири текстерихъ галаз ишлемишзава. Пуд лагьайди. Манаяр тестикь авунихъ галаз гекъигайла, Аллагьдин гьакъиндай нукьсанар инкар авун лап сифте кьилин чкадал ала, гьикI хьи танзигь – им бине я. Къуръандин ва Суннадин текстер кIелай гьар са кас идан гъавурда акьада.

Месела, «Адаз ухшар са затIни авач, Ам Ван Къвезвайди, Аквазвайди я» манадин аятда Аллагь Таалади сифте нукьсанар инкар ийизва (гьа им танзигь я), ахпа ерийрикай хабар гузва. Гьа гьакI я имандин шагьидвал ийидайлани: «Ибадат авуниз лайих са затIни авач, Аллагьдилай гъейри», - сифте инкар авун къвезва, ахпа – тестикь авун.

КьатI ама

КАЛЯМ ШАРИФ» (КЪУРЪАНДИН МАНАЙРИН ТАРЖУМА) КТАБДАЙ.