Диндин ибадатханайрин важиблувал
Диндин ибадатханайрин важиблувал
Аллагь Таалади Къуръанда мусурманар гьевеслу ийизва диндин лишанар виниз акъудун патал ва гъавурда твазва хьи, ахьтин виниз акъудун Аллагьдихъай кичIе инсанрин рикIера жезвайди.
Мергьяматлу Халикьди лагьана (мана): «Ни Аллагьдин лишанар виниз акъудзаватIа, им абурун рикIериз Аллагьдихъай кичIе хьуниз килигна я» (АльГьаж» сура, 32-аят).
Ислам динда амайбурулай гзаф тафаватлу жезвай крар ва лишанар ава: азан, жемятдин капI, гьаждин адетар ва масабур. Абурук мискIинни акатзава. МискIин – чи диндин лап важиблу пай я.
Аллагьдин Пайгъамбарди Меккада Исламдихъ эвер гун башламишдайла, ам жуьреба-жуьре четинвилерихъ ва мекканви мушрикри ийизвай аксивилихъ галаз дуьшуьш хьана. Раббидин Расул нурлу Мединадиз атанмазди, ам мискIин эцигиз эгечIна ва вичин асгьабар галаз Исламда сад лагьай мискIин эцигна – Масжид Къуба.
Абу Гьурайради агакьарайвал, Аллагьдин Расулди лагьана: «Инсанар яшамиш жезвай чкайра Аллагьдиз виридалайни кIани чкаяр мискIинар я, ва инсанар яшамиш жезвай чкайра Аллагьдиз виридалайни такIан чкаяр базарар я» (Муслим). Вучиз лагьайтIа мискIинар – ибур Аллагь рикIел гъизвай, Адан тIвар виниз хкажзавай ва тариф ийизвай, ибадат ийизвай, Аллагьдихъай кичIевал къалурзавай чкаяр я ва аниз малаикар эвичIзава.
Базарар лагьайтIа – ибур инсанри таб ийизвай, тапан кьин кьазвай, файдачивал, хаинвал ийизвай, Рабби рикIелай алатзавай чкаяр я. МискIинриз Аллагь Таалади Раббидин кIвалер лугьузва, абурун чIехивал ва гьуьрмет къалурун патал, абур Вичиз талукь ийизва.
Идахъ галаз сад хьиз фикирдиз къачун лазим я хьи, Раббиди Вич ана аваз акурла туш абур Вичин кIвалер я лагьанвайди, Ам са чкада хьун патал вахтуналди ва чкадалди сергьятламиш хьанвач хьи. Халикьди Къуръанда лугьузва (мана): «Аллагьди тариф ийиз ихтияр ганвай (ва эмирнавай) кIвалера (мискIинра) Адан тIвар кьазва.
Анра пакамахъ ва йикъан къене Адалай тариф ийизва» («Ан-Нур» сура, 36-аят). Абу Гьурайради агакьарайвал, Пайгъамбарди лагьана: «Ни вичин хиве тунвай буржийрикай сад (ферз капI) авун патал дастамаз къачуна, ахпа Аллагьдин кIвализ (мискIиндиз) финин ният аваз экъечIайтIа, са камунай адан гунагьдилай гъил къачуда, муькуьдай суваб кхьида» (Муслим).
Аллагьдин Расулди мискIинра михьивал хьун патал ва абур чиркин тахьун патал къайгъу чIугвазвай. Анас ибн Малика агакьарайвал, Пайгъамбарди лагьана: «Заз зи умматди авур хъсан крарин сувабар къалурна, гьатта инсанди мискIиндай къахчур лап бицIи кьалунайни кваз хьайи…» (Абу Давуд).
Самур ибн Жундуба лагьана: «Чаз Аллагьдин Расулди эмирна чна чи чилерал мискIинар эцигдайвал ва абура михьивал хуьдайвал» (Агьмад). Ктабрин агьалийрин (агьлу ль-китаб) (хашпересрин, чувудрин) диндин имаратриз талукь яз лагьайтIа, эгер абур мусурманрин хуьник кваз хьайитIа, абурук кягъун виже къвезвач.
Гьа гьакI жеда, эгер кьве патан (мусурманрин ва агьлу ль-китабдин) арада ислягьвилин икьрар кутIуннаваз хьайитIа ва ана имаратрин саламатвиликай лагьанватIа. Гьа икI хьана Умар ибн аль-ХатIтIаба Иерусалимдин агьалийрихъ галаз кутIунай икьрардин патахъайни.
Аллагь Таалади Къуръанда лугьузва (мана): «Абур анжах «Чи Рабби – Аллагь я» лугьуниз килигна, чпин чилерилай чукурна. Нагагь Аллагьди садбуруз чеб муькуьбурукай хуьдай мумкинвал таганайтIа, чпе гзаф Аллагьдин тIвар кьазвай хашпересрин килисаяр, чувудрин синагогаяр ва мусурманрин мискIинар чукIурдай (чукIурайдалай кьулухъ анра, гьелбетда, Аллагьдин тIвар кьан хъийидач). Аллагьди Вичиз (Вичин диндиз) куьмек гайи касдиз гьар гьикI хьайитIани куьмек гуда. Гьакъикъатда, Аллагь – Къуватлуди, Къудратлуди я» («АльГьаж» сура, 40-аят).
АБДУЛЛА АБДУЛКЕРИМОВ
