Лекьрен хизан артух жедач кьефесда

Лекьрен хизан артух жедач кьефесда

Гьарамдин мал

Дикъетдалди яб це куьне,
ТIвар кьадач за а касдин къе.
Са иесиди вичин кIвале
Эцигнавай туьквен хуьре.
Сувагъчидихъ къвекъвезвай ам,
Авун патал кIвалах тамам.
Хуьре ава устIар тIарам,
Лугьуз, къуншид ганай айгьам.
КIвалахдизни я ам михьи,
Къилихдизни вич лап дугъри,
Гьи кIвалах на лагьайтIани,
Гьам акъудда кьилиз тадиз…
Иесидиз хьана лап шад,
Ам устIар тир — хуьревай сад!
Лазим пулни гана гьакI мад,
КIвалах куьтягь лагьана фад.
 Куьтягьна кар — кIвалах вири,
Ачухнавай туьквен цIийи.
Иесидилай тир халкь рази,
Чухсагъулар лугьуз меци.
 Пуд варз фена, ийиз кIвалах,
Хийирдикай хьанач уях.
Иесиди фикирзавай:
— Яраб закай ханватIа тах?
РакIар, дакIар сагъ я вири,
Къведай чка авач ерли.
Гьар вацра бес гьисабайла,
Вучиз метягь жезва кими?
ГьикI и кIвалах ийида чир? —
Ийиз хьана ада фикир.
Ам туьквенда вичин эхир
Чуьнуьх хьана, чириз и сир.
Вахт тир им лап йифен кьулар,
Сада ахъайзавай дапIар,
Вуж тир, куьне кьуртIа хабар,
Ам тир кIвалах авур устIар!
Са кIусни гьич тушир дугъри,
КIелнавайд тир, валлагь, угъри!
Къалп авуна куьлег гайи,
Ийизвай мал чуьнуьх — зайи…
Гила ава куьрсна япар,
Минет-суьнет ийиз устIар.
Милицайриз гумир хабар,
Вахкуда за лугьуз зарар.
Ишез къвезва гагь адан паб,
Иесидивай ийиз тIалаб:
— Чахъ вад аял ава, туш таб,
Ахъая ам, жеда суваб…
Вад аялдин кьур чIавуз тIвар,
Дегиш хьанай касдин гьалар.
— АвачиртIа квез аялар,
ТуькIуьрдай дуьз за адан кар.
Хъсан куьне ая фикир,
Чарадан шей гьич кIан жемир.
ГьикI хьайитIан жеда вун чир,
Дустагъ жеда, валлагь, эхир.

Ви Алемда

Ви Алемдин къерехдал зун атанва,
Килигиз на сирнавзавай цавариз.
Вав суьгьуьрлу манийрин сир вуганвай
Тик дагъларин булахравай ятариз.
И Алемди желб авурбур мад ава,
Ви девлетрал гзаф ава къанихбур.
Алахъунар авуналди дад авач,
Гзаф четин я хьунухь ваз лайихлу.
Хважамжамдин муькъуькай тахт туькIуьрна,
Килигзава вун Алемдин яргъариз.
Ви акунри шумудан кьил элкъуьрна,
Гьиссерин гьекь акъудзава юрфариз.
Агь, Назпери, дуьнья чид я вахтуналд,
Садавайни хьайид туш ам гъиле кьаз.
Са пачагьни амукьай туш тахтунал,
Вири фида чун сад-садан гелеваз.
Гуьрчегвилихъ ава ихьтин са нукьсан —
Адан уьмуьр чаз кIандай кьван яргъи туш.
АкI хьайила, кьун герек туш жув масан.
Килиг, гьикьван фад квахьдатIа Яргъируш.

Вучда гила?

Хъвер аламач шад халкьарин сивел къе,
ЦIай аламач цIегь тIуьнвайдан кьилел къе,
Вучда чна гила, гьа цIу кайила?
Кар тавурди къуллугъдилай алатдай,
Фур атIайди вич гьа фуруз аватдай,
Чаз чидайла, угърашдин тIвар акъатдай,
Гила вучда, пара угърашар хьайила?
Заз лугьуда, сабурлу хьун хъсан я,
Аслан яхун хьайитIани, аслан я,
Гьар са касдиз вичин ватан масан я,
Вучда гила ватандивай хьайила?
Са къванцикай къеле эциг жедай туш,
Гъуьрчехъанди мецелди къуьр кьадай туш,
ГьикI лугьуда: цавай девлет къведай туш,
Бязибуруз къизилд марфар къвайила?
Къени хьанвач вилив хвейи крар накь,
КIватIай кьван пул квахьна, кепек амач вахъ,
ЧукIулди хьиз, меци атIуз кIанда гьахъ,
Вучда, гьахъар къазидини татIайла?
Садаз якIар, муькуьдаз буш тава я,
Терездинни халкь авай пад цава я,
Зи гафарни фидайбур я гьавая,
Кьарай къвезвач, кьве гаф кьванни талгьайла…

Гьайиф

Диде, къе зун ви яшариз атанва,
На лагьай кьван гафар къе за кьатIанва,
Къе аквазва, тир кьван чIехи вун ариф.
Анжах и кар геж чир хьана заз, гьайиф.
Лугьудай на инсан лукI я нефсинин,
Пакамахъ хьиз амукьдач ам нисинихъ.
Жуван кIвалах вегьемир на чарадал,
Гегьенш акваз, дуьнья затI я пара дар.
Уьмуьр катда, лап акуна-такуна,
ТахьайтIа, кьил кьаз, амукьда тумуна.
Вугумир жув хиялривни умудрив,
Ваз хгуда, на гайитIа шумудра.
Диде, за ви гафариз яб ганачир,
На къалурай рушакай свас хьаначир.
Къаргъа нуькIрез лагьанай за лацу лиф,
Гьим вуж ятIа геж чир хьана заз, гьайиф.
Гьевес рикIе, мекер пеле авайла,
Зар вахтунин жилав гъиле авайла,
Гзаф кIвачик авунай дагъ-дере за,
Текдиз хуьре тунай яшлу диде за.
Эцигдай за вири жуьре такьатар,
Эгер квадар жедайтIа зи гъалатIар,
Доскадилай хьиз мектебдин хуьревай,
АлатдайтIа тахсирар зи хивевай.
Хиялдай вун карагайла зи вилик,
Залан хьана, туькьуьл хьана, кузва рикI.
ЧизвайтIани рагъ алатна, къведа йиф,
И чирвал за кьатIана хьи геж, гьайиф.
Гила, диде, вун «къвалав гва» Аллагьдин,
Заз амайди — ялун шеле гунагьрин.
Хийир амач зи шел-хвалдихъ, гьайифрихъ,
Геж хьана зун къе ийизвай тарифрихъ.
ХьайитIани я пис, я хъсан къилих,
Са яргъи къван хкаж жеда зи кьилихъ.
Рекьидайди кIанивал туш, инсан я,
КIанивал — руьгь, зун руьгь авай фейжан я.
Гьикьван кисна акъвазда?..
Усал хьанва наркоманар-жегьилар,
Амач халкьдихъ лайихлу тир векилар
Куьлуь хьанва чи халкьдин невеяр —
Хипер хьанва виликдай тир девеяр.
Пагьливанрин жинсер-тумар хкатна,
Дуьнья гьакIан фукъиранриз акъатна…
Яб гуз кIамач ихьтин хирде чIалариз,
КисайтIа, лап элкъуьрда чун малариз.
РикIивай эх жезмач и гьал хуруда,
Яб це куьне, зани кьве гаф лугьуда.
Лекьрен хизан артух жедач кьефесда,
Азад цавар кIан я адан нефесдиз.
Чаз азадвал акур туш тух жедалди,
Хур гьатай туш садазни чаз шедалди.
Туьгьметдайла, къе куьн вири гьазур я,
Бубайрилай вуч аматIа къалура.
Гьинва мулкар, гьинва малар-нехирар?
Чаз амайбур я тахсирар-пехирар.
Улу-бубадин шаламда руг хьана,
Ата-буба зи Къубада лукI хьана.
Хайи буба фена, туна ктабар —
Заз жагъизвач анай къенин жавабар:
Гьинва Алпанрин шегьерар-уьлквеяр?
Гьинва багьа парар алай девеяр?
Чирун патал къенин йикъан къилих чи,
Гьар пуд лагьай лезги хьанва тарихчи.
Хьаналда чахъ вавилонар, шумерар —
За картуфар цазва яван шимера.
Чибур ялда чилер Хачмаз-Къубайрин,
Вучиз гъиляй ахъайна бес бубайри?
Ватанперес туш лугьуз, къвез ягъиз чин —
Сифте ватанвал къалуррай заз вичин.
Руфун тух жеч, гафарин ем гуналди,
Итим чIехи жеч, хъен яргъи хьуналди.
Эй тарихчи Мурсал Алпан, Фейзудин,
РикI кузвайбур лезги халкьдин къайгъуди.
Жаваб це чаз, я Аллагьди ганвайбур,
Вучиз чун хьуй виридакай канвайбур?
Гила авай несилдин вуч тахсир я?
Ам негь авун, заз чиз, чIуру фикир я.

Максим Алимов