Са халкь я чун чIал амай кьван…

Пехил рикI

«…И дуьньяда пехил рикIер

АвачиртIа вуч хъсан тир».

Забит Ризванов

Пехил рикI хьун бахтсузвал я инсандин,

Пехил касдин багълар къведач цуькведал.

Гьич хуьз тежер михьивални виждандин,

Гьалт тавурай чIуру инсан бендедал!

Пехилвилив кьиле кьван рикI ацIана,

Ви хийирдин вири рекьер кьатIана,

Алахъда ам писвал ийиз датIана.

Физвай рекьел къалгъан жеда пехил рикI.

Пехил касдиз пис аквада хъсанди,

Чидач адаз мукьва-кьили, жуванди.

Булахдин яд рагъуларда иланди,

РикIе акьур са къван жеда пехил рикI.

Эгер вавай гъалатI хьайтIа хатадай,

Пехил касдиз багьна жеда рахадай.

Вич кар чидай кьуна чIехи хахадай,

Секин тежер тIурфан жеда пехил рикI.

Гьич сагъ тежер рикIин хер я пехилвал,

Гьай галачир са эвер я пехилвал,

Уьмуьр чIурдай пис зегьер я пехилвал,

Инсаф течиз яман жеда пехил рикI.

Къуй къалгъанри кьун тавурай никIер чи,

Пехилбурни хьун тавурай рикIер чи!

***

Са халкь я чун чIал амай кьван,

Тарих авай квадар тежер.

Чlехи хьайи к1вал амай кьван,

Чи бубайрин квахьдач гелер.

Сулейманни Эмин рахай

Зи бахтунай заз гайи ч1ал.

Къе лезгийриз вакай тахай

Диде жезва, зи хайи ч1ал.

Ч1ални намус течир инсан

Са гуьлле я халкь рекьизвай.

Акурт1ани гъурбат хъсан,

Ам лекьрен муг я рекъизвай.

Хуьз намусдин михьивал,

Квадар мийир лезгивал!

РикIера экв куькIуьрна

СтIал Сулейманаз

Гьар шаирдин бахт тушни и чилерал,

Халкьдин рикIе чIехи дагъ хьун эбеди?!

Вун, Сулейман, хвена элди гъилерал,

ХвеначтIани лай-лай ягъиз дидеди.

Эхна вуна кашар-мекьер, етимвал,

Дидедин нек тахьана гьич руфуна.

Гьич садрани квадар тийиз итимвал

Намус хвена на зегьметар чIугуна.

Инкъалабдин ракъинин нур аватна,

Кесибвили кармаш авур рикIерал.

Четин йисар са ахвар хьиз алатна,

Хайи халкьди хкажна вун гъетерал.

Тариф ийиз ватан кIани инсандин,

Аса гьалчиз жавагьирар туькIуьрна.

Къадир пак хуьз хайи халкьдин, ватандин,

На инсанрин рикIера экв куькIуьрна.

Каспий гьуьлуьн шагьвар акьаз бапIахда,

Къвазнава вун атай касдин салам кьаз.

Лезги халкьди гьамиша вал дамахда,

ЧIехи бахт я вун Аллагьди гунал чаз.

Азиз дагълар

Азиз дагълар, квез акуна азабар

Чи дидейри дявейра куз эх авур.

Азиз дагълар, квез акуна аялар

Вичин хайи бубадин пак чин такур.

Квез килигиз шумудни са етимди

Тlуб накъварин селлер гъана вилерай?

Куьн рикlеваз шумудни са итимди

Женгера гьич тур вегьенач гъилерай.

Азиз дагълар, дяведиз куьн паталди

Агъзурралди фена жегьил лезгияр.

Чи уьлкве гьич кьун тавурай завалди!

Дустуниз ягъ тавуй дустун ивияр.

Азиз дагълар, хва фидай югъ дяведиз

Мад садрани чи дидейриз такурай!

Дяве кlани инсандин рикl, я Аллагь,

Лап дидедин ратунамаз пад хьурай.

Гьар сефер куь такабур кьил акурла

Аял вахтар хкведа хьи рикlел зи!

Лугьузва за даим дуьа авурла:

Етим аял заз такурай чилел зи!

Дидевал…

Бязибуру дишегьлидиз гьуьрметдач,

Синих ягъиз, зарафат кваз рахада.

КIвалахдизни дуьз жуьреда къиметдач,

Ам гьамиша ужуз кас яз аквада.

Тахсирлу я, эркек велед тахьайла,

Буба кIандай рушар ада ханачни?

Кьисас кьада, ширин мецел рахайла,

Бес стIал нек ваз дидеди ганачни?

Дишегьли тир Шарвилини хайиди,

Багъри халкьди хкажайди къуьнерал.

Дишегьли тир Гьажи Давуд хвейиди,

Азад уьмуьр гъайиди чи чилерал.

Акъвазарун паталди къал, дявеяр,

Шал хутIунна, чилел гадрун бес жедай.

Дуст хъжедай кьисасар кьур мидяяр,

Гьар эркекдиз адан яваш сес жедай.

Дишегьлиди, къецел тIурфан алайла,

Багъишда ваз вичин рикIин чимивал.

Муьгьуьббатдин цIелхем рикIе авайла,

КIанивилиз хуьда даим михьивал.

Гьар дишегьли са нур – гъед я цававай,

МичIи йифиз чи рехъ экуь ийизвай.

Хуьзва цIайни чими кIвалин къулавай,

Бахтунал хьуй гьар кам ада вегьезвай.

Дишегьлидин бахт тушни бес дидевал!

Герек яни бармакди шал агъузун?

Итимвилин тIвар алатIа эгер вал,

Кутугнавач куьчейра паб ажузун.

Лезги чlал

Гьар са халкьдиз вичин хайи ч1ал ава,

Са куьнивни ам гекъигиз жедач хьи.

Гьар инсандиз ч1ехи хьайи к1вал ава,

Маса к1вале ширин ахвар къведач хьи.

Гьич са гафни квадарнавач ч1ала зи,

Гьар гафуни ви рик1е ц1ай куьк1уьрда.

К1анидал хьиз, гафарал рик1 ала зи,

Ч1ални Ватан хвена к1анда уьмуьрда.

Кьилел алай ч1улав шал я дидедин,

Жуван хайи ч1ални Ватан течир кас.

Хвенай зи ч1ал ц1аярани дяведин,

Амма адав ч1угваз тунач к1усни яс.

Чахъ ч1ал ава чи миллетдин т1вар алай,

Къе ч1алалди вучиз зайиф жезва чун?

Чахъ ч1ал ава чи тарихдин зар алай,

Квадарунин рекьел вучиз къвезва чун?

Чи к1анивал бес тежез ч1ал кьуразва,

Им къе адан атанавай зул яни?

Агь, ц1угъ ийиз гафар завди рахазва,

Къе лезги ч1ал ц1ай амачир къул яни?

Мурад тир хва ахкун садра

Салам хва, вахъ вил хьанва зи

Диде рикlел аламан ви?

Бес вуна куьз зенг ийидач?

Са чар кьванни заз кхьидач?

Зи гьалар лап пис я хьи, пис

Зи эхир за ийизва гьисс.

И мукьвара геж тавуна

Хъша чан хва, свасни кьуна.

Салам, салам, азиз Диде

Агъзур кlвалах ава гъиле.

Са арадлай зенгда за ваз

Кlвалахдик ква жезвач рахаз.

Са шумуд югъ алатна

Дидедин пак рикl акъатна.

Мад зенгзава хьи шегьердиз

Зенг хъийида лагьай хциз.

Салам зи хва, гьикl ава вун?

Гишин яни, тух ян руфун?

Зи вил хьана зенгинал ви,

Кlвализ къведай рикlинал зи.

Зи гьал акьван хъсанзавач

Заз килигдай инсан авач.

Текдиз хуьре ялгъуз я зун

Зал кьил чlугваз мус хкведа вун?

Салам Диде, захъ авай сад,

Зенг авунал зун хьана шад.

ВАЛЛАГЬ, рахаз жезвач завай

Кар куьтягьин гъиле авай.

Няниз кlвализ хъфейла зун,

Мажалдивди рахада чун.

Ахпа дердер ахъая заз,

За куьмекда, чан Диде ваз.

Дидедин гаф сиве амаз,

Лугьур гафар рикlе амаз,

Телефон ада хкудна

Вичивай яргъаз къакъудна.

Дидедин рикl тlар хьана хьи,

Эхиз тежер кар хьана хьи.

Мурад тир хва ахкун садра,

И кар патал зенгнай къадра.

Вичиз тек пуд югъ амайди

Духтурди и кар лагьайди

Лугьуз хьанач авай хциз

Тlарвал ганач адан рикlиз.

Лагьай пуд югъ алатна хьи

Диде чавай къакъатна хьи.

Гатфарин са экуьн кьиляй

Ахъа хьана Диде гъиляй.

Кlвалин юкьвал вилер ахъаз

Ала Диде кафандик кваз.

Арадилай са ракlарай

Хва хтан(а) къуншид хабарай.

Вилин накъвар тежез илив

Хва атана Дидед кьилив,

Дидед чинлай чlугуна гъил,

Кьве къуьнуьхъди юзурна кьил.

Шел къене хьанач хьи кьаз,

Свасни ава метlер гатаз.

Гьарай-вургьай квез я гила?

Гьай тагайла чан аламаз?

Диде зи

Шумуд варз я хуьруьз хтун тавуна,

Гьикьван вахт я, диде, вун заз такуна,

Заз накь йифиз вун ахварай акуна,

Вахъ вил галаз хьанва гъарикI, диде зи.

Пашман я зун гатфар такур билбил хьиз

Секин я зун лепе (а)лачир Муй гьуьл хьиз,

Гьамиша вун акун кIан я ви хциз

Вахъ вил хьана сефил я рикI, диде зи.

АватIани вавай гзаф яргъара,

Хквезда зун геж тавуна мукьвара.

Са гуьлледи

Са гуьлледи рикl атIузва дидедин

Селлер хьана физва накъвар вилерай.

Къуй садазни такурай дерт дяведин

Саламат яз хтурай хва чуьллерай.

Са гуьлледи жегьил-агьил тийижир

Са бубадин цIвелер рехи ийизва.

Ачух ийиз дертни гьижран, рикIин сир,

Хцин сурал буба къвез-хъфизва.

Са гуьлледи етимзава балаяр

Шириндаказ ксанвай кьепIина.

«Я дах», - лугьуз ксузвач са аялар

Югъди-йифди куз бубадин дердина.

Са гуьлледи жегьил сусан умудар,

Инсаф течиз чIулав шалдал бамишда.

Дяве-къалди кармашна хьи шумудар,

Уьмуьрдин рехъ текдиз тухуз вердишда.

За лугьузва, дидедин рикI къарсурдай,

Къуй гуьллеяр къвез зи рикIе акьурай.

Ислягьвал хьуй, рикI шадвилив ацIурдай

Дишегьлидин вилерал нагъв тахьурай.

***

Хабар такьаз физва йикъар

Пеш хьиз, зулун гарал къугъваз.

Хьайит1ани лап виш йисар,

Гьайиф, т1имил аквада чаз.

***

Асланди чан гайила,

Чакъалри дем кутада.

Куьмек герек хьайила,

Ширин мецел рахада.

Са халкь я чун чIал амай кьван…