Пайгъамбар ﷺ дуьньядихъай элкъуьн
Дуьньядал икьван чIавалди яшамиш хьайи ва хъжезмай вири инсанрикай Аллагьдин Расул ﷺ виридалайни дуьньядихъай элкъвенвайди тир. ГьакI, Аллагь Таалади Пайгъамбардиз ﷺ Тихама дагъ кьван къизил, гимиш ва зумруд теклифна, а девлет виринра Аллагьдин Расулдихъ ﷺ галаз жедайвал.
Амма Мугьаммад Пайгъамбардиз ﷺ ам кIан хьанач ва ада лагьана: «Я Аллагь ﷻ! Зун са юкъуз гишиндиз жеда, муькуь юкъуз – тухдиз». Пайгъамбарди ﷺ гьакIни лагьана: «Угьуд дагъ кьван къизил хьуни зун шадардачир, эгер пуд йикъалай адакай са диргьам кьванни амукьнайтIа, жуван буржар вахкун патал турди квачиз». Пайгъамбардиз ﷺ дуьньядин девлетрикай са затIни вичин кIвале хуьз кIандачир. Гьатта эгер Аллагьдин Расулдиз ﷺ Угьуд дагъ кьван къизил аваз хьанайтIани, ам ада мусурманрин арада пайдай ва вичиз са затIни тадачир, вичин бурж вахкун патал лазим тирдалай гъейри.
ГьакIни Пайгъамбарди ﷺ мусурманрин фикир кIанивилин гьакъикъатдал желб авуна ва лагьана хьи, са лукIни имандин тамамвилихъ агакьдач, та адан рикI Аллагьдин Расулдихъ ﷺ кIанивиляй ацIудалди ва а кIанивал амай вири кIанивилерилай вине жедалди.
ГьакI, Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Квекай садан иманни тамамди жедач, та квез зун куь хизандилай, аялрилай ва вири инсаниятдилай гзаф кIан жедалди».
Ахпа Пайгъамбарди ﷺ мусурманар гъавурда туна хьи, дуьньядин девлетдихъ ашкъи хьуни инсан алчахарзавайди, адаз къанихвал жезвайди, вучиз лагьайтIа дуьньядин мал-девлетдалди тамамдиз тух хьун мумкин туш.
Пайгъамбарди ﷺ гьакIни лагьана: «Нагагь Адаман хциз къизилдай ацIай кьве дере авайтIа, адаз пуд лагьайдини кIан жедай. Эгер адаз пуд дере авайтIа, адаз гьар гьикI хьайитIани кьуд лагьайдини кIан жедай, вучиз лагьайтIа Адаман рухвайрин вилер накьвадилай гъейри са затIуналдини (та рекьидалди ва я са вахтундани) тух жедач».
ГьакIни Аллагьдин Расулдин ﷺ рикI секин жезвачир гьар са мусурман михьи хьунин патахъай. Ада Аллагь Тааладин гьар са лукIраз дуьньядин девлетриз абур бегенмиш тушиз килигдайвал ва вири дуьньядин девлетрин винел жуван лайихлувал ва артухвал аннамишун чириз алахъзавай.
Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Гьакъикъатда, садакьа – инсанрин чирк ва абурун гунагьрин чиркин ятар я».
Пайгъамбардин ﷺ и гафари ачухдиз къалурзава хьи, мусурмандин руьгь кьакьанди, акьалтIай намуслуди ва масабуруз авай затIарихъ чалишмиш хьуникай михьиди, тек са Аллагь Тааладилай гъейри вичин муьгьтежвал садахъни къалур тийидайди хьун чарасуз тирди. Пайгъамбарди ﷺ гьакIни мусурманриз чирзавай хьи, дуьньядихъай элкъуьн – им Аллагь ﷻ кIан хьунин ва инсанар кIан хьунин варар тирди, вучиз лагьайтIа инсанриз чпиз авай шей кIанз кIевелай алахъзавай кас кIанзавайди туш.
Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Дуьньядин девлетдихъай элкъуьгъ ва вун Аллагьдиз ﷻ кIан жеда. Инсанриз авай затIарихъай элкъуьгъ ва абуруз вун кIан жеда».
Гьавиляй диндин алимри икI лугьузва: «Эй зи стха, эгер ваз са гьакимдивай, къуллугъэгьлидивай ва маса инсанривай тIалабна инсандиз куьмек гуз кIанзаватIа, сифтедай жув дуьньядихъай элкъуьгъ. Къуй савкьватар ва садакьаяр гузвай абурун сиягьра (списокра) ви тIвар тахьурай. Нагагь вуна гьакI авуртIа, чна заминвал ийизва хьи, инсанрин рикIера ви патахъай гьакъикъи гьуьрмет жеда.
Къуй вун акур гьар са касди ваз гьуьрмет авурай». Аллагь Таалади Ктабда тергидуьньявилин умуми къайда тайинарна (мана): «Аллагьди инсандин беденда кьве рикI авунач» («Аль-Агьзаб» сура, 4-аят).
Ида тестикьарзава хьи, са рикIе гьич са вахтундани дуьньядин уьмуьрдихъ кIанивал ва Аллагь Тааладихъ кIанивал, Адан разивилихъ чалишмиш хьун сад ийиз жедач.
Дуьньядихъай элкъуьнин нетижаяр
Квез чир хьухь хьи, дуьньядин уьмуьрдин няметар кIан хьуникай элкъвей касдин рикI Аллагь Таалади девлетлу ийида ва рикIи а кардиз гьикьван аксивал авуртIани, Аллагьди ﷻ адаз дуьньядин мал-девлет гуда. Гьикьван хъсандиз лагьанай муъмин ксарикай сада Аллагьдихъ ﷻ элкъвена лагьай вичин гафара: «Я Рабби ﷻ, Вун квахьай касдиз вуч жагъана ва Вун жагъай касдин вуч квахьна?! Гьакъикъатда, Валай гъейри маса затIунал рази хьайи касдин кар вилик фенач ва Валай гъейри масадавай куьмек кIан хьайи касдиз зарар хьана!»
Са сеферда са касдиз вичин парталдиз пине язавай Ибрагьим ибн Адгьам акуна ва адавай хабар кьуна: «Я Ибрагьим, Балхда гьукум хьунин паталай Аллагьди ваз вуч гана?» Ибрагьима лагьана: «Аллагь Таалади заз ахьтин затI гана хьи, ам ви акьулдивай кьатIуз жедач. Амма ятIани, заз гайи затIуникай вун гъавурда акьадай са шей за ваз ачухда». Ахпа Ибрагьима гьуьлуьз раб гадарна ва Аллагьдивай тIалабна, Ада ам вахкудайвал. Гьа легьзеда чIехи балугъар пайда хьана ва абуру гьар сада сиве къизилдин раб кьунвай. Ибрагьима лагьана: «Я зи Рабби , заз зи рапунилай гъейри маса са затIни кIанзавайди тушир!» А касдихъ элкъвена Ибрагьима давамарна: «Ингье Аллагь Таалади заз ганвай затIарикай вун гъавурда акьадай шей».
ДАГЪУСТАНДИН МУФТИЙ, ШЕЙХ АГЬМАД ЭФЕНДИ АБДУЛАЕВ
