Ихтияррикай атIайла сабур авун
Квез чир хьухь, эй мусурманар, чи девирда инсанрай акъатзавай писвилиз кьетIен сабур авун лазим я. РикIел хуьх, писвал ийизвайдал ва гьатта ам ийиз тазвайдал, Аллагь Таалади гьар гьикI хьайитIани чпивай абурун хура акъвазиз тежедайбур ракъурда. Гьавиляй гьар са лукIра вич дяве-шулугъдикай ва писвиликай хуьдайвал Аллагь Тааладивай тIалабун лазим я. Амма эгер Аллагьдин лукI вичин тахсир авачиз са гьихьтин ятIани дявешулугъдик акатайтIа, виридалайни михьи ва дуьз кар, чаз чи диндин илимди чирзавайвал, им писвилиз хъсанвал авун жеда.
АкI ийидай къуват авачиз хьайитIа, зулумкарриз кIеви туьнбуьгь тавуна, гьа ихьтин сабур авунин куьмекдалди фитнедин цIай туьхуьрун патал, абурулай гъил къачуз алахъна кIанда. Нагагь Аллагьдин I лукIравай акI ийиз тахьайтIа, и дуьшуьшда, Аллагьдин кьадардиз муьтIуьгъ хьана, дяве-шулугъдик сифте кьил кутурбуру гузвай зарар сабурлувилелди ва секиндиз эхун лазим я, гьа са вахтунда жаваб яз зарар хгун патал ада са серенжемни кьабулзавач.
Амма нагагь Аллагьдин лукI гьакI ятIани дяве-шулугъдин цIук акатайтIа, адакай анжах виридалайни хъсан саягъда хкечIун лазим я – хъуьтуьлвилин ва милайимвилин куьмекдалди. Эгер акI ийиз тахьайтIа, гьуьжетар ийизвайбур гьакI тун лазим я. Эхирдай Аллагьдин лукIравай гьа и карни ийиз тахьайтIа, къуй ада а писвал ачух жуьреда алудрай, мумкинбурукай виридалайни тIимил тир. Чинеба къуй гзаф сеферра ва гьамиша Аллагь Тааладивай вич зулумкаррин зияндикай хуьн тIалабрай, та Халикьди I адан дуьа кьабулдалди ва адан гьал кьезилардалди. Гьа и саягъда винидихъ тIвар кьур къайдаяр кьиле тухун чавай чи диндин илимди истемишзава.
Къуй рикIин сидкьидай ибадат ийизвайда вичин туьнтвиликай вич хуьрай. А туьнтвал къенепатан авамвилин ва тек са вичин къайгъуда хьунин мичIивиляй я жезвайди ва абуру жаваб яз кIевивилелди писвал авун истемишзава. Вичиз авур писвиляй писвал хъийиз тади ийизвай касдал, гьатта адаз зулум ийизваз хьайитIани, инсанрин патай зарардин гьуьл къвада. Ахьтин лукI кьве дуьньядани руьгьдин жигьетдай рекьида. Ибур вири, ахтармишзавай вахтунда лукIра Аллагь Тааладивай куьмек тIалаб тавунай, жаза яз жеда.
Амма нагагь ада, вичин зайифвал ва къуватсузвал хиве кьуна, дуьа авуна умунвилелди Аллагь Тааладивай тIалабайтIа, Халикьди са себебни авачиз ам инсанрин патай жезвай гьар са зияндикай хуьда. Идалай кьулухъ лукIраз вич патал са четинвални жагъидач. Я тахьайтIа Халикьди зулумкарар са маса кардал а саягъда машгъуларда хьи, абуруз инсанриз гужар ийидай вахт амукьдач.
ГьакIни зулумдик квай касдиз Аллагьди чIехи регьим ва иер сабур ракъурун мумкин я, абур себеб яз лукIра бедбахтвилерин ва татугайвилерин вири туькьуьлвал акьван чIавалди лайихлудаказ эхда хьи, та Аллагь Тааладин патай регьятвал къведалди. Гьа чIавуз Аллагьдин лукI кьве дуьньядани пишкешриз лайихлу жеда. ГьакI, и дуьньяда адаз хъсан эхир жеда ва инсанриз адан сабурлувилин дережа ашкара жеда.
Гьамишалугъ уьмуьрда лагьайтIа, адаз Аллагь Таалади гьисаб авачиз сабурлубуруз гузвай и кьил а кьил авачир кьван савкьватар гуда. Халикьди лагьана (мана): «…ва кьилиз акъатна ви Раббидин гзаф гуьзел гаф, абуру сабур авунай Исраилан рухвайриз гайи» («Аль-Араф» сура, 137-аят). ГьакIни Аллагь Таалади лагьана (мана): «Эгер куьне писвилиз писвал хъувуникай куьн хвейитIа ва сабур авуртIа, ам сабурлубур патал хъсан кар жеда» («Ан-Нагьль» сура, 126-аят).
Пак Къуръанда сабурдикай ахъайзавай гзаф маса аятарни ава. Чна винидихъ лагьай вири затIарикай гьар са инсандивай вичиз менфятлу тарс хкудиз алакь тавуниз килигна, сада-садаз ийизвай зарар эхиз, инсанар гьамиша четинвилерик ва азиятрик ква. Ахьтин инсанар чIехи къурхулувилик ква – кьве дуьньядани телеф хьун, Аллагьдин къайгъуди элкъуьрна кьунвай лукIар квачиз.
Адетдин инсанри, чпиз са гьихьтин ятIани писвал хьайила, жезвай вири крара чпин рикI тIарай касдик тахсир кутазва. ИкI хьунин себеб – абур архайин хьун ва Аллагь Таала ва Адан арифдарвилер рикIел гъунилай яргъа хьун я. Ахьтин инсанар гьар гьикI хьайитIани вичин къуватдин, амалдарвилин ва нефсинин гужлувилелди чпин кьилел атай писвилиз акси яз къарагъиз алахъда. Гьавиляй абур инсанри ийизвай вири писвал эхуниз ва жаза яз абур яргъалди руьгьдин буьркьуьвилин дустагъда хьуниз мажбур жезва.
Фад кьатIидай ва арифдар инсандиз талукь яз лагьайтIа, ада тамамвилелди аннамишзава хьи, инсанри ийизвай гьар са писвал – им, вичин хура садавайни акъвазиз тежедай, Къудратлу Аллагьдин кьадар я. Гьахьняй муьтIуьгъ лукIран чирвилери ва акьулди чирзава ва истемишзава гьамиша куьмек тIалабунин дуьа анжах Аллагь Тааладиз авун, гьа са вахтунда жуван зайифвал ва къуватсузвал хиве кьуна. Гьаниз килигна Адаман u ахьтин хци Къудратлу Аллагьдин къуват мягькемдиз кьазва ва ада ам гьар са писвиликай хуьзва.
Ихьтин дуьшуьшда Аллагьдин лукIра инсанрилай къвезвай писвал четинвилер авачиз алуддайдахъ са шакни авач. Эгер гьатта инсанри ийизвай писвилелай цIай куькIвенайтIани, гьадавайни Аллагь Тааладивай куьмек тIалабзавай лукIраз зиян гуз жедачир. Вучиз лагьайтIа анжах са Халикьдик умуд кутунвай лукIран винел са касдизни ва са шейинизни гьукум авач. Чи девирда сабур авунин чарасузвал гьар са касдиз вичиз аквазва. Гьамиша винидихъ лагьай дуьз рехъ кьазвай кас кьве дуьньядани бахтлу жеда.
Амма и рекьелай элячIай кас Аллагьдин эмирдалди вичин нефсинин ихтиярда твада. Адалай кьулухъ а касди вичин къуватдалди ва амалдарвилелди инсанрилай къвезвай писвилиз аксивал ийиз башламишда, нетижада ам и дуьньядани ва эбеди тир дуьньядани телеф жеда. Гьавиляй инсанар са гьихьтин ятIани писвал ийиз агакьдалди, жуван вири крар Аллагь Тааладал ихтибар авун лазим я. Вичин крарин лап сифте кьиляй Аллагь Тааладивай куьмек тIалабзавай касдин гьакъиндай Адан къайда гьа ихьтинди я. И рекьяй алад, вучиз лагьайтIа ам багьа къимет авай къизил я ва са тIимил вахтунилай регьятвал жеда. И карда куьмекчи лагьайтIа, сабур авун я.
Гьакъикъи сабур авуниз куь куьмек гуда
Пайгъамбарди мусурмандиз сабур ийиз куьмек гудай дуьаяр-зикирар къалурна. Ада лагьана: «Ни гьар экуьнин кпIунилай кьулухъ цIуд тарифдин гафар кIелайтIа, адаз Аллагь вичелай разиди ва къаюмвал ийизвайди яз жагъида. Ахьтин вад дуьа инсандин дуьньядин уьмуьрдиз талукь я, муькуь вад – эбеди уьмуьрдиз:
- «ГьасбияЛлагьу ли дини» («Зи динда Аллагь заз бес я»);
- «Гьасбия-Ллагьу лиман агьаммани» («Зи къайгъуйра Аллагь заз бес я»);
- «ГьасбияЛлагьу лима багъа алаййа» («Заз зулум ийизвайдаз акси яз Аллагь заз бес я»);
- «Гьасбия-Ллагьу лиман гьасадани» («Зал пехилвал ийизвайдаз акси яз Аллагь заз бес я»);
- «Гьасбия-Ллагьу лиман кадани бисуин» («Заз писвал авун патал заз мукьва жезвай касдиз акси яз Аллагь заз бес я»);
- «Гьасбия-Ллагьу индаль-мавти» («Кьиникь атайла Аллагь заз бес я»);
- «Гьасбия-Ллагьу индаль масъалати филь-къабри» («Сурун суал кьадайла Аллагь заз бес я»);
- «ГьасбияЛлагьу индаль-мизан» («Дувандин юкъуз терезрал зи амалар алцумдайла Аллагь заз бес я»);
- «Гьасбия-Ллагьу инда ссиратIи» («СиратI муькъвелай элячIдайла Аллагь заз бес я»);
- «Гьасбия-Ллагьу ла илагьа илла гьува алайгьи таваккальту ва гьува раббуль аршиль азим ва алайгьи униб» («Аллагь заз бес я, Адалай гъейри ибадат авуниз лайихлу са затIни авач ва анжах Адак за умуд кутазва, Ам чIехи Аршдин Рабби я ва Адан патав зун хъфида»)».
Пайгъамбарди пак гьадисда Аллагь Тааладин гафар агакьарзава: «За Жуван Къудратдалди ва Зурбавилелди кьин кьазва хьи, Зи лукIарикай сада рикIин сидкьидай ва рикIе инанмишвал аваз Завай куьмек тIалабайтIа, За гьар гьикI хьайитIани адаз куьмек гуда, гьатта эгер чилел ва цавара яшамиш жезвай вирида адаз писвал ийиз фикир ийиз хьайитIани».
Анас асгьабди агакьарайвал, Пайгъамбарди виридалайни гзаф и дуьа кIелзавай: «Аллагьумма атина фи-ддунья гьасанатан ва филь-ахирати гьасанатан ва къина азаба-ннар» («Я зи Аллагь , чаз и дуьньяда ва эбеди дуьньяда вири хъсан затIар це, ва чун Жегьеннемдин цIукай хуьх!»). Аллагьдин Расулди лагьана: «Пашманвилера ва хажалатра авайла ни аят «аль-Курси» ва «альБакъара» сурадин эхиримжи кьве аят кIелайтIа, адаз Къудратлу Аллагьди куьмек гуда».
Аллагьдин Расулди гьакIни лагьана: «Заз ахьтин гафар чизва хьи, абур лагьайла хажалат хьанвай касдиз регьят жеда. Абур зи стха Юнус пайгъамбардин гафар я, ада вич дерин мичIивиле (йифен, гьуьлуьн цин ва китдин руфунин) авайла лагьай: «Ла илагьа илла анта, субгьанака, инни кунту мина ззалимин» («Валай гъейри ибадат авуниз лайихлу са затIни авач, Вун лайихсуз вири шейэрикай михьи я, зун жуваз зулум авурбурукай тир, вучиз лагьайтIа, жуван халкьдикай хъел атана, Ви ихтияр авачиз абур гадарна фена»).
Пайгъамбарди гъавурда туна: «Юнус пайгъамбар китдин къене авайла вичин Раббидиз ихьтин дуьа авуна: «Ла илагьа илла анта, субгьанака, инни кунту мина ззалимин». Са гьихьтин ятIани муьгьтежвал хьайи ва и дуьа авуна Аллагьдивай тIалабай гьар са мусурмандиз Къудратлу Халикьди гьар гьикI хьайитIани жаваб гуда».
ДАГЪУСТАНДИН МУФТИЙ, ШЕЙХ АГЬМАД ЭФЕНДИ АБДУЛАЕВ
