Аллагьдин Расулдиз ﷺ гьуьрмет авунин эдебар
Аллагьдин Расулдиз ﷺ гьуьрмет авунин эдебар
Эвел алатай нумрада
Аллагьдин Расулдиз ﷺ гьуьрмет авунин эдеб кьиле тухун – им адахъ и кьил а кьил авачир кIанивал хьун я. Ам жувалай, жуван мукьвабурулай, жуван девлетдилай ва вири инсанрилай гзаф кIан хьун лазим я. Пайгъамбардин ﷺ гьадисда лагьанва: «Квекай садан иманни тамам жедач, та адаз зун вичин аялрилай, диде-бубадилай ва амай вири инсанрилай гзаф кIан жедалди» (аль-Бухари, Муслим).
Аллагьдин РикI Алайдаз ﷺ гьуьрмет авунин эдеб вилив хуьнай гьисабзава адан хизан ва мукьвабур кIан хьун. Абурун тIварар кьадайла «разияллагьу ангьум» (Аллагь абурулай рази хьурай) лугьун лазим я.
Гьадисда лагьанва: «Мугьаммад Пайгъамбарди ﷺ вичин ими Аббасаз лагьана: «За Аллагьдин ﷻ тIварцIел кьин кьазва, мусурмандин рикIе иман жедач, эгер адаз Аллагь ﷻ патал ва Адан Пайгъамбар ﷺ патал куьн кIан тахьайтIа» (имам Агьмад).
Пайгъамбардиз ﷺ гьуьрмет авунин эдебдик акатзава адан асгьабар кIан хьун, абурун тIварар кьурдалай гуьгъуьниз «разияллагьу ангьум» (Аллагь ﷻ абурулай рази хьурай) дуьа кIелун, асгьабар Аллагьдин ﷻ вилик амай вири мусурманрилай шаксуз хъсан тирдан инанмишвал хьун, Пайгъамбардиз ﷺ хийирдин дуьа ийидайла, гьабурузни авун. Гьадисда лугьузва: «Аллагьдихъай ﷻ кичIе хьухь ва зи асгьабрихъ галаз кутугай тегьерда рафтарвал ая, зун и дуьньядай фейидалай кьулухъ абурукай пис рахамир, абурук нукьсанар кутамир, абуруз экъуьгъмир. Низ абур кIанзаватIа, адаз зунни кIанзава, низ абур кIанзавачтIа, адаз зунни кIанзавач. Ни абуруз зарар гузватIа, ада зазни зарар гузва, амма ни заз зарар гузватIа, ада Аллагь Тааладиз зарар гузва. Ни Аллагь Тааладиз зарар гузватIа, Аллагьди ﷻ ам терг ийида» (имам Агьмад, ат-Тирмизи). Гьелбетда, садавайни ва са чIавузни Аллагь Тааладиз зарар гуз жедач. ЯтIани, Пайгъамбардин ﷺ асгьабриз зарар гун лап алчах, гзаф пис ва абурсуз кар тирди гъавурда тун патал, Аллагьди ﷻ Къуръандин аятни ракъурна.
РикI алай Пайгъамбардиз ﷺ гьуьрмет авунин эдеб вилив хуьнай гьисабзава гьакIни адалай вири крара чешне къачун, адан гуьгъуьна аваз физ алахъун, дуьньядин крарани ва эхиратдихъ галаз алакъалу крарани.
Асгьабри чал ва вири халкьарал Пайгъамбарди ﷺ авур вири крар ва ада лагьай гафар дуьм-дуьз тирвал агакьарна, ва абурукай виридакай гьадисрин ктабра кхьенва. Адан гьар са кар, лагьай гаф, къилих, эдебдин кар вири инсаният патал чешне я. Аллагьдин ﷻ вилик кьакьан дережадиз хкаж хьун, кьве дуьньядани бахтлу хьун анжах адан гуьгъуьна аваз фейила жеда. Вири Пайгъамбардин ﷺ гуьгъуьна аваз фин лазим я гьатта лап адетдин крарани: ацукьдайла ва къарагъдайла, ахварай аватайла ва ксудайла, парталар алукIдайла, тIуьн недайла ва икI мад. Вири дуьшуьшра чна гьа михьи Пайгъамбарди ﷺ хьиз авун лазим я.
Аллагь Таалади Пак Къуръанда лугьузва (мана): «Гьакъикъатда, Аллагьдин Расул – лап хъсан чешне я Аллагьдихъ ва Дувандин йикъахъ инанмишбуруз ва Аллагьдин регьимдик, Гьамишалугъ уьмуьрдин няметрик умуд кутазвайбуруз» (33:21).
Пайгъамбардиз ﷺ гьуьрмет авунай гьисабзава адан папариз гьуьрмет авун, абур вири мусурманрин дидейрай гьисабун, абурукай гьар садан тIвар кьадайла «Аллагь адалай рази хьурай» лугьудай дуьа кIелун.
Къуръанда лугьузва (мана): «Ам эвленмиш хьанвай дишегьлияр – мусурманрин дидеяр я» (33:6).
Пайгъамбардиз ﷺ гьуьрмет авун – им дуьм-дуьз адан Суннадиз табий хьун лагьай чIал я. Къуръанда лугьузва (мана): «Вуна лагь (я Пайгъамбар!): «Эгер квез Аллагь Таала кIанзаватIа, зи гуьгъуьна аваз алад, а чIавуз Аллагьдиз куьн кIан жеда ва куь гунагьрилай гъил къачуда»» (3:31).
АкI хьайила, Пайгъамбардин ﷺ гуьгъуьна аваз фин – им чаз Аллагь ﷻ кIан хьунин ва Аллагьдиз ﷻ чун кIан хьунин лишан я.
Пайгъамбардиз ﷺ гьуьрмет авунин эдебрик гьакIни акатзава инсанрин рикIелай алатнавай Пайгъамбардин ﷺ суннадал чан хкун. Пайгъамбарди ﷺ лугьудай: «Ни рикIелай алатнавай зи суннадал чан хкайтIа, адаз яхцIурни цIуд шагьиддиз кьван суваб жеда» (Байгьакъи, ТIабрани).
Пайгъамбардиз ﷺ гьуьрмет авунай гьисабзава адан пак гьадис ван хьайивал, дегишар тавуна халкьдал агакьарун. Михьи гьадисда лугьузва: «Къуй Аллагьди ﷻ гуьрчег авурай а касдин чин, низ зи гафар ван хьана, абур ван хьайивал масабурал агакьарнатIа» (Абу Давуд, ат-Тирмизи, Ибн Мажагь).
Пайгъамбардиз ﷺ гьуьрмет авунин эдеб кьиле тухун – им Пайгъамбардин ﷺ гьадис шумуд сеферда ван хьайитIани, сад лагьай сеферда ван къвезвайди хьиз адаз яб гун ва кьабулун я, кIанивилелди ва рикIин сидкьидай.
Пайгъамбардиз ﷺ гьуьрмет авун – им ада лагьай гафар дуьз тирдахъ инанмишвал хьун лагьай чIал я. Пак Къуръанда лагьанва (мана): «Ихтилатар ада (Пайгъамбарди) вичин кефиниз кIан хьайивал ийизвач, ада лугьузвайди Аллагьди вагьйудай ракъурнавай гафар я» (53:3).
Пайгъамбардиз ﷺ гьуьрмет авунай гьисабзава гьакIни ада чаз буйругъ авур вири крар чаз кьве дуьньядани хийирлу тирдахъ ва ада чаз игьтиятлу хьухь лагьай крар чаз кьве дуьньядани зарарлу тирдахъ инанмишвал хьун.
Ибн Аби ад-Дуньяди ахъаяй гьадисда лугьузвайвал, Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «За залай гуьгъуьниз куьн Женнетдин няметриз мукьва ийизвай ва Жегьеннемдин цIувай яргъа ийизвай крарикай, куьне абур гьикI авуртIани ийидайвал буйругъ тавур са затIни тунач. ГьакIни за куьн Женнетдин няметривай яргъа ийизвай ва Жегьеннемдин цIуз мукьва ийизвай крарикай, куьн игьтиятлу тавуна ва абур кьабул тавун ва абурувай яргъа хьун буйругъ тавур са затIни тунач». Яни ада чаз чирна ва буйругъ авуна чун Женнетдин няметриз мукьва ийизвай крар авун, гьакIни чун гъавурда туна, куь чун Жегьеннемдин цIуз мукьва ийизватIа ва абур кьабул тавун буйругъна.
Пайгъамбардиз ﷺ гьуьрмет авунай гьисабзава ам чахъ чи диде-бубадилай гзаф регьимлу тирди ва адаз вичин уммат вичин нефсинилай гзаф кIанзавайди инанмишвал хьун.
Къуръанда лугьузва (мана): «Ам (Аллагьдин Расул) иман гъанвайбурухъ регьимлу ва мергьяматлу я» (9:128).
Пак гьадисда лугьузва: «Зун цIай хъувунвай инсандихъ галаз гекъигиз жеда: ветIер ва пепеяр цIуз физ алахънава, ада лагьайтIа, абур чукурзава. ГьакI зани, куь юкь кьуна, эцягъиз-эцягъиз Жегьеннемдай акъудзава, куьн лагьайтIа гъиляй акъатзава ва аниз хкадарзава» (имам Агьмада, Муслима ва масабуру агакьарнавай якъин гьадис).
Пайгъамбардиз ﷺ гьуьрмет авунин эдеб кьиле тухунай гьакIни гьисабзава чун адан вилик вахкуз тежер буржуна авайди аннамишун. Аллагь Таалади чаз ганвай вири регьимрикай виридалайни чIехиди – чаз Къуръан ракъурун я, Аллагьди ﷻ чаз гьакъикъи дин Ислам багъишна. Аллагьди ﷻ чаз ганвай вири шейэр чаз Мугьаммад Пайгъамбардилай ﷺ атана, адан арачивал аваз. Гьавиляй гьикьван чна адал салаватар кIелайтIани, гьикьван адан патахъай дуьаяр авуртIани, гьикьван адан тарифар авуртIани, чаз ам гьикьван кIан хьайитIани, абур вири лап тIимил жеда. Чавай адан вилик чи буржунин гьатта са тIимил пай кьванни вахкуз жедач.
Пайгъамбардиз ﷺ гьуьрмет авунай гьакIни гьисабзава Аллагь Таалади адаз ганвай гьакъикъи паквал, тамамвал ва чIехивал садан акьулдивайни кьатIуз тежедайди аннамишун. Адан чIехивал аннамишун патал, инсан адан чIехивилин дережада хьана кIанда, ахьтин кас лагьайтIа, Аллагьди ﷻ я инсанрин арада, я чинеррин арада, я малаикрин арада халкьнавач.
Чаз пак Мугьаммад Пайгъамбардин ﷺ чIехивиликай, паквиликай, лайихлувилерикай ва гьуьрмет авунин эдебрикай вири ахъайдай къуват авач.
Къуй чаз Аллагьди ﷻ кIевиз адан Сунна кьаз, жезмай кьван гзаф Пайгъамбардал ﷺ салаватар кIелиз куьмек гурай, къуй Ада чун Пайгъамбардин ﷺ шафаатдик кутурай, Дувандин юкъуз адахъ галаз санал къарагъаррай ва Фирдавус Женнет кьисмет авурай. Амин!
Кьатl ама.
