ЧIехибуруз гьуьрмет авун

Ата-бубайриз гьуьрмет тавун эдебсузвилин сад лагьай лишан я. А. С. ПУШКИН

Гьар гьи вилик фенвай жемятдин хьайитIани асул бинейрикай сад – чIехибуруз гьуьрмет авун я. Аял чIавалай диде-бубайри, тербиячийри, муаллимри чIехи несилдин инсанриз гьуьрмет авун ва абурухъ гелкъуьн лазим тирди чирзава (чирун лазим я). МасакIа жедани кьван, лугьуда куьне? Чаз виридаз айиб жедай кар ам я хьи, гьуьрметсуз рафтарвилин дуьшуьшар, иллаки чIехибурухъ галаз, чаз уьмуьрдани, Интернетдани къвердавай гзаф аквазва.

Мумкин я, бязибурун рикIел алатай йисан гатуз хьайи, вичикай гзаф рахунар арадал гъайи дуьшуьш хкведа жеди. А чIавуз социальный сетда са политический деятель Ватандин ЧIехи дяведин кьуьзуь аскердикай адан намусдик хкIадай гафаралди раханай. Нетижада адал вичин жаза агакьна: РФ-дин Уголовный кодексдал бинеламиш яз, ам буьгьтен вегьинай тахсирлу авуна. Гьар гьикI ятIани, пашманарзавай кар ам я хьи, бязи инсанри, чIехи несилдин инсанар гьихьтин четинвилерай экъечIнатIа, рикIелай алудзава.

Абуруз лагьайтIа, гзаф четинвилер акуна: дявеяр, каш, четин зегьмет. Чна рикIелай алудзава, яргъи уьмуьр яшамиш хьанвай ва гьакIани чи гелкъуьнихъ муьгьтеж тир яшлу инсанар чаз гьикьван багьа ва важиблу ятIа. Бязи вахтара гьатта хъсан са гафуни абур бахтлу ийизва эхир. ЧIехи инсанриз гьуьрмет тавун – им жува-жуваз гьуьрмет тавун я. ЧIехи несилдин инсанар авачиртIа, чунни жедачир хьи.

Жуьреба-жуьре медениятра яшлу инсанрихъ гьар жуьре рафтарвал ава. Месела, Китайда, Кореяда кьуьзуьбур гзаф вине кьазва, абурун яшариз ва уьмуьрдин тежрибадиз кьетIен гьуьрмет ийизва. Европадин медениятда лагьайтIа, гьайиф хьи, гьал са кьадар дегиш я. ЧIехи несилдин инсанрикай рахадайла, Мугьаммад Пайгъамбарди ﷺ абурухъ галаз гьихьтин рафтарвал ийизвайтIа, рикIел хкун тавуна жедач.

Ада лагьана: «Чакай туш а кас, вуж гъвечIибурухъ галаз мергьяматлу туштIа ва чалай чIехибурун (яшдай ва чирвилерай) лайихлувиликай чизвачтIа» (Ат-Тирмизи).

Мугьаммад Пайгъамбар ﷺ кьуьзуьбурухъ галаз регьимлу, гьуьрметлу ва дикъетлу тир ва чун гьа рекьяй фидайвал чаз веси авуна.

САМИЯ ОМАРОВА