Недай менфятлу затlар
Недай менфятлу затlар
Дустар, чакай гьар садаз жезмай кьван яргъи, сагълам уьмуьр яшамиш жез кIанзава, амма и кар патал, гьелбетда, неинки зарарлу хесетар туна кIанзава, гьакI дуьз къайдада тIуьн тIуьна кIанзава. Недай гьи затIар виридалайни менфятлу я?
Сифте нубатда, алимрин фикирдалди, къацу пешерин салан майваяр: спаржа, шпинат, верг, кагьу (салат), мангольд, шивит, петрушка, кIешниш, цирияр, ревень, сельдерей, цурун пешер, келемдин вири жуьреяр. Пешерин салан майвайрик пешер, цуьрцер, пешерин тумар ишлемишзавай набататар акатзава. Абуруз воспаленидиз акси лишанар ава.
Таза пешер
Абуру бедендай куьгьне клеткаяр акъудзава, тIуьр затIар иливарун хъсанарзава, дакIур чкайриз акси яз таъсир ийизва. Пешерик витамин К ква, ада кIарабар кIеви хьуниз ва дамарар тIарам хьуниз куьмекзава. Пешера ивидин ва иммунитетдин къурулушар хъсанардай гзаф менфятлу шейэр ава.
Медицинадин илимрин кандидат духтур-диетолог Дарья Русаковади йикъа 15 граммдилай тIимил тушиз къацу пешер тIуьн меслят къалурзава, абур недалди вилик вад декьикьадилай тIимил тушиз авахьзавай целди дикъетдалди чуьхвена кIанда. Эгер куьне ругун тавуна таза пешерикай недай затI гьазуриз хьайитIа, абур 10%-дин кьелен це ва я пуд процентдин сиркедин кислотада туна 10 декьикьада тада. Пешинин салан майваяр маса къачудайла абур авай къаб сагъ тирдаз, хуьнин ва акъуднавай вахтуниз фикир це.
Цик кутуна цуру авур келемар
Вири диетологри ам сад лагьай чкадал эцигзава. ГьакI, цик квай цуру келемда витамин С лимонрани партахалра (апельсинра) авайдалай гзаф ава. Ам якIун хуьрекрихъ галаз ишлемишуни якIук квай бедендиз герек тир ракь къачуз куьмек гузва. Медицинадин илимрин доктор, профессор Алексей Ковалькова къейд авурвал, келемдик квай белокар бедендиз лап герек тир аминокислотайрин чешме жезва, абур лагьайтIа иви арадал гъун патал лап герек я.
Цик кутунвай цуру келемди жировой обменный процессар къайдада тваз куьмек гузва, ивидик квай холестериндин кьадар тIимиларзава, туькьуьлда къванер хьунин вилик пад кьазва, хирер сагъ хъхьуниз, ивидиз лахта жез куьмек гузва. Диетологди гьар юкъуз 200 грамм кьван цик кутуна цуру авунвай келемар тIуьн меслят къалурзава.
ГьакIни гьар юкъуз гьи жуьреда хьайитIани помидорар, чичIек, серг ишлемишун хъсан я. Абур иммунитет мягькемарун, беден хуьнин къуватар хкажун, азаррихъ галаз женг чIугун патал агъзур йисара ишлемишзава.
КIерецар
РикIел хкин хьи, кIерецар, иллаки бадам (миндаль) ва кIерец, атеросклероз хьунин хатавал тIимиларзавай, воспаленидиз акси затIар я. КIерецрик омега-3 ква, абуру яхун жез куьмек гузва, рикIинни дамаррин азаррин вилик пад кьазва.
Куьлуь емишар
Емишрикай виридалайни менфятлубур ичер, черника, голубика, клюква, шурван пIинияр я. Эндокринолог-диетолог Вера Кузьмина инанмиш я хьи, черникадин, малинадин ва мередин антиоксидантный гужлувал гзаф емишрилай вине я. Некьийри тканриз ва клеткайриз хасаратвал гузвай химический затIарин зарар 38%-дин тIимиларзава. Гьи емишри хьайитIани беден клетчаткадалди таъмин ийизва. Абура гьакIни инсандин бедендиз гьар юкъуз герек тир гзаф кьадар витаминар ва микроэлементар ава.
Набататрин гъери
Воспаленидиз акси тир лап гзаф затIар къана шуткьунин нетижада арадал атанвай зейтундин ва кушунин гъеридик ква. Гьар юкъуз са чIехи тIуруна авай гъеридилай тIимил тушиз хъун хъсан я. РикIел хкин хьи, омега-3 – им тIебии жирный кислотайрин кIватIал я, абур инсандин беденда арадал къвезвач, амма адан уьмуьр тамамди хьун патал, абур масабуралди эвез ийиз жедач.
Гьуьлуьн балугъ
Чна незвай затIарик омега-3 квай шей гьуьлуьн балугъ я. Ам иллаки гзаф къизилбалугъдик ква. А менфятлу балугъдин са килограммдин къимет 1500 манатдилай 2115 манатдал фидалди я. Амма, чи бахтунай, вичик омега-3 кваз хьунай сад лагьай чкадал алайди къизилбалугъ туш, ам виридаз чизвай скумбрия я, адан къиметни са килограмм 370 манатдай я.
Мад омега-3 гзаф селёдкадик, сайрадик ва сардинадик ква. ГьакIни кета, норка, горбушани менфятлу я, абурун къиметни 500-лай 700-ел кьван я. Балугъ вичин бугъадал, хъчар, салан майваяр кваз чрайтIа жеда. Им, гьелбетда, дадлуни я, хийирлуни.
Омега-3 мад гьерен тумуник, гьуьлуьн шкьуьнтрик, соядик, вечрен какадик, кIерецрик, кушунин ва чиадин финик, це экъечIдай легъерик (водоросли) ква.
