«Инсанриз куьмек гун хъсан кlвалах я»
Аллагь Таалади чилел алайбуруз виридаз ризкьи гузва ва чавай Ада Вичиз шукур гъун истемишзава. Ризкьидал гьалтайла, шукур гъун – им жуваз ганвайдакай муьгьтежбурузни паюн, четин гьалда авайбуруз са куьмек гун я. Гьакl ийизвайбуруз Алемрин Халикьди ﷻ Вичи куьмек гуда.
Мугьаммад Пайгъамбардин ﷺ гьадисрикай сада лагьанва: «Аллагьди ﷻ Вичин лукlраз куьмек гузва, та ада вичин мусурман стхадиз (вахаз) куьмек гузмай кьван» (Муслим). Чи Дагъустандин Муфтий, шейх Агьмад эфенди Абдулаевани инсанриз куьмек авуниз еке фикир гузва. Гьаниз килигна РД-дин Муфтиятдин гуьзчивилик кваз ингье са шумуд йисара кесиб ва четин гьалда авай инсанриз куьмекар гузвай «Инсан» фондуни кlвалахзава. «Инсан» фондуникай чи Муфтийди и мукьвара икl лагьана: «Фондуниз куьмек гузвайбуру, дугъриданни, инсанар кесибвиликай ва четинвилерикай къутармишзава».
Гьуьрметлу мусурман стхаярни вахар, къе чна «Инсан» фондунин Кьиблепатан Дагъустандин ва Стlал-Сулейманан райондин хилерин (филиалрин) регьбер Яралиев Эльмарахъ галаз суьгьбет тухуда.
Яралиев Эльмар Хейрудинан хва 1986-йисуз Стlал-Сулейманан райондин Зизик хуьре дидедиз хьана. Эльмара хуьруьн мектеб ва гуьгъуьнлай Махачкъалада авай Дагъустандин Гуманитарный институт (ДГИ) хъсан къиметралди кlелна акьалтlарна. 2017-йисалай къенин йикъалди ада «Инсан» фондунин Стlал-Сулейманан райондин хилез регьбервал гузва. 2021-йисалай башламишна, ада «Инсан» фондунин Кьиблепатан Дагъустандин хилезни регьбервал гузва. Гьакlни Эльмар Яралиев, алай 2023-йисалай, Стlал-Сулейманан райондин регьбердин жемятдихъ галаз алакъалу кlвалахрин патахъай куьмекчи хьанва. Ам эвленмиш хьанва, пуд веледдиз тербия гузва.
– Ассаламу алайкум, Эльмар стха, вуна «Инсан» фондуна кlвалахиз гьикl башламишайди я?
– Ва алайкум салам ва рагьматуллагь, Гьасан стха. Авайвал лагьайтlа, 2017-йисуз зун Урусатдиз къазанмишиз физ гьазур хьанвай, гьа арада заз чи хуьруьн имамди хабар гана хьи, бес райондин имам Гьасан гьажидиз вахъ галаз ийидай са ихтилат ава. Зунни Кьасумхуьрел фена ва ада заз чи райондин «Инсан» фондуниз регьбервал гун теклифна. За лагьайтlа, гьасятда разивал гана. Вучиз лагьайтlа инсанриз куьмек гун – хъсан кlвалах я. Чи Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Инсанрикай виридалайни хъсанди – абуруз гзаф менфят гузвайди я». Идалайни гъейри заз жувазни гъвечlи чlавуз четинвилер акурди я. Чи хизан чlехиди тир. Къазанмишзавайди анжах мектебда тарсар гузвай зи буба тир, анай гузвай мажиб анжах са тlуьниз тир бес жезвайди, парталар са стхади муькуьданбур алукl хъийиз чна кьил акъузвай. Гьавиляй кlеве авай инсанрин гъавурда зун хъсандиз акьазва.
– Ругуд йисан къене Стlал-Сулейманан районда квевай гьикьван инсанриз куьмекар гуз хьана?
– Шукур Аллагьдиз, 2017-2023-йисарин къене «Инсан» фондуни райондин агьалийриз санлай къачурла 43 миллион манатдин куьмекар гана. 10 кlвал эцигна, 2 кlвал маса къачуна, цlай кьур 3 кlвал туьхкlуьр хъувуна. 82 нахуш кас патал такьатар кlватlна ва абур пулунихъ сагъарзавай Дагъустандин ва Урусатдин тlвар-ван авай духтурханайриз рекье туна. 4500 кьван хизандиз недай суьрсет пайна. Муьжуьд вишелай артух хизанриз 4000 килограммдилай артух Къурбанддин як пайна. Туьквенрай закат яз гайи кьуд миллион манатдин парталар ва кlвачин къапар муьгьтежбуруз пайна. 250 кьван аял мектебдиз фин патал герек суьрсетралди таъминарна. Ибурулай гъейри мад гзаф хъсанвилер авунва, абур вири инал гьисабиз жедач.
– Чаз малум тирвал квел халкьди ихтибар гъизва. Ам квехъ галаз алакъалу ятlа яраб?
– Эхь, чал неинки районэгьлийри гьакl маса районра, гьатта маса республикайра яшамиш жезвай инсанри ихтибар ийизва. Кlвалера цlай кьунвайбур патал чна пул кlватlзава лагьана малумат гайила, лапl тlимил вахтунин къене чи счётдал гъил ачух инсанри пулдин такьатар ракъурзава. Мисал яз, са сеферда са йикъанни йифен къене 1 млн манат кlватlнай, маса сеферда гьатта 10 сятинин къене 2,5 миллион манат пул кlватlна.
Чна кlватlай пулунин жаваб (отчёт) гузва. Чун муьгьтежбурун гъиле пул вугана хъфизвач. Абурун дерди кьилиз акъатдалди чна гуьзчивал ийизва. Месела, цlай кьунвай кlвалер хьайитlа, сифте чна кlватlнавай такьатрин кьадардикай муьгьтежбуруз хабар гузва, шикилар яна халкьдиз къалурзава ва ахпа чна устlарар кьазва, абурал гуьзчивал ийизва, гьатта кlвалер эцигна акьалтlар жедалди. Кlвалериз яшамиш жез экъечlдай чlавузни чна мад шикилар яна халкьдиз къалурзава.
– Муьгьтежбур тирбур куьне гьикl чирзава? Агьваллу инсанри чеб кесибар я лугьуз куь кьилив атай вахтар хьанани?
– Чна недай суьрсет пайиз акурла, бязи инсанри абур виридаз гана кlанзавайди хьиз фикирзава ва чи кьилив атана, чпизни це лугьузва. Чна абуруз арза кхьин (анкета ацlурун) теклифзава. Ахпа чун а касдин кlвализ физва ва ам халис муьгьтежди ятlа килигзава. Арза кхьей, амма абуру тур нумрайриз зенг авуна чун къвезва лагьай чlавуз, герек авач лагьайбурни хьайиди я. Абур дугъриданни муьгьтежбур тушир, и кар абуру зенгинай хиве хкьунай. Нагагь ам муьгьтежди ятlа, чна адан тlвар муьгьтежбурун сиягьда кхьизва ва мукьвал-мукьвал куьмекар гузва, иллаки недай суьрсетдалди.
– Эхиримжи вахтара чаз малум хьайивал, «Инсан» фондуни чи гьукуматдилай гъейри маса гьукуматра яшамиш жезвай мусурманризни куьмек гузва. Абурал квевай кlватlнавай такьатар агакьариз жезвани?
– Эхь, шукур Аллагьдиз, жезва. Чна Туьркияда, Сирияда, Мароккода ва Палестинада авай мусурманриз куьмек ракъурна. Абурун патахъай fondinsan.ru сайтда вири отчётар ганва.
Гьакlни чи фондунин «Инсан» лугьудай приложение телефондиз хкайтlа, еке хъсанвал жеда. Вучиз лагьайтlа гьана чна фондунин кlвалахдихъ галаз алакъалу тир вири чирвилер гузва.
– Эльмар стха, чаз малум тирвал, Стlал-Сулейманан райондилай гъейри, вуна Кьиблепатан Дагъустанда авай «Инсан» фондунин хилезни регьбервал гузва. Ви гъилик исятда шумуд район ква ва вуна анра гьихьтин кlвалах кьиле тухузва? Лезги районра фондунин кlвалах гьикl кьиле физва?
– Зи хиве исятда 12 районни кьве шегьер ава. Зи везифа районрин ва шегьеррин жавабдар ксариз жува гьикl чи районда кlвалах кьиле тухузватlа, гьам чирун ва абуруз чпин везифаяр тамамариз куьмек гун я. Гьакlни чун мукьвал-мукьвал санал кlватl жезва, абуру чпи авунвай кlвалахдикай ахъайзава ва чна сада-садан тежрибадикай хийир хкудзава.
Лезги районрикай рахайтlа, виридалайни хъсан кlвалах Стlал-Сулейманан, Мегьарамдхуьруьн ва Ацхегь районра физва. Кьурагь ва Докъузпара районра «Инсан» фондунин кlвалах акьван тарифдинди туш, амма гележегда хъсан жеда лагьана, за умуд кутазва.
– Газет кlелзавайбурухъ элкъвена вуна вуч лугьуда?
– Сад лагьайди, чал ихтибарзавай ва фондунин кlвалахдик пай кутазвай вири инсанриз за рикlин сидкьидай чухсагъул лугьузва.
Гьуьрметлу стхаярни вахар, квелай Аллагь рази хьурай!
Кьвед лагьайдини, чи фондунивай муьгьтежбуруз виридаз куьмек гуз жедайди туш, гьавиляй гьар са кас вичин къайгъу ийиз алахъна кlанда. Кlвале авай итимди ва я дишегьлиди са кlвалах жагъурун лазим я. Масадал вил алаз жедалди, жува къазанмишайди хъсан я. Пул къазанмишдай чкаяр, кlвалахар жагъайла, чна чи къаюмвилик квай кесибриз хабар гузва. Фондуни гьа и рекьяйни кlвалахзава.
Къуй гьар са муьгьтеж ва нахуш касдиз Аллагь ﷻ Вич куьмек хьурай. Четинвилер виридал гьалтзавайди я. Гьавиляй чна сабур авуна кlанда. Чна Аллагьдивай ﷻ чаз ризкьи ва сагъламвал тlалабун лазим я. Иллаки за меслят къалурзва виридаз капl-тlеат авун ва Халикьдиз ﷻ муьтlуьгъ хьун. Аллагьдиз ﷻ аси хьун, капl-тlеат тавун – берекатсузвилин виридалайни еке себебар я.
Лезги районра кlвалахзавай «Инсан» фондунин хилерин регьберар:
Стlал-Сулейманан район
Яралиев Эльмар
тел.: 8960 411 46 11
Мегьарамдхуьруьн район
Гьамидов Мурад
тел.: 8988 307 07 01
Ахцегь район
Исламов Равиль
тел.: 8988 211 44 00
Кьурагь район
Исаев Давуд
тел.: 8928 868 9805
Докъузпара район
Шамилов Узаир
тел.: 8989 745 81 33
Гьасан Амаханов
