«Адахъ къизилдин сес ава»

Заур Салигьов. Калукви Мегьамедкьасум бубадин птул. Мегьамедкьасум бубадикай ихтилат кватайла, са кар къейд тавуна жедач: ам Аллагьдин ﷻ патай кьетIен пай ганвай динэгьли тир. Адаз гьатта Самур вацIа авай яд са легьзеда акъваз хьана акуналдай. Ихьтин аламатдин шикилар Аллагьди ﷻ гьар низ хьайитIани къалурзавач, абур анжах хкянавай инсанриз аквазва. Исламда ахьтинбуруз валияр (пай ганвай инсанар) лугьузва. Мисал яз, Вагъуф бубани гьабурукай сад тир.

Лезги, араб, урус, туьрк чIаларал мавлидар кIелзавай, нашидар (диндин шиирар) лугьузвай Заур Салигьован тIвар алай вахтунда неинки са Дагъустанда, Урусатда, гьакIни къецепатан са шумуд уьлкведа машгьур я. Яб гузвайдан рикIиз, руьгьдиз таъсирдай ширин ван авай лезги хва ихьтин дережайрив агакьун анжах тебрикиз жедай кар я. «Адахъ къизилдин сес ава», «Ам Исламдин билбил я», «Адан ванци рикIер муьтIуьгъарзава…» ибур, Заур Са¬лигьован тIвар кьурла, инсанрин мецерал къвезвай гафар я. Чна адахъ галаз яратмишунрин рекьикай, диндикай, чи халкьдин эдебдикай, ахлакьдикай ихтилатарна.

— Мавлидар кIелиз зун 1995-йисалай гатIунна, — суьгьбетзава Заур Салигьова. — Сифте — туьрк чIалал, гуьгъуьнлай — лезги, араб, урус чIаларални. ГъвечIи чIавалай диндал рикI алаз чIехи хьайи заз и рехъ жуваз кутугайди яз акуна. И рекье зи сад ла¬гьай муаллимни дах Салигь гьажи Салигьов я. Ада заз чирвилерни гана, тербияни. Къе жув са кьадар яшариз акъатна¬ватIани, за дахдивай чирвилер къачун давамарзава.

• Заур стха, вуна лезги чIалал лугьузвай нашидрин чIаларин авторар вужар я?

— А чIаларин чIехи пай заз дахдин архиврай жагъана. Динэгьли тир ада вичиз акур, жагъай араб, туьрк чIаларал, ажамдал кхьенвай кьван чешмеяр санал кIватIна. Чна абур, гзафни-гзаф ажамдал кхьенвай чешмеяр, лезги чIалаз элкъуьрна. Гьайиф хьи, пара чIаларин авторар вужар ятIа чидач, гьикI лагьайтIа, чешмейра абурун тIварар къалурнавачир.

Мад за лугьузвай нашидрин арада Етим Эминан, Хпеж Къурбанан, чи лезги вах Надия Абдурагьмановадин ва масабурун чIаларни ава. Чи йикъара лезги чIалал диндин шиирар кхьизвайбурун кьадар тIимил я. Газетдикай менфят къачуна, заз чи ша¬ирриз диндин чIалар кхьинизни кьетIен фи¬кир гуниз, абур халкьдин гегьенш къатариз раиж авуниз эвер гуз кIанзава.

Зани жу¬ван яратмишунра абурукай менфят къачудай. Килиг садра алай аямдин лезги манидарри тамамарзавай манийриз. Белки, дуьньядин винел лезги чIалал мани кхьин тавунвай рушан тIвар аламач жеди. Бес чахъ маса темаяр тIимил авани? Халкьдикай, ватанпересвиликай, милли кьегьалрикай, диндикай, тарихдикай, машгьур рухвайрикай… И сиягь мадни давамариз жеда.

• Заур стха, виликдай диндикай кхьизвай авторар гзаф авай. Чи йикъара, вуна лагьайвал, тIимил хьанва. Аллагьди гайитIа, инлай кьулухъ, белки, пара хъжен. Заур стха, вун мукьвал-мукьвал диндин къайдайрал амал авуна кьиле тухузвай мехъеррик физва. Ихьтин мехъер адетдин лезги мехъерилай квелди тафаватлу жезва? Адахъ гьихьтин лайихлувилер ава?

— Мусурманрин адетралди кьиле тухузвай мехъерин кьетIенвал, сифте нубатда, Аллагьдин ﷻ къанунрал ва Мугьаммад Пайгъамбардин ﷺ рекьел амал авуникай ибарат я. Ихьтин мехъерал жуьреба-жуьре къалмакъалрин, нагьакьан маса крарин себебдиз элкъвезвай ички жезвач, манияр лугьузвач, кьуьлер ийизвач. Къуръан, нашидар кIелзава, цIийи хизан кутазвай жегьилриз ахлакьдикай, эдебдикай, сад-садан вилик гъуьлуьнни папан мажбурнамайрикай ихтилатзава, Аллагьдин ﷻ, Пайгъамбардин ﷺ тарифарзава.

Са гафуналди, вири хийирлу крар, насигьатар, меслятар я. Гзаф дуьшуьшра жегьил¬риз чпин мехъер и къайдада тухуз кIан¬завайла, дидебуба акси жезва. Абурухъ маса дердияр ава: «Бес чун мукьва-кьилидин мехъерик фейиди я, ана чна еке харжар, кьуьлер авурди я, пулар кхьейди я…. Ихьтин мехъерик мегер абур хкве¬дани? Чна тухвай пулар хкидани?.. Ме¬хъер шадвал я, кьуьлер авуна кIанда, мугьманрин вилик ички эцигун герек я ва икI мад…», — лугьузва абуру.

Гзафбуруз мусурманрин къайдайрал амал авуна кьиле тухузвай мехъерар акунвач, гьавиляй абур акси жезва. Сифте яз ихьтин мехъерик атай са дишегьлиди икI лагьа¬най: «Эрекь хъвайила, зи итимдивай вичел гуьзчивал тухуз жезвач. Саки гьар м嬬хъе¬рик къалар акъудзава, кукIунар ¬жезва, са¬да-садан тIишер какадарзава. ¬Аллагьдиз ﷻ шукур хьурай, и мехъерилай чун са къалмବкъални тахьана, сагъсаламатдиз кIва¬лиз хъфида». Диндин шар¬тIа¬рал амал авуна кьиле тухузвай мехъерин лайихлувилер къа¬лурун патал тек са и мисал гъун бес жезва.

МЕГЬАМЕД ИБРАГЬИМОВ