МискIин цIийиз ачух хъувуна
МискIин цIийиз ачух хъувуна
И мукьвара Ахцегь райондин Смугъулрин хуьре тарихдин манадин вакъиа хьана: ХVIII-асирдин мискIин (адан цла тунвай тарихдин къванцел атIанвайвал, 1735-1736-йисара эцигна, 1782-йисуз туьхкIуьрна) ремонт-реставрация хъувурдалай кьулухъ ачух хъувуна. И кардин шадлухдай хуьре сифте яз республикадин дережада алимрин гурлу межлис къурмишна. Теклифна атанвай мугьманар пара тирвиляй мярекатдин чIехи майдан патал «Регъуьн тIиш» тIвар алай тIебиатдин гуьзел хелвет чка хъсандиз тадаракламишнавай. Тешкилатчияр – РД-дин Муфтият, Ахцегь районда Муфтиятдин векил Узаир Шамилов, Смугъулрин хуьруьн имам Абдуллагь гьажи.
Алимрин межлис, смугъулвияр, районэгьлияр, мугьманар тебрикунин ва бубайрин цIийи хъувуна ахчухнавай мискIин мубаракунин гаф рахуналди, алим Мугьаммад Майранова ачухна ва Кьуръандин пак аятарни нашидар кIелун патал сифте гаф Заур Салигьоваз гана. Ахпа трибунадихъ вяз-насигьат гваз машгьур алимар экъечIна, мугьманрини хуьруьнвийри чпин тебрикар лагьана, аялризни чIехибуруз диндин месэлайрай суал-жавабдин къайдада кьиле тухвай викторинадин савкьватар гана, акьалтзавай несил Ислам диндин, насигьат-ахлакьдин ва ватанпересвилин руьгьдаллаз тербияламишунай са кьадар ксар РД-дин Муфтиятдин пишкешриз, Гьуьрметдин грамотайриз ва Чухсагъулвилин чарариз лайихлу авуна. Куь дикъет анал рахай бязи алимрин фикиррал желбин.
Абдуллагь Салимов, РД-дин Муфтийдин куьмекчи: – Ихьтин межлис хъсан нетижаяр авачиз амукьдач. Хизан – им жемятдин бине, сагълам ва къуватлу хизан – къуватлу уьлкве я. Алай вахтунда хизандин ва санлай жемятдин лап важиблу месэлайрикай сад хизан чукIун хьанва. Статистикади къалурзавайвал, чи уьлкведа 2015-йисуз арадал атай хизанрин 25%, 2021-йисуз цIийи хизанрин 72%, гьайиф хьи, чара хъхьана. Фикир гайила, им еке бедбахтвал я. Къе хизанда гъуьл-паб гъвечIи чуьруьк-шулугъдилай сада-садаз туьгьметиз, гьатта некягь чIурдай гафар лугьуз гьазур я. Хизанда пара крар итимдилай аслу я ва хизан чукIурун адан итимвал туш. Гъуьлуьнни папан арада къал-макъал хьайи чIавуз мусурман динди са икьрардал, разивилел атуниз эверзава. Гзаф пай чара хьунар диде-буба ва сусан дустар къаришмиш хьунихъ галаз алакъалу я. Гьавиляй хизандин алакъаяр кIваляй акъуд тавуна, диде-бубаяр къаришмиш тавуна, гъуьлни паб чеб-чпихъ галаз меслятдалди рахуналди дуьзмишна кIанда. «Ни паб вичин гъуьлел элкъуьнин футфа гузватIа, ам чакай туш», - лагьанва Мугьаммад Пайгъамбардин ﷺ гьадисда.
Шамиль Рагьманов, диндин алим: – Диндин алимар гзаф ава ва гьарда вичиз чидайвал лугьузва. Гьакъикъат гьикI чирда? Исламда чаз, суннитар тир мусурманриз, шариатдин кьуд мазгьаб-рехъ ава: Шафии, Ханбали, Малики ва Ханафи. Гьабурукай са мазгьаб кьуна рахазвай алим гьахъ я. Лезгийрин, дагъустанвийрин арада лап машгьур 5-6 касдин тIварар яхъ лагьайтIа, чна, месела, сифте нубатда, Гьажи Давудан, Ярагъ Мегьамедан, Ахцегь Мугьарам эфендидин, Ахцегь Абдурагьман эфендидин, Ахцегь Мирза Алидин, Имам Шамилан тIварар кьада. И вири алимар Шафии мазгьаб, Накъшбанд рехъ кьунвай гьахъвал гвай алимар тир ва чнани гьабурун рехъ давамарзава. Диндин илимдин месэлаяр чир хьун ва абурал амал авун патал, гьелбетда, кIелна, чирвилер къачуна кIанда. Чи динда сифте келима «кIела» я. Гьелбетда, вири чирвилер хъсан я. Амма виридалайни багьа ва кьилин чирвилер диндин чирвилер я. Абур къачун патал чаз, Аллагьдиз шукур хьуй, алай вахтунда вири мумкинвилер ава. За квез куь аялар Огни шегьерда Ярагъ Мегьамедан тIвар алаз кардик квай медреседик кутун теклифзава.
Мурад Шафиев, РД-дин милли сиясатдин ва диндин крарин рекьяй министрдин куьмекчи: – Эхиримжи вахтунда гьукуматди диндин, инсандин руьгьдин месэлайриз еке фикир гузва: теологиядин илимдиз гьукуматдин дережа ганва; Дагъустандин гуманитарный институт ачухнава; чи Министерствода чкайрал диндин тешкилатрин (кьилди къачуртIа, ингье Смугъула) гъил кьадай программа кьабулнава; Дагъустанда диндин рекьяй чпиз лицензияр авай 5 кьилин кIелунин идара ва 500 дав агакьна медресеяр ачухнава; Махачкъалада Къавкъазда авачир хьтин зурба руьгьдин Центр эцигзава ва икI мад. Мурад теологиядин, яни руьгьдин, эдеб-ахлакьдин тербиядин рекьяй дерин чирвилерин медени ксар – диндин алимар арадал гъун я…,-келимайрилай кьулухъ ада РД-дин милли сиясатдин ва диндин крарин рекьяй министр Энрик Муслимован патай мярекатдин иштиракчийрив саламар агакьарна ва хуьре мискIин кардик ахкатун мубаракна.
Мегьамедрасул Саадуев, РД-дин Муфтийдин куьмекчи: – Аллагь Таалади инсан кичIевилерин, гьар жуьре темягькарвилеринни гунагькарвилерин вилик зайиф кас яз халкьнава. Руьгь мягькемарун патал чун, мусурманар, 7 такьатдиз игьтияжлу я. Сад лагьайди, Аллагь сад тирвиликай чирвилер артухарун, анжах Адакай куьмек кIан хьун, Адаз икрамун я. Ида инсан мергьяматлу ва сагълам ийида. Кьвед лагьайди, жуван са чIуру кардал пашманвална астагъфируллагь лугьун. Пуд лагьайди, иллаки дяве-шулугъдин вахтунда датIана Аллагь рикIел алаз хьун, Адаз ибадат авун (идакди вуна вун хуьда ва жемятни хъсанвилихъ дегишарда). Кьуд лагьайди, жемятдиз хийирлу са кар ийиз алахъун. Вад лагьайди, датIана чирвилер къачуз ва жуван чирвилерни тежриба масадаз гуз алахъун. Ругуд лагьайди, лап вун гьахъ яз хьайитIани гьуьжетрикай кьил къакъудун. ИкI куьне куь арада хатур-гьуьрмет хуьда. Ирид лагьайди, стхавилинни дуствилин вафалувал хуьн, сада-садаз анжах регьимлу, хуш гафар лугьун ва алакьдай куьмекар гун.
Гьуьсейн Гьажиев, Кьиблепатан Дагъустанда РД-дин Муфтиятдин векил: – Хуьре мискIин эцигун Аллагь Тааладин вилик акьалтIай еке дережадин суваб кар я. МискIин – им гьар йикъан куьтягь тежер кат-галтугуникай, четин месэлайрикай хкечIна, мусурманрин рикI, руьгь секинарзавай хийир-дуьадин чка я. МискIинда чи умма сад ийидай, иман мягькемардай, диндин чирвилер артухардай мумкинвал ава. Ина чун, Аллагьдин кIвале мугьманвиле ава, Адаз икрамиз, ибадат ийиз акъвазнава. Смугъулрин имам Абдуллагь гьажиди хсуси кьил кутуналди ва жемят желбуналди тарихдин куьгьне мискIин туькIуьр хъувуна, кардик кухтун – им адан патай кьетIен жуьрэтлувилин, сувабдин кар хьана. Пара кьадар сагърай! МискIиндин безег жемят я кьван, гила хуьруьнвийрин везифа ана ибадат авун я.
Тебрикдин хуш келимаярни насигьатар гваз микрофондихъай гьакI РД-дин Халкьдин Собранидин депутат Мегьамед Алиханов, Ахцегь районда республикадин Муфтиятдин векил Узаир Шамилов, Смугъулрин мискIиндин имам Абдуллагь гьажи, Смугъулрин хуьруьн агъсакъал, муаллимвилин зегьметдин ветеран Билал Жалалов ва маса юлдашар рахана. Межлис мискIин ачухуналди, мугьманар къунагъламишуналди ва мавлиддин дуьаярни назмаяр кIелуналди яргъалди давам хьана.
