Кьейидахъ Къуръан кIелун
Кьейидахъ Къуръан кIелун
Малум тирвал, Пайгъамбардин ﷺ вахтарилай башламишна къенин йикъалди, тамам чIехи пай алимри ва жергедин мусурманри, кечмиш хьайи мусурманрин фенвайбурун руьгьерихъ садакьаяр пайзава, Къуръан кIелзава.
Амма эхиримжи вахтара пайда хьанвай ягъалмиш тир са гъвечIи кIапIалди чпин буш фикиррал бинеламиш хьана, гьакъикъи Исламдин девлетар инкар ийиз, жергедин мусурманар ягъалмишариз алахънава. Аллагьдихъай ﷻ кичIе тушир тапархъанри, гьатта са шумуд асир чпелай вилик яшамиш хьайи дугъри имамрин ва шейхерин тIварар, гуя абур ягъалмиш хьанвайбур тир лугьуз, русвагьзава.
Алай аямда мусурманрин рикIик секинсузвал кутазвай месэлайрикай сад – рагьметдиз фенвай инсандин сурухъ Къуръан кIелун я.
Мугьаммад Пайгъамбардин ﷺ гьадисда лагьанва: «Йа син» Къуръандин рикI я. Аллагь патал «Йа Син» кIелай гьар сад гунагьрикай михьи жеда. Куь кьейибурухъ «Йа син» кIела» (Абу Давуд, Ибн Мажагь).
Са сеферда Пайгъамбар ﷺ асгьабрихъ галаз сурарин патавай фидайла, адаз кьве сурун къеняй азабрик тадияр гузвай кьве касдин гьарайрин ванер хьанай. И гьал акур ада вичин асгьабриз лагьана: «И сурара кучуднавайбур гьеле чан аламаз сад фитнейрив машгъул тир, муькуьда лагьайтIа, вич цварадикай михьиз хвенач. Гьавиляй абуруз сурун азабар гузва». Ахпа Пайгъамбарди ﷺ тарцин къацу хел хана кьве сурални эцигна ва лагьана: «И хилер кьурадалди абуру (абурун тасбигь себеб хьана) а инсанрин гьал кьезилардайди зун умудлу я» (Бухари, Муслим, Абу Давуд, Тирмизи).
Килиг садра, гьуьрметлу мусурманар! Гьатта адетдин тарцин хилери инсандин гьал кьезилариз хьайила, бес Аллагь Тааладин гафар авай Пайгъамбардин ﷺ лап чIехи аламат – пак тир Къуръандивай кьезилариз жедачни?
Абу Дарда ва Абу Зарр лугьудай Пайгъамбардиз ﷺ лап мукьва тир кьве асгьабди лагьана: «Гьар гьи кьейидахъ «Йа син» кIелайтIани, Аллагьди адан гьал кьезиларзава» (Дайлами).
Ингье къенин юкъуз, гьеле мектебда амаз ктабдин чин ачух тавур зигьинсузрикай, кьейидахъ пак тир Къуръан кIелун файдасуз я лугьудай «алимар» хьанва. АкI хьайила, ахьтинбуруз гудай пуд суал арадал къвезва:
- Эгер кьейидахъ Къуръан кIелун къадагъа яз хьайила, бес вучиз Шариатди чи хиве кьейидахъ жаназа-капI авун тунва? Малум тирвал, гьар са кпIуна «Фатигьа» сура кIелун чарасуз я. Эгер жаназа-кпIуна кIелзавай «Фатигьа» сурадикай кьейидаз хийир жез хьайила, бес пак тир Къуръан кIелуникай хийир авачни?
- Эгер кьейидахъ пак тир Къуръан кIелун къадагъа тиртIа, Пайгъамбарди ﷺ ва адан асгьабри ам кIелунал къадагъа эцигдачирни?
- Кьейидахъ пак тир Къуръан кIелун файдасуз тиртIа, Пайгъамбарди ﷺ идакай лугьудачирни?
Имам аш-Шафиидин мазгьабдин терефдар хьайи, тIвар-ван авай чIехи алим имам ан-Нававиди, вичин «Риязу ас-Салигьин» ктабда имам аш-Шафиидин гафар гъанва. Ада лагьана: «Кечмиш хьайидахъ Къуръан кIелун лап хъсан амал я».
Абу Гьурайрадилай атанвай Мугьаммад Пайгъамбардин ﷺ гьадисда лугьузва: «Аллагьди хъсан лукIран Женнетда авай дережа хкажзава. А лукIра хабар кьуна: «Я Аллагь! Зун патал а кардин себеб вуч я? Аллагьди жаваб гана: «Адан себеб ви хци валай гъил къачун тIалабун я» (Имам Агьмад).
Са сеферда Пайгъамбардин ﷺ патав са кас атана ва адавай жузуна: «Я Аллагьдин Илчи! Гьакъикъатда зи диде и дуьньядай фенва. Эгер за адан тIварцихъ садакьаяр паяйтIа, адаз абурукай куьмек жедани?» Пайгъамбарди ﷺ разивал къалурна (Бухари, Муслим, Абу Давуд).
Гьуьрметлу мусурманар! Пайзавай садакьайрикай ва ийизвай дуьайрикай кьейидаз хийир жез хьайила, бес Къуръандин аятар кIелуникай хийир авачни? АкI хьайила, кечмиш хьайи гьар са мусурман, «Йа син», я туштIа Къуръан кIелунихъ муьгьтеж жезва. И кар винидихъ гъанвай гьадисри ва машгьур имамрин гафари тестикьарзава.
