Дагъустан са чIавузни ксузвач
Дагъустан са чIавузни ксузвач
Са тIимил вилик Дагъустандин Исламдин университетдин (ДИУ) студентрихъ галаз хьайи вичин рахуна, Дагъустандин Муфтий шейх Агьмад эфендиди, исятда авай итимрин (ихтилат сифте нубатда дагъустанвийрикай физва) къилихрихъ ва чеб тухунин къайдайрихъ галаз алакъалу, са шумуд пис кар къейд авуна.
Йифен уьмуьр
Руьгьдин муаллимди къейд авуна хьи, эхиримжи вахтунда Махачкъаладин йифен уьмуьр йикъан уьмуьрдилай са куьналдини тафаватлу жезвач: гьа ката-калтуг я. «Гьелбетда, им, аквадай гьалда, хъсан я. Амма виликдай ихьтин йифен уьмуьрдилай артух тариф ийидачир. Батлухдай тир руьгьдин муаллим Мугьаммад эфендиди вичин хтулар ва аялар цIудан зураз, вини кьил нянин цIудаз ксун патал гьевеслу ийидай, сятдин кIуьдалай лагьайтIа, ксун патал гьазурвал аквадай. Чаз лагьайтIа, а вахтунда уьмуьр анжах башламишзава. Идакай вуч хкатзава кьван? – суал гузва Агьмад эфендиди. – Эгер чун геж ксуз хьайитIа, гзаф дуьшуьшра экуьнин кпIуникай гьич ихтилатни фин мумкин туш. Нагагь йифен сятдин цIудаз низ кIантIани зенг авуртIа, ада гьасятда жаваб гузва. Пакамаз зенг ая – чан алай затI авачир хьтин секинвал жеда. Нисиналди инсанри кIвалахзавач лагь. Им, гьелбетда, дуьз къайда туш.
Ресторанра «яшамиш хьун»
Кьвед лагьайди, квел устазди фикир желб авунатIа – инсанар саки ресторанра «яшамиш жезва», йифен кпIунин вахтунилай башламишна, та карханадин иесийри а чка азад авун тIалабдалди. Хизанда гьуьжет арадал атайла, папа имамдиз арза ийизва, гъуьлуь вичиз тIимил фикир гузва лугьуз. «Им дуьзни я, папариз фикир гун лазим я. Йифен кпIунилай кьулухъ, чпихъ галаз рахадай ихтияр авай инсанар – пабни мугьманар я. Бязи вахтара гьатта абур ресторанризни тухун герек я. Амма ресторанра яшамиш жеч эхир!»
«КIвале гьазурай хуьрек гьикьван хъсан дад авайди жеда, - давамарна Агьмад эфендиди. – Гьикьван хуш жезва, папа дастамаз гваз хуьрек гьазурдайла, гъуьлуь адаз куьмек гудайла ва аялрихъ галаз санал хизанда абуру тIуьн недайла. Гьавиляй и месэла юкьван жуьреда кьиле тухванайтIа хъсан жедай».
Иервилин салонар
Муфтийди къалурай пуд лагьай карни – им Дагъустандин итимар иервилин салонриз фин я, ана чин цIалцIамариз алахъиз ва гьатта чинин акунар дегишарун патал рапар ягъиз, амма гьа са вахтунда, малум тирвал, итим хирен гелери гуьрчегарзава. Устазди хиве кьурвал, идакай адаз гьатта лугьуз регъуьзва ва им тапан хабар тирди инанмиш жез кIанзава. Гьахьняй пуд лагьай темадал чун акъваздач ва сифте кьведаз фикир гуда, вучиз лагьайтIа абур – йифен уьмуьр ва мукьвал-мукьвал ресторанра вахт акъудун – чеб-чпихъ галаз алакъалу я. Руьгьдин муаллимди лагьайтIа, чаз чизвайвал, гьакI са гафни лугьузвайди туш.
Сад лагьайди
И мукьвара са жерге СМИ-йри хабар гайивал, дагъустанвийри кафейрани ресторанра СКФО-дин амай вири республикайрин агьалияр санлай кьурла, абурулай гзаф пул харжзава. Эхиримжи йисуз округда жемятди тIуьнар незвай хиле къекъвенвай пулунин кьадар 49 миллиард манатдив агакьнава ва а пулунин чIехи пай (25,5 миллиард) Дагъустандал гьалтзава. Яз, республикада и хиле къекъвезвай пулунин кьадар хкаж хьун алатай йисахъ галаз гекъигайла кьве процентдивни агакьнавач (гьа са вахтунда Кабардино-Балкариядани Ставропольский крайда и кьадар 30%-див агакьнава), Дагъустандин агьалийрин кьадарни СКФО-дин агьалийрин кьадардин пудакай са пай я. ГьакI хьайила ина са цIийи хабарни авач. ТIуьнар незвай чкайра дагъустанвийри пул харж авунай сад лагьай чка кьун соцсетра агалкьун хьиз къалурнава. Ресторанриз физвайбуруни и кардал дамах ийизва.
Гьахъвал патал къейд ийин хьи, им са Дагъустанда ва гьатта Россияда авай гьал туш. ТIугъвал авай вахтунда гзаф инсанар кIвалелай къеце вахт акъудунихъ дарих хьана ва гила гъиляй акъатайди абуруз бегьемар хъийиз кIанзава. Герек яни – ихьтин суал къвезва.
Фикир це!
Вучиз чна и кардин патахъай Дагъустандиз фикир гузва? Дагъустанвияр пул харжзавайбур, хъсандиз нез-хъваз кIанзавайбур хьиз къалурун патал туш. Амма дагъустанвияр, мусурманар ва адетар хуьзвайбур хьиз, дуьз ва гьалал тIуьникай, гьакIни гьикI, ни ва гьихьтин гьалда аваз гьазурнавай тIуьни ийизвай таъсирдикай амайбурулай артух хабардар я. Чизвай инсан лагьайтIа, Аллагьдин ﷻ вилик чин тийизвай инсандилай асул гьисабдай тафаватлу я. Чирвал тахьуни, малум тирвал, жавабдарвиликай азад ийизвачтIани, амма чизвай касдивай хабар гзаф кьада.
Фикир гуниз лайихлу тир ва Дагъустандин тIуьнар гьазурзавай хилен хъсан крарик кутаз жедай мад са кар ава: хуьрекар диндин къайдайралди анжах гьалал недай затIарикай гьазурун патал гуьзчивал тухузвай карханайрин кьадар къвердавай артух жезва. Амма вири шартIар аватIани, кIвале гьазурай хуьрекдилай хъсан са затIни авач. Адалайни алава, санал незвай тIуьнри хизан сад-садаз мукьва ийизва ва папа гъуьлуь вичиз дикъет гузвайди гьиссзава, аялриз лагьайтIа – диде-бубадивай рахунин ва тIуьн тIуьнин эдебар чир жезва.
Жемятди тIуьнар незвай чкайра тIуьнин эдебар гьамиша кьиле тухуз жезвач, гьакIни авайвал лугьун: ресторандиз атайла инсан тIимил тIуьна акъваззавач хьи, ада лап тух жедалди незва ва тIуьникай лезет хкудзава.
Гьелбетда, им кафейриз ва ресторанриз гьич фимир лагьай чIал туш. Амма вири крара кьадар хьун лазим я. Гьавиляй чаз хкядай мумкинвал хьайила, чна кьве дуьньядани чаз гзаф хийир гудай кар хкяна кIанда.
