Виридалай хъсан девлет – акьул

Виридалай хъсан девлет – акьул

Али бин Абу ТIалибал  кьиникьал гъидай хер авуна – ам ягъалмиш хьанвай Ибн Мулжаман гъилелай рекьизвай. Уьмуьрдин эхиримжи сятера адан патав вичин хва Гьасан  атана, жегьил гада дертлу яз шехьзавай.

Алиди  адавай жузуна:

- Я чан хва, вуч патал вуна икьван дерт чIугвазва?

Гьасана  жаваб гана:

- За гьикI дерт чIугвадач кьван, вуна и дуьньяда ви эхиримжи легьзеяр акъудзавайла ва муькуь дуьньядиз физвайла?

КIани бубади лагьана:

- Я чан хва, рикIел хуьх кьуд ва мад кьуд веси. Нагагь вуна абурал амал авуртIа, ваз са затIунивайни зиян гуз жедач.

- Абур вучар я, буба? – хабар кьуна Гьасана .

Алиди  вичин насигьат башламишна:

- Виридалай хъсан девлет – им акьул я. Виридалай чIехи кесибвал – им ахмакьвал я. Виридалай чIехи ялгъузвал – им вичи-вич виниз кьун, кьуру такабурвал авун я. Вучиз лагьайтIа вичи-вич вине кьуни ва такабурвили инсанриз такIанвал ва хъел гъизва, нетижада абур ахьтин ерияр авай инсанривай яргъа жезва. Виридалай хъсан рикIин чIехивал ва лайихвал – им хъсан къилих я.

Гьасана  жузуна:

- Я зи буба, им кьуд веси я, муькуь кьудакайни ахъая.

- Ахмакьдихъ галаз дуствал авуникай мукъаят хьухь. Гьакъикъатда, ваз хийир гуз кIанз, ада ваз зарар гуда. Тапархъандихъ галаз дуствал авуникай мукъаят хьухь, вучиз лагьайтIа ам буш хиялдиз ухшар я: ада ваз яргъа авайди мукьвал алайди хьиз къалурда, мукьвал алайди – яргъа авайди хьиз. Мискьи инсандихъ галаз дуствал авуникай мукъаят хьухь. Гьакъикъатда, ада вун виридалайни герек вахтунда гадарда. Гунагькардихъ галаз дуствал авуникай мукъаят хьухь, вучиз лагьайтIа ада вун кьейи къиметдай маса гуда.

Са сеферда Али ибн Абу ТIалибан  патав са месэла гьялун тIалабиз пуд кас атана. А месэла абурун арада мал-девлет паюнихъ галаз алакъалу тир ва ам математикадин месэладиз гзаф ухшар авай. Эменни 17 деведикай ибарат тир, четинвал ам тир хьи, ам паюн барабарди хьана кIанзавачир, гьа инсанрин арада хьанвай икьрардихъ галаз кьурвал ихьтин кутугайвал аваз: зур пай (1/2) – сад лагьайдаз, пуд паюникай са пай (1/3) – кьвед лагьайдаз ва кIуьд паюникай са пай (1/9) – пуд лагьайдаз. 17 я кьведаз, я пудаз, я кIуьдаз амукь тавуна пайиз тахьуниз килигна, девейрин иесияр четин гьалда гьатна. Алиди  мад са деве гъваш лагьана. Абурал и деве алава хъувуна, ада истемишунриз килигна абур пайна. Адалай кьулухъ сад лагьайдаз кIуьд деве атана (1/2), кьвед лагьайдаз – ругуд (1/3), пуд лагьайдаз – кьвед (1/9).

Абуруз гьардаз вичин пай атайдалай кьулухъ, 18-деве кя тавуна амукьна ва элкъвена хутахна, вучиз лагьайтIа абуруз атай вири девейрин кьадар 17-далай артух хьанач (9+6+2=17).

Заз кIанзава чна вирида акьулдин ачухвал квадар тавун, инсанрин гьалдикай хабар кьадайбур хьун ва хъсан къилихдин иесияр хьун. Квез сагъ-саламатвал ва бахт хьурай, чи азиз газет кIелзавайбур!

Адил Ибрагьимов