Жува-жув алдатмишун
Жува-жув алдатмишун
Телевиденидай къалурай сагъламвиликай са передачадин тIвар «Жува-жуваз куьмек це!» тир. А передача фадлай амач. Амма гьа асул дибдин фикир къени ван къвезва – масадалай аслу тушиз дуьз уьмуьр тухунихъ эвер гун хьиз. Им югъ дуьз кьиле тухунин къайда, юкьван дережадин тIуьн ишлемишун, мажал авай вахт менфятлудаказ акъудун патал фикир авун ва ихьтин маса крар хьун мумкин я. Ибур вири вахт акадар тийиз ва масадан куьмек галачиз жезвай крар я. Гьахьняй – жува-жуваз куьмек це!
Акунрай лап рикIиз хуш къведай крар я. Ина ваз жув-жуван ихтиярда хьунни ава, «пулсузвални» ва кьилди са касдив эгечIунни. Нетижада – сагъламвал мягькемарун ва уьмуьрдин менфятлувал. Ни ваъ лугьуда кьван?
Садани ваъ лугьудач. Амма гьар садавай кьилиз акъудиз жедач. Бязи вахтара жуваз куьмек гун патал са куь ятIани гзаф манийвал ийизва. Адет яз, вахт ва я къенепатан къуватар бес тахьуни, себебрин эксиквили ва я кIевивал авачир къилихди. Гьа ибур вири себеб яз чна хажалат чIугваз, жув, масабур тахсирлу ийиз башламишзава. Амма араба гилани гьа гьанал алама – гьикI жувал алахъзавачиртIа, гьакI гилани алахъзавач. Эгер са сефердин алахъунар жезвайтIани, вучиз ятIани абур гьакI куьтягьни жезвай.
…Белки, жув алдатмишиз алахъин?
Хесетдилай гъилер яргъа ая!
«Жуваз куьмек гунин» карда виридалайни четинди – чIуру хесетар дегишарун я: анжах мугьманар къведайла михьивал авун, гуьруьшриз геж авун, геж ксун ва икI мад.
Санлай хесетар цIар чIугуна чIурун лап четин я. Абур саки куь са пай я. Гьавиляй акьуллувилелди эгечIна кIанда – на лугьуди хатадай хьиз.
Месела, кIвал къакъажун. Гьар юкъуз михьивал авунал гьелелиг элячI тежедайди аннамишна, эвелдай жуваз са гьихьтин ятIани йикъар ва михьдай чкаяр тайин авуна кIанда. Авуна – гила азад я, амма кIвале михьивал ва къайда артух хьана.
Геж авунар. Месела, сятер са шумуд декьикьадин вилик тухвайтIа жеда, абуру чак тади кутада.
Йифиз геждалди ацукь тавун – жуван сагъламвал патал ийизвай лап важиблу кар я. Амма а кар авун гьикьван четин я! Ша чна мад амалдарвал ийин: жуваз вахт эцигин, вири крар туна, ксудалди сарар чуьхуьз фидайвал. И вахт ксуз вердиш вахтунилай гзаф тафаватлу хьана кIандач, тахьайтIа ада кIвалахдач. Нагагь адет тирдалай сифтедай чун 20-30 декьикьадин фад ксуз вердиш хьайитIа бес я. Ахпа «хийирлу ара» 40-50 декьикьадив, адалай кьулухъ – 2-3 сятинив агакьарда.
Бушкъапунал алай ич…
Кьадардилай артух тIуьн сагъламвал патал бегьем залан пар хьун мумкин я. Себебар гьар жуьрединбур хьун мумкин я – инсан чIехи хьанвай хизанда тIуьнихъ галаз авай рафтарвилелай генани деринда авайбурал кьван. Идакай кьилди кхьейтIа жеда. Гьелелиг лагьайтIа, чакай гьар садаз четин тушир затIар меслят авуртIа жеда.
Эгер куьн алава тIуьнал рикI алай кас ятIа ва ам галачиз хуьрек квез тамам туширди хьиз жезватIа, сифтедай жува алава хъийизвай хуьрекдин кьадар тIимилара. Гьар сеферда гьакI ийидайла, са вахтунда квевай ам михьиз акъазариз жеда.
Пешекарри маса жуьрени меслят къалурзава. Им гъвечIи къапар ишлемишун я. ГьакI, гъвечIи къапуна тIимил кьадар тIуьн гьакьда, амма адан акунар куь мефтI вердиш хьанвайди жеда – къерехрив кьван ацIанвай бушкъаб.
Гьазур хьухь, фикир це, алад!
Гзаф вахтара гуя чун са гьихьтин ятIани къуватди кьазва ва чавай чун тайин тир герек крарив эгечIиз мажбур ийиз жезвач. Месела, дипломный кIвалах гьазуриз башламишун, куьгьне журналар къайдада тун ва гзаф маса крар. Чун абурун важиблувилин гъавурда ава, амма вучиз ятIани а гъавурда хьуни абур тамамарун патал гьич са кьезилвални гузвач.
Мумкин я, чаз а крар харжияр герек къвезвайбур хьиз аквазва: чи патай гзаф вахт ва къуватар герек къведа; махсус гьазурвал герек къведа, амма ам чаз авач; виликдай, чун а крарал машгъул тирла, чаз нетижаяр бегенмиш хьаначир. Гьамиша хьиз, себебар гзаф хьун мумкин я ва чун абурун виридан гъавурдани авач.
Амма авуна кIанзава. Яргъал вегьиникай хийир авач. Гьаниз килигна пешекарри «Кьве, вад, цIуд декьикьадин къайда» меслят къалурзава. Куьне хкядай вахтунин яргъалвилихъ чIехи метлеблувал авач. Важиблу кар ам я хьи, куьне виликамаз гьа «четин кардиз» харж ийидай вахтунин патахъай куьне куьн сергьятламишзава. Месела, а кар авун патал акьван гзаф вахт герек къведач – са 15 декьикьа! Куьн секин жезва ва гатIумзава. Эцигнавай вахтуни зенг авурла, куьне кIвалах акъвазарзава. Пака гьа тегьерда кIвалах давамар хъийизва. Яни кар яваш-яваш кьилиз акъатда, мефтIеди лагьайтIа – ял яда.
Амма къейд авунва хьи, и къайдадилай башламишайла, инсан гзаф вахтара а кардал ашкъидалди машгъул жезва, кар кьиле тефинихъай кичIевал амукьзавач ва сятиниз килигзамач, ва эгер кар кьилиз акъуд тавуртIани, ам лап вилик физва.
Мукъаят хьухь!
Амма ина вири рикIелай ракъурна машгъул тахьун важиблу я. Яни ида Аллагьдиз ﷻ ибадат авуниз ва руьгьдин жигьетдай хкаж хьуниз манийвал авуна кIандач.
Инсандиз чIехи хаталувал ава, нагагь ада вич алдатмишиз гатIумайтIа, месела, гунагь тан тийиз кIанз: «эхь, акI виже къведач, амма за зун гьакI тухвана лагьана, са касни кьенач хьи»; «ам зи хесет я ва за ам садлагьана акъвазарайтIа, зи гуьгьуьлар агъуз аватун мумкин я». Я тахьайтIа хкяна ва «вахтуналди» Халикьдиз ﷻ шукур ийиз гатIумда ва икI мад.
Ваъ-ваъ! Гунагьрикай ва гъалатIрикай кьил къакъудунин карда чна чаз кIандайвал ийидай мумкинвал гана кIандач. ТахьайтIа, чна неинки анжах жуваз гзав зарар гуда, гьакI маса инсанризни; неинки и уьмуьрда, гьакI къвезмай уьмуьрдани.
Нетижа кьан. Жува-жуваз куьмек гун патал чир хьун важиблу я, чун куь кьулухъ ялзаватIа ва ам дегишариз алахъна кIанда. Идахъ галаз санал Имандин месэлайра дуьзар хъувуна кIанзавай крар кьулухъ вегьини эхир пуч ийидай чкадал хьун мумкин я. Гьар йикъан месэлайра лагьайтIа, дегишвилер яваш-явашдиз туртIани жеда. Амма яваш-явашдиз ийизвай крарани, Халикьдик ﷻ умуд кутуна, къуват эцигна ялун герек я. Гуьзчивалзавайди хьун герек туш – им анжах чи уьмуьр я!
